Dự báo xu hướng lãi suất nửa cuối năm 2026

Theo báo cáo chiến lược mới công bố của VPBankS Research, mặt bằng lãi suất năm 2026 tiếp tục duy trì ở mức cao do mất cân đối kéo dài giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Trong khi nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn lớn, dòng tiền gửi lại có xu hướng dịch chuyển sang các tài sản phòng thủ như vàng và ngoại tệ, khiến áp lực huy động vốn của hệ thống ngân hàng ngày càng gia tăng.

Xu hướng này đã xuất hiện từ năm 2025 khi tín dụng tăng khoảng 19,1%, vượt đáng kể mức tăng huy động 14,1%. Sang năm 2026, khoảng cách tiếp tục nới rộng. Tính đến ngày 26/6, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 7,41%, trong khi huy động vốn chỉ tăng 5,02%, tương ứng mức chênh lệch 2,39 điểm %.

Theo VPBankS Research, chênh lệch này đã đẩy tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi (LDR) thị trường 1 của nhiều ngân hàng lên vùng 112% - 117%, cao hơn đáng kể so với ngưỡng LDR quản lý 85% (được tính theo công thức khác). Để đảm bảo thanh khoản, các ngân hàng buộc phải tăng lãi suất tiền gửi thêm 0,5-1 điểm % trong nửa đầu năm.

Lãi suất huy động tăng, lãi suất cho vay khó giảm

Từ áp lực thanh khoản, diễn biến lãi suất năm nay thể hiện rõ sự phân hóa giữa huy động và cho vay.

Ở chiều huy động, đặc biệt tại các kỳ hạn ngắn, chi phí vốn tăng trên diện rộng khi các ngân hàng cạnh tranh thu hút tiền gửi trong bối cảnh đồng USD (DXY) duy trì ở mức cao, gây áp lực lên tỷ giá và lạm phát.

Trong khi đó, lãi suất cho vay trung và dài hạn không thể điều chỉnh tăng tương ứng với chi phí vốn đầu vào. Theo VPBankS Research, định hướng xuyên suốt của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước là duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Điều này khiến các ngân hàng khó chuyển toàn bộ chi phí huy động tăng thêm sang khách hàng vay vốn.

Nghịch lý giữa chi phí đầu vào tăng và lãi suất đầu ra bị hạn chế điều chỉnh đã kéo biên lãi ròng (NIM) của toàn ngành xuống vùng thấp.

Áp lực lợi nhuận buộc các ngân hàng phải siết chặt tiêu chuẩn tín dụng, chủ động điều hướng dòng vốn trung và dài hạn vào các ngành sản xuất cốt lõi, doanh nghiệp có tài sản bảo đảm chất lượng cao, đồng thời hạn chế tối đa dòng vốn vào các lĩnh vực nhạy cảm, mang tính đầu cơ.

Theo VPBankS Research, trong quý II, mặt bằng lãi suất cho vay vẫn duy trì ở mức cao do áp lực thanh khoản cộng hưởng với căng thẳng tỷ giá. Lãi suất cho vay bình quân kỳ hạn 12 tháng giữ quanh mức 8,9%/năm, trong khi lãi suất vay mua nhà thương mại đã tăng mạnh từ vùng 6-8% lên 12-14%.

Ba yếu tố có thể giúp lãi suất hạ nhiệt

Bước sang nửa cuối năm 2026, VPBankS Research cho rằng mặt bằng lãi suất nhiều khả năng tạo đỉnh và giảm dần khoảng 0,5-1 điểm % nếu kịch bản cơ sở diễn ra.

Yếu tố đầu tiên là tiến độ giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh, qua đó bơm thêm lượng thanh khoản đáng kể trở lại hệ thống ngân hàng.

Yếu tố thứ hai là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông được kỳ vọng hạ nhiệt, góp phần giảm áp lực lạm phát và tỷ giá, đồng thời tạo thêm dư địa cho chính sách tiền tệ linh hoạt hơn.

Yếu tố thứ ba đến từ các điều chỉnh kỹ thuật của Ngân hàng Nhà nước nhằm tháo gỡ nút thắt về cơ cấu nguồn vốn. Theo đó, Thông tư 08 cho phép tính trở lại 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động. Bên cạnh đó, Thông tư 25, ban hành ngày 22/6 và có hiệu lực từ ngày 1/7, nâng trần tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%, đánh dấu lần đầu tiên đảo chiều lộ trình siết tỷ lệ này sau nhiều năm.

Theo VPBankS Research, các thay đổi này được kỳ vọng sẽ làm giảm áp lực chi phí vốn và cải thiện biên lãi ròng (NIM), tạo điều kiện để lãi suất cho vay giảm dần theo hướng có chọn lọc, ưu tiên các lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu. Tuy nhiên, mức độ tác động thực tế vẫn phụ thuộc vào khả năng cân đối nguồn vốn của từng ngân hàng.

Kịch bản rủi ro vẫn hiện hữu

Ở kịch bản rủi ro, nếu xung đột tại Trung Đông leo thang khiến đồng USD tiếp tục neo ở mức cao trong thời gian dài, lãi suất huy động kỳ hạn ngắn có thể phải tăng thêm 50-75 điểm cơ bản nhằm bảo vệ thanh khoản và ổn định tỷ giá.

Dù ở kịch bản cơ sở hay kịch bản rủi ro, VPBankS Research cho rằng mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao vẫn sẽ là lực cản đáng kể đối với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới.