'Giải mã' 2 công cụ bơm tiền đồng của Ngân hàng Nhà nước

Trong vòng một tuần, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) liên tiếp triển khai 2 biện pháp bổ sung thanh khoản VND cho hệ thống ngân hàng.

Cụ thể, từ ngày 11/11, NHNN mua USD giao ngay định kỳ vào thứ Hai và thứ Tư hằng tuần với mức giá 25.500 đồng/USD, không kèm cam kết bán lại. Trước đó, ngày 6/11, cơ quan này thực hiện nghiệp vụ hoán đổi USD/VND với quy mô tối đa 2 tỷ USD, kỳ hạn 182 ngày - dài nhất từ trước đến nay.

Đối tượng tham gia là các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có trạng thái ngoại tệ dương. Theo cơ chế được công bố, mỗi ngân hàng có thể bán USD cho NHNN với khối lượng tối đa đến mức đưa trạng thái ngoại tệ về cân bằng.

Phân biệt 2 công cụ: Mua giao ngay và hoán đổi

Theo phân tích của TCBS, điểm khác biệt cốt lõi giữa hai nghiệp vụ nằm ở việc dòng tiền đồng có quay trở lại NHNN hay không.

Với nghiệp vụ hoán đổi, ngân hàng bán USD cho NHNN ở thời điểm hiện tại và cam kết mua lại sau 182 ngày. Nếu sử dụng hết hạn mức 2 tỷ USD, khoảng 48.800 tỷ đồng được bơm ra hệ thống sẽ được thu hồi vào tháng 5/2027.

Trong khi đó, với nghiệp vụ mua USD giao ngay, NHNN giữ lại ngoại tệ mà không có cam kết bán lại. Như vậy, lượng VND tương ứng được đưa vào hệ thống và không tự động quay về NHNN. Cụ thể, mỗi 1 tỷ USD mua vào tương ứng khoảng 25.500 tỷ đồng thanh khoản không kỳ hạn, đồng thời giúp bổ sung dự trữ ngoại hối quốc gia.

Bên cạnh tác động đến thanh khoản, mức giá mua 25.500 đồng/USD cũng mang ý nghĩa nhất định đối với tỷ giá. Mức này cao hơn giá Vietcombank mua USD từ khách hàng (25.430 đồng/USD ngày 6/11), nhưng thấp hơn tỷ giá trung tâm cùng ngày (25.615 đồng/USD).

Theo TCBS, mức giá trên tạo thêm kênh bán ngoại tệ với mức giá tương đối thuận lợi cho các ngân hàng đang nắm giữ USD. Khi tỷ giá thị trường giảm về gần 25.500 đồng/USD, các ngân hàng có thể lựa chọn bán USD cho NHNN thay vì bán ra thị trường với giá thấp hơn. Từ đó, cơ chế này có thể tạo một mức sàn mềm, hạn chế khả năng tỷ giá USD/VND giảm sâu dưới ngưỡng 25.500 đồng/USD trong ngắn hạn.

Tác động đến thanh khoản, lãi suất, tỷ giá

Động thái bổ sung thanh khoản của NHNN diễn ra trong bối cảnh áp lực vốn của hệ thống ngân hàng vẫn hiện hữu. Theo số liệu NHNN, tính đến tháng 8/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống cao hơn huy động vốn bằng VND khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Bên cạnh đó, khoảng 80% nguồn vốn huy động của hệ thống là vốn ngắn hạn, trong khi hoạt động cho vay chủ yếu tập trung ở các kỳ hạn trung và dài hạn. Sự chênh lệch này khiến nhu cầu bổ sung nguồn vốn của các ngân hàng gia tăng.

Diễn biến trên thị trường liên ngân hàng cũng phản ánh áp lực thanh khoản. Theo TCBS, lãi suất qua đêm từng có thời điểm tiến sát 20% vào ngày 3/2/2026, sau đó giảm về 0,72% vào ngày 7/10 trước khi biến động trở lại.

