Đức cáo buộc Trung Quốc 'ngập lụt' thị trường, EU chuẩn bị tung loạt đòn đáp trả mạnh tay

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Hội đồng châu Âu ở Brussels tuần trước, lãnh đạo 27 quốc gia thành viên EU đã yêu cầu Ủy ban châu Âu đẩy nhanh các biện pháp bảo vệ nền kinh tế trước làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc, đồng thời vẫn duy trì đối thoại với Bắc Kinh.

Trong khi đó, Cao ủy Thương mại EU Maros Sefcovic chuẩn bị đón Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào tại Brussels để tiến hành các cuộc đàm phán quan trọng.

Nguồn tin từ EU cho biết hai bên sẽ khởi động một nền tảng tham vấn mới về thương mại và đầu tư nhằm cải thiện kênh liên lạc. Tuy nhiên, Brussels không kỳ vọng vào một thỏa thuận mang tính đột phá mà chủ yếu muốn kiểm soát những hệ lụy từ căng thẳng thương mại đang leo thang.

“Mô hình kinh tế của Trung Quốc dựa trên tình trạng dư thừa công suất sẽ không thay đổi. Chúng tôi phải chấp nhận thực tế đó và tự thay đổi mình”, một quan chức cấp cao EU nhận định.

Đức trở thành tâm điểm của “cú sốc Trung Quốc 2.0”

Những con số mới nhất đang làm gia tăng lo ngại tại châu Âu.

Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc được SCMP tổng hợp, thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc trong tháng 5 tăng 15% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, thâm hụt thương mại của Đức với Trung Quốc tăng tới 31,6%.

Kết hợp với kế hoạch cắt giảm việc làm quy mô lớn tại Volkswagen, Berlin đang trở thành tâm điểm của điều mà nhiều chuyên gia gọi là “Cú sốc Trung Quốc 2.0”, tức là làn sóng cạnh tranh mới từ Trung Quốc gây áp lực lên ngành công nghiệp châu Âu.

Tuần trước, Thủ tướng Đức Friedrich Merz tiếp tục công khai chỉ trích Bắc Kinh.

Ông cáo buộc Trung Quốc đang “ngập lụt hóa” thị trường thế giới bằng hàng hóa giá rẻ, đồng thời cho rằng đồng nhân dân tệ đang bị duy trì ở mức thấp một cách nhân tạo nhằm hỗ trợ xuất khẩu.

“Chúng tôi đang chứng kiến các khoản trợ cấp quy mô lớn, tình trạng dư thừa công suất nghiêm trọng và những méo mó từ tỷ giá hối đoái. Đây không phải là cạnh tranh công bằng và chúng tôi muốn hành động”, ông Merz tuyên bố trước Quốc hội Đức.

EU chuẩn bị tung loạt biện pháp mạnh

Theo các nguồn tin tại Brussels, giới chức thương mại EU đã bắt đầu chuẩn bị các biện pháp phòng vệ mới.

Một số cuộc điều tra có thể được khởi động trước kỳ nghỉ hè của Ủy ban châu Âu vào tháng 8.

Nếu phát hiện dấu hiệu cạnh tranh không công bằng, EU có thể áp thuế khẩn cấp hoặc hạn ngạch nhập khẩu đối với nhiều lĩnh vực quan trọng như hóa chất và máy móc công nghiệp.

Song song với đó, Brussels đang xây dựng một công cụ đa dạng hóa chuỗi cung ứng mới, buộc doanh nghiệp phải mở rộng mạng lưới nhà cung cấp nhằm tránh phụ thuộc quá mức vào một quốc gia.

Giới quan sát cũng đồn đoán EU có thể xây dựng phiên bản riêng của Điều khoản 301 của Mỹ, cơ chế cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế lên toàn bộ ngành công nghiệp hoặc một quốc gia nhằm đáp trả các hành vi bị cho là gây tổn hại đến thương mại Mỹ.

Ngoài ra, EU còn lên kế hoạch thiết lập “cơ chế đoàn kết”, cho phép hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp châu Âu nếu họ trở thành mục tiêu trả đũa từ phía Trung Quốc.

Mục tiêu là ngăn các nước thành viên bị chia rẽ trước áp lực từ các cường quốc kinh tế.

Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc

Trong khi EU ngày càng cứng rắn, Bắc Kinh cho rằng các cáo buộc từ châu Âu là thiếu cơ sở.

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Mùa hè ở Đại Liên, Thủ tướng Trung Quốc Li Qiang khẳng định các công nghệ và sản phẩm mới của Trung Quốc không phải là mối đe dọa mà là cơ hội cho thế giới.

“Những công nghệ và sản phẩm mới nổi của Trung Quốc không phải cú sốc mà là cơ hội, không phải mối đe dọa mà là động lực trao quyền”, ông nói.

Đáp lại những chỉ trích về trợ cấp công nghiệp, ông Li cho rằng chính phủ Trung Quốc “không giàu đến mức có thể chi trả các khoản trợ cấp khổng lồ như vậy”.

Tại Brussels, Đại sứ Trung Quốc tại EU Cai Run tiếp tục cảnh báo Bắc Kinh sẽ đáp trả nếu EU triển khai các chính sách hạn chế nhằm vào Trung Quốc dưới danh nghĩa “giảm rủi ro” hay “giảm phụ thuộc”.

“Nếu EU kiên quyết theo đuổi các biện pháp như vậy, Trung Quốc sẽ phải thực hiện các biện pháp đáp trả để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình”, ông tuyên bố.

Quan hệ EU - Trung Quốc đang chuyển từ cạnh tranh sang đối đầu

Ở chiều ngược lại, giới chức EU khẳng định các biện pháp mới không nhằm chống Trung Quốc mà nhằm bảo vệ năng lực cạnh tranh của chính châu Âu.

Brussels cũng cho rằng chính Bắc Kinh trong nhiều năm qua đã triển khai hàng loạt công cụ bảo vệ an ninh kinh tế, từ chiến lược “lưu thông kép” đến các chính sách thúc đẩy tự chủ sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích nhận định khả năng hai bên tìm được tiếng nói chung đang ngày càng thấp.

Một mặt, Trung Quốc vẫn dựa nhiều vào xuất khẩu để duy trì tăng trưởng kinh tế. Mặt khác, EU ngày càng quyết tâm ngăn chặn quá trình phi công nghiệp hóa và bảo vệ ngành sản xuất trong nước.

Theo bà Alicia Garcia Herrero, quan hệ EU - Trung Quốc đang chuyển từ trạng thái “cạnh tranh được kiểm soát” sang “đối đầu mang tính cấu trúc” trong nhiều lĩnh vực kinh tế và công nghệ quan trọng.

Điều đó cho thấy những hội nghị thượng đỉnh hay các tuyên bố ngoại giao trong thời gian tới có thể vẫn tiếp tục diễn ra, nhưng xu hướng chung đã trở nên ngày càng rõ ràng: châu Âu đang chuẩn bị cho một cuộc cạnh tranh kinh tế quyết liệt hơn với Trung Quốc.