Lãnh đạo VietinBank kiến nghị Nhà nước mua lại hoặc cấp bù ngân sách cho các dự án BOT thua lỗ
VietinBank cho rằng cần sớm có giải pháp xử lý triệt để các dự án BOT giao thông thua lỗ do nguyên nhân khách quan, trong đó có phương án Nhà nước mua lại dự án hoặc cấp ngân sách bù đắp.
Ngày 29/9, tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030 do Bộ Xây dựng tổ chức, ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank, đã nêu một loạt vấn đề về vốn và rủi ro tín dụng đối với các dự án hạ tầng giao thông theo phương thức PPP.
Theo ông Nam, nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng rất lớn trong khi nguồn lực ngân sách Nhà nước có giới hạn. Vì vậy, PPP tiếp tục được xem là một trong những phương thức quan trọng để huy động nguồn lực xã hội đầu tư hạ tầng.
Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy một số dự án PPP gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn dài hạn do thời gian hoàn vốn kéo dài và mức độ rủi ro cao.
Đặc biệt, các dự án BOT giao thông thường cần nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn. Nhà đầu tư chỉ có thể đáp ứng một phần bằng vốn chủ sở hữu và vốn Nhà nước, trong khi phần còn lại phải huy động từ tín dụng và các nguồn vốn dài hạn khác.
Khi quy mô dự án ngày càng lớn, theo ông Nam, việc một ngân hàng đơn lẻ cung cấp phần lớn vốn vay sẽ tạo áp lực đáng kể về giới hạn cấp tín dụng, thanh khoản, vốn tự có và mức độ tập trung rủi ro. Do đó, các ngân hàng thương mại có vai trò thu xếp vốn, tổ chức đồng tài trợ và phân tán rủi ro đối với những dự án PPP quy mô lớn.
VietinBank đang cho vay tại 26 dự án PPP
Theo số liệu được ông Trần Hoài Nam công bố, tính đến ngày 31/8/2026, tổng dư nợ quy đổi các dự án PPP tại VietinBank đạt 36.215 tỉ đồng, phân bổ tại 26 dự án/khách hàng, tương đương 1,72% tổng quy mô dư nợ của ngân hàng.
Trong danh mục này có nhiều dự án lớn như Hầm Hải Vân, Đèo Cả với dư nợ 8.700 tỉ đồng; BOT Pháp Vân - Cầu Giẽ 1.100 tỉ đồng; BOT Bắc Giang - Lạng Sơn 7.990 tỉ đồng...
Đáng chú ý, ngày 30/6/2026, VietinBank đã cấp giới hạn tín dụng 5.400 tỉ đồng cùng 5 ngân hàng thương mại khác cho dự án cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận. Tổng vốn cho vay của dự án là 27.092 tỉ đồng.
Từ thực tế cho vay, ông Nam cho biết ngân hàng không chỉ cung cấp vốn mà còn phải quản trị, giám sát dòng tiền trong toàn bộ vòng đời dự án.
Trong giai đoạn xây dựng, các rủi ro được ngân hàng đặc biệt quan tâm gồm giải phóng mặt bằng, chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư, năng lực nhà thầu EPC và khả năng góp đủ vốn chủ sở hữu.
Khi dự án bước vào vận hành, trọng tâm chuyển sang lưu lượng, doanh thu, chính sách giá, phí, chi phí vận hành và khả năng trả nợ.
“Vì vậy, hoạt động cấp tín dụng PPP đòi hỏi cơ chế giám sát theo vòng đời thay vì chỉ kiểm soát tại thời điểm phê duyệt khoản vay”, ông Nam nhấn mạnh.
Theo đại diện VietinBank, sau khi dự án hoàn thành và dòng tiền thực tế được kiểm chứng, có thể nghiên cứu tái cấp vốn một phần thông qua trái phiếu dự án hoặc quỹ đầu tư hạ tầng. Cách thức này có thể giúp giải phóng một phần nguồn lực tín dụng ngân hàng để tiếp tục tài trợ cho các dự án mới.
Kiến nghị xử lý dứt điểm BOT thua lỗ
Để thúc đẩy đầu tư PPP, đại diện VietinBank cho rằng các cơ quan Nhà nước cần duy trì sự nhất quán và tầm nhìn dài