Khoa học phát hiện điều đáng kinh ngạc về những phút cuối cùng của con người khi cái chết ập tới

Trong nhiều thế kỷ, cái chết được xem là khoảnh khắc tuyệt đối, ranh giới rõ ràng giữa tồn tại và hư vô. Tim ngừng đập đồng nghĩa với sự sống kết thúc. Tuy nhiên, khoa học hiện đại đang dần thách thức quan niệm tưởng như bất biến ấy, khi ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy não bộ con người có thể vẫn duy trì hoạt động trong những phút đầu sau khi cái chết lâm sàng xảy ra.

Các nghiên cứu thần kinh gần đây chỉ ra rằng, khi tim và hô hấp dừng lại, não không lập tức ngừng hoạt động. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, con người có thể vẫn còn khả năng nhận biết môi trường xung quanh, thậm chí ý thức được chính khoảnh khắc mình đang rời khỏi sự sống. Đây là một kết luận gây tranh cãi, đồng thời mở ra những vấn đề khoa học và đạo đức sâu sắc.

Theo y học hiện đại, cái chết không diễn ra tức thời mà là một quá trình gồm nhiều giai đoạn. Chết lâm sàng được xác định khi tim ngừng đập và hô hấp chấm dứt, song các tế bào não chưa bị tổn thương không thể phục hồi. Giai đoạn này thường kéo dài từ 4 đến 6 phút. Chỉ khi não bị thiếu oxy nghiêm trọng dẫn đến hoại tử, con người mới bước sang trạng thái chết sinh học.

Chính khoảng thời gian chuyển tiếp này đang trở thành tâm điểm nghiên cứu. Các nhà khoa học phát hiện rằng một số vùng não, đặc biệt là hồi hải mã, nơi liên quan đến ký ức và nhận thức, vẫn có thể duy trì hoạt động điện ở mức thấp sau khi tim ngừng đập.

Trong một loạt thí nghiệm thực địa trên khoảng 100 bệnh nhân bị ngừng tim, gần 20% trường hợp ghi nhận sóng gamma xuất hiện trong não từ 30 giây đến 2 phút sau khi tuần hoàn chấm dứt. Sóng gamma thường gắn với các hoạt động nhận thức cao như tập trung, xử lý thông tin và ghi nhớ, cho thấy não bộ không hoàn toàn rơi vào trạng thái vô thức.

Không chỉ dừng lại ở dữ liệu điện não, nhiều bệnh nhân từng được hồi sức thành công sau ngừng tim đã kể lại những trải nghiệm đáng chú ý. Họ nhớ rõ âm thanh của thiết bị y tế, những cuộc trao đổi giữa các bác sĩ, thậm chí cả chi tiết nhỏ như màu sắc đồng phục trong phòng cấp cứu, vào thời điểm họ được xác nhận không còn dấu hiệu sự sống.

Điều đáng nói là những ký ức này có tính nhất quán cao và gắn chặt với thực tế, khiến chúng khó có thể bị xem là giấc mơ hay ảo giác đơn thuần. Từ góc nhìn khoa học, khả năng này gợi ý rằng bệnh nhân không rơi vào trạng thái mê sâu mà vẫn đang ở mức ý thức yếu, chứng kiến chính cái chết của mình.

Song song với đó, các nghiên cứu về trải nghiệm cận tử cũng ghi nhận những hiện tượng tương tự như cảm giác rời khỏi cơ thể, nhìn thấy ánh sáng mạnh hoặc gặp lại người thân đã mất. Dù còn gây tranh cãi và khó kiểm chứng, những trải nghiệm này tiếp tục củng cố giả thuyết rằng ý thức có thể tồn tại lâu hơn chúng ta từng nghĩ.

Phát hiện về ý thức sau khi tim ngừng đập không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn đặt ra thách thức nghiêm trọng cho y học hiện đại, đặc biệt trong lĩnh vực hiến tặng nội tạng. Hiện nay, nhiều quốc gia áp dụng quy trình hiến tạng sau khi ngừng tuần hoàn. Theo đó, bệnh nhân được ngừng hỗ trợ sự sống theo quyết định của gia đình, tim ngừng đập và được theo dõi trong khoảng 2 đến 5 phút trước khi tuyên bố tử vong và tiến hành phẫu thuật.

Vấn đề nằm ở chỗ khoảng thời gian chờ này trùng khớp với giai đoạn mà não bộ có thể vẫn còn hoạt động. Dù chưa có bằng chứng trực tiếp cho thấy người hiến tạng cảm nhận đau đớn trong quá trình lấy nội tạng, khoa học cũng chưa thể khẳng định điều ngược lại. Ngay cả khi cảm giác tồn tại, bệnh nhân có thể hoàn toàn không có khả năng phản ứng hay giao tiếp, trở thành những nhân chứng thầm lặng cho chính cái chết của mình.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và các giao diện não máy tính, một số nhà khoa học đặt câu hỏi liệu có thể sử dụng AI để phân tích sóng não sau khi tim ngừng đập nhằm xác định mức độ tỉnh táo của bệnh nhân hay không. Nếu điều này khả thi, y học có thể buộc phải xem xét lại cách tuyên bố tử vong cũng như các quyết định hồi sức và hiến tạng.

Những phát hiện mới cho thấy cái chết có thể không phải là sự chấm dứt đột ngột của ý thức. Trong khoảnh khắc cuối cùng, con người có thể vẫn hiện diện, nhận biết và ghi nhớ. Khi ranh giới giữa sống và chết trở nên mong manh hơn bao giờ hết, câu hỏi đặt ra không chỉ là khoa học sẽ đi đến đâu, mà còn là con người cần đối xử thế nào với những phút giây cuối cùng của một đời người.