Khi tha thứ không còn là chờ đợi một lời xin lỗi, mà là học cách giải thoát chính mình

Trong một cuộc phỏng vấn trên sóng phát thanh, Laura K. Connell bất ngờ được hỏi liệu bà đã tha thứ cho mẹ mình chưa. Connell kể rằng đến khi được hỏi, bất giác bà nhận ra mình đã tha thứ cho mẹ. Trước đó, bà chỉ dành thời gian viết những lá thư không bao giờ gửi, ghi lại những cơn giận và thôi tìm lý do bào chữa cho những việc mẹ đã làm.

Điều thực sự thay đổi là bà không còn mòn mỏi chờ đợi mẹ phải hiểu mình, hay chờ bà cư xử khác đi rồi mới có thể sống tiếp. Cảm giác nhẹ nhõm đã đến từ rất lâu, trước cả khi bà nhận ra mình có tha thứ hay không. Theo Connell, bạn chỉ thật sự tha thứ cho người khác khi tập trung vào quá trình chữa lành của chính mình thay vì cố ép mình tha thứ.

Khi người còn đau phải đứng ra làm hòa

Câu hỏi của người dẫn chương trình không phải mang hàm ý thúc ép. Nhưng đặt cạnh câu chuyện của Connell, lại gợi một băn khoăn: liệu ta có phải chờ một cuộc hòa giải, khi người trong cuộc vẫn còn nhiều chuyện chưa được giải quyết? Một lời xin lỗi được chấp nhận có thể giúp hai người nối lại mối quan hệ. Nhưng khi người gây tổn thương chưa thừa nhận việc mình làm, yêu cầu người kia tha thứ có thể khiến họ một lần nữa phải nhường nhịn.

Connell kể rằng mẹ bà thường có thói quen từ mặt con gái mỗi khi bà từ chối một yêu cầu nào đó, rồi sau một thời gian lại chủ động liên lạc trở lại như không có chuyện gì xảy ra. Nếu chỉ cần liên lạc trở lại mà mọi chuyện được bỏ qua, người gây tổn thương có thể tránh cả việc giải thích, còn người kia phải nén giận để tiếp chuyện như bình thường, nhưng chuyện cũ vẫn chưa được giải quyết.

Với những người đã quen nhún nhường để được chấp nhận, lời khuyên “hãy bao dung” có thể khiến họ thấy mình phải giấu đi cơn giận để người thân khỏi khó xử. Nếu chưa làm được, họ lại lo bị xem là cố chấp.

Cho đến một ngày, Connell nhận ra mình không có nghĩa vụ phải cho mẹ cơ hội quay lại chỉ để tổn thương bà một lần nữa. Theo tác giả, không thể chấp nhận việc mẹ cứ từ chối nhìn nhận bà như một con người độc lập với những nhu cầu và mong muốn riêng.

Dù câu chuyện của Connell không đại diện cho mọi gia đình, nhưng góc nhìn của bà buộc chúng ta phải nhìn lại những lời khuyên hòa giải sáo rỗng. Ta cần tự hỏi: họ đã được lắng nghe chưa, hành vi gây tổn thương đã chấm dứt chưa và họ có được quyền từ chối nối lại quan hệ không? Việc còn giận một ai đó cũng không có nghĩa là ta sẽ trả đũa họ, hoặc đang nuôi dưỡng thù hận hay chối bỏ mọi cơ hội thay đổi.

Tha thứ, nhưng đâu bắt buộc phải quay về

Theo Connell, một người có thể tha thứ mà vẫn giữ khoảng cách, hoặc quyết định không gặp lại người từng làm mình tổn thương. Tha thứ không nhất thiết dẫn đến việc nối lại quan hệ. Việc ấy còn tùy vào cách người kia cư xử và mong muốn của người bị tổn thương.

Ngay cả Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) cũng phân biệt rất rõ: tha thứ không đồng nghĩa với hòa giải hay bao biện cho cái sai. Đó thuần túy là một lựa chọn tự nguyện để cởi trói tâm trí khỏi người đã gây ra tổn thương. Đâu phải cứ tha thứ là bắt buộc phải tin tưởng lại như xưa. Bởi vì lòng tin liên quan đến những gì một người có cơ sở để kỳ vọng ở người kia và cần được bồi đắp bằng những hành vi có thể quan sát được qua thời gian, chứ không thể trao lại ngay lập tức chỉ vì một lời xin lỗi vừa được thốt ra. Một người có thể không còn muốn người kia phải đau như mình từng chịu đựng, nhưng vẫn muốn hạn chế gặp gỡ. Họ cũng có thể muốn liên lạc trở lại nhưng chưa muốn thân thiết như trước.

Laura K. Connell chọn cho mình một định nghĩa khá dung dị về sự tha thứ: đó là chấp nhận rằng quá khứ không thể viết lại và ngừng trông chờ vào việc người khác sẽ thay đổi. Cách hiểu ấy gắn với trải nghiệm của Connell: bà đã thôi chờ mẹ thay đổi. Với Connell, những thay đổi trong cuộc sống đã đến trước khi bà gọi đó là tha thứ. Bà kể: "Tôi ngừng tìm cách biện minh cho hành vi của mẹ, ngừng cảm thấy tội lỗi vì mối quan hệ lạnh nhạt giữa chúng tôi. Trên thực tế, chính mẹ tôi là người đã luôn tỏ ra lạnh nhạt với tôi và đòi từ mặt tôi mỗi khi tôi đặt ra bất kỳ ranh giới nào với bà ấy. Tôi bắt đầu hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa chúng tôi khi tôi ngừng cố gắng nhặt nhạnh những mảnh tình cảm vỡ vụn mà bà đã ném đi."

Connell đã cặm cụi viết thư, đối diện với cơn thịnh nộ, nhìn nhận lại những lần mình chùn bước nhượng bộ và kiên quyết thay đổi cách thiết lập ranh giới với mẹ. Khi người dẫn chương trình cất lời hỏi, những thay đổi ấy thực chất đã cắm rễ sâu vào đời sống của bà. Chúng không khởi nguồn từ một tuyên ngôn tha thứ, và chắc chắn, cũng chẳng cần chờ đến một câu hỏi vô tình trên sóng phát thanh mới thực sự trở nên có ý nghĩa.