Bước lùi của Tổng thống Mỹ Trump chưa chắc có lợi cho Trung Quốc

Theo một số nhà phân tích chính trị, thất bại của đảng Cộng hòa vừa qua sẽ khiến ông Trump tránh làm xáo trộn thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh với Bắc Kinh. Điều đó có thể mang lại cho Trung Quốc lợi thế trong các cuộc đàm phán dự kiến nối lại vào cuối tháng này.

Một số nhà phân tích Trung Quốc và phương Tây nhận định, cục diện chính trị chia rẽ tại Washington cũng tạo thêm không gian để Bắc Kinh củng cố nội lực và đa dạng hóa các mối quan hệ thương mại, trước khi một chính quyền Mỹ có lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc có thể lên nắm quyền.

“Người Trung Quốc rất thực tế và hiểu rằng một tổng thống mới có thể rất khác ông Trump”, ông Chen Weizhong, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cho biết.

“Nhưng nếu chúng ta có thể duy trì thêm 2 năm ổn định thì đó đã là điều tốt với Trung Quốc... Càng có nhiều thời gian, chúng ta càng có thể chuẩn bị tốt hơn cho một cuộc đối đầu cuối cùng về vấn đề Đài Loan hoặc có thể là một cuộc chiến thương mại khác”, ông Chen nói thêm. Ông Thẩm đang làm việc tại Viện Quản trị Toàn cầu, một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Bắc Kinh.

Tuy nhiên, các nhà phân tích khác cho rằng 2 năm tới có thể không phải là khoảng thời gian thuận buồm xuôi gió với Bắc Kinh.

Rủi ro nằm ở chỗ, khi bị hạn chế bởi tình hình chính trị trong nước, ông Trump có thể trở nên quyết liệt hơn trong tìm kiếm những thắng lợi về đối ngoại. Trong khi đó, một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể gây sức ép buộc ông nối lại việc bán vũ khí cho Đài Loan (Trung Quốc) - vấn đề mà Bắc Kinh coi là lằn ranh đỏ.

“Ông Trump vẫn còn có thể thực hiện nhiều hành động đối ngoại khác thường và chưa từng có tiền lệ”, ông Chim Lee, chuyên gia phân tích cấp cao về Trung Quốc tại Economist Intelligence Unit, nhận định.

“Định hướng tổng thể trong chính sách Mỹ - Trung không nhất thiết sẽ thay đổi. Tuy nhiên, tôi cho rằng mối lo ngại nằm ở những vấn đề đối ngoại ít mang tính truyền thống hơn, vốn có thể dẫn đến những hệ quả khó lường với Trung Quốc”, ông nói.

Một trong những mối lo ngại hàng đầu là nguy cơ cuộc chiến tại Iran leo thang. Điều này có thể khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt trong thời gian dài, đe dọa an ninh năng lượng của Trung Quốc và làm gián đoạn các mối quan hệ của Bắc Kinh tại Trung Đông.

Rủi ro nếu đánh giá sai tình hình

Trong ngắn hạn, sự chú ý đang hướng về các cuộc đàm phán thương mại sắp diễn ra. Theo dự kiến, ông Trump sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến vào cuối tháng này, sau đó 2 nhà lãnh đạo sẽ gặp lại nhau tại Miami vào tháng 12, nhân dịp hội nghị thượng đỉnh G20.

Vấn đề được đặt lên bàn đàm phán là thỏa thuận đình chiến thương mại, dự kiến hết hiệu lực vào tháng 1. Thỏa thuận này từng giúp ngăn chặn một cú sốc lớn với nền kinh tế toàn cầu trong năm ngoái.

Ông Craig Singleton, chuyên gia cao cấp tại tổ chức nghiên cứu FDD tại Mỹ, cho rằng Bắc Kinh có thể nhận định những khó khăn chính trị của ông Trump khiến ông cần đạt được thỏa thuận với Trung Quốc hơn là ngược lại. Điều này có thể khuyến khích các nhà đàm phán Trung Quốc gây sức ép mạnh hơn, yêu cầu Mỹ cắt giảm thuế quan và chấp nhận những nhượng bộ khác.

Tuy nhiên, ông Singleton nói thêm rằng cách này cũng tiềm ẩn nguy cơ “đánh giá sai tình hình, làm xáo trộn sự ổn định mà ông Tập đang cố gắng duy trì”.

Ông Trump nhiều lần chỉ trích điều mà ông cho là hoạt động thương mại không công bằng của Trung Quốc với Mỹ. Ngay sau khi trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái, ông đã áp mức thuế quan lên tới 3 chữ số với hàng hóa Trung Quốc, nhằm giải quyết tình trạng mất cân bằng thương mại mà ông cho là đang “giết chết” nước Mỹ.

Tuy nhiên, kể từ đó, ông đã dịu giọng đáng kể, tiếp ông Tập trong 2 lễ đón hoành tráng tại Bắc Kinh và Washington, dù những cuộc gặp này không mang lại nhiều kết quả kinh tế cụ thể.

Thái độ thân thiện của ông Trump với ông Tập trái ngược với người tiền nhiệm thuộc đảng Dân chủ Joe Biden. Ông Biden nhiều lần khiến Trung Quốc tức giận bởi những phát biểu liên quan đến vấn đề nhân quyền và cam kết sẽ bảo vệ Đài Loan.

Một số nhân vật thuộc đảng Cộng hòa được xem là ứng viên tiềm năng kế nhiệm ông Trump, như Ngoại trưởng Marco Rubio, cũng được đánh giá là có lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc.

Ông Wu Xinbo, giáo sư tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải và là cố vấn cho Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cho rằng sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông Trump có thể càng không muốn phá vỡ mối quan hệ ổn định mà ông đã xây dựng với Trung Quốc.

Ngoài vấn đề thương mại, ông Trump cũng có thể tìm cách tranh thủ sự hỗ trợ của Bắc Kinh để đạt được những thành tựu khác trong chính sách đối ngoại, khi nhiệm kỳ tổng thống dần đi đến hồi kết. Những mục tiêu này có thể bao gồm chấm dứt cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, hoặc tổ chức thêm một cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong Un.

Theo các nhà phân tích, bằng quan hệ thương mại sâu rộng với Nga và Triều Tiên, Bắc Kinh có thể tận dụng ảnh hưởng này để đổi lấy những nhượng bộ từ ông Trump.