Đến ngày 5/11, lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng ở mức 4,51%, giảm 1,28 điểm % so với ngày 30/10. Lãi suất kỳ hạn 3 tháng cũng giảm còn 6,6%, thấp hơn 0,87 điểm % so với ngày 12/10.

Theo đánh giá của TCBS, việc NHNN bổ sung nguồn VND thông qua hai nghiệp vụ trên sẽ góp phần cải thiện thanh khoản, giảm áp lực lên lãi suất liên ngân hàng. Khi nguồn vốn trong hệ thống dồi dào hơn, các ngân hàng có thể giảm áp lực cạnh tranh huy động, qua đó tạo điều kiện để lãi suất tiền gửi hạ nhiệt.

Thực tế, mặt bằng lãi suất huy động mới vào cuối tháng 10 đã giảm bình quân khoảng 0,4%/năm so với giữa tháng. Tuy nhiên, lãi suất cho vay mới chỉ giảm khoảng 0,2-0,5 điểm %.

TCBS cho rằng lãi suất cho vay sẽ có độ trễ nhất định so với lãi suất huy động, bởi mức giảm còn phụ thuộc vào lượng USD thực tế được NHNN mua vào cũng như khả năng cải thiện chi phí vốn của từng ngân hàng.

Đáng chú ý, ngay cả trong kịch bản NHNN mua vào 5 tỷ USD từ nay đến Tết Âm lịch, tương ứng khoảng 127.500 tỷ đồng được cung ứng không kỳ hạn, cộng với gần 48.800 tỷ đồng từ nghiệp vụ hoán đổi nếu sử dụng hết hạn mức, tổng lượng VND bổ sung cũng chỉ tương đương khoảng 8,8% mức chênh lệch tín dụng - huy động khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Do đó, theo TCBS, tác động chủ yếu của các nghiệp vụ này trong ngắn hạn là hỗ trợ ổn định lãi suất liên ngân hàng, giúp lãi suất huy động đi ngang hoặc giảm nhẹ trong hai tháng cuối năm. Các biện pháp này chưa đủ tạo ra một đợt giảm mạnh trên diện rộng đối với lãi suất cho vay.

Bên cạnh mục tiêu hỗ trợ thanh khoản VND, mức giá mua USD giao ngay 25.500 đồng/USD cũng được TCBS đánh giá có ý nghĩa đối với diễn biến tỷ giá.

Theo báo cáo, mức giá này cao hơn tỷ giá mua USD của khách hàng tại Vietcombank (25.430 đồng/USD ngày 6/11), nhưng thấp hơn tỷ giá trung tâm cùng ngày là 25.615 đồng/USD.

Với cơ chế này, các ngân hàng đang nắm giữ nguồn USD dư thừa có thêm kênh bán ngoại tệ với mức giá tương đối thuận lợi. Trong trường hợp tỷ giá thị trường giảm về gần ngưỡng 25.500 đồng/USD, các ngân hàng có thể lựa chọn bán USD cho NHNN thay vì bán ra thị trường với mức giá thấp hơn.

TCBS nhận định cơ chế mua ngoại tệ này có thể tạo ra một mức sàn mềm cho tỷ giá USD/VND trong ngắn hạn, hạn chế khả năng tỷ giá giảm sâu dưới ngưỡng 25.500 đồng/USD.

Ngoài mục tiêu hỗ trợ thanh khoản VND, nghiệp vụ mua USD giao ngay còn giúp NHNN bổ sung dự trữ ngoại hối quốc gia. Theo số liệu trong báo cáo TCBS, dự trữ ngoại hối của Việt Nam đạt khoảng 87,6 tỷ USD vào cuối tháng 6/2026, tương đương khoảng 2 tháng nhập khẩu.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của chính sách vẫn phụ thuộc vào khối lượng USD NHNN mua được trong từng phiên và diễn biến cung - cầu ngoại tệ trên thị trường. TCBS cũng lưu ý khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất trong tháng 12 có thể khiến đồng USD mạnh lên, qua đó thu hẹp dư địa mua ngoại tệ của nhà điều hành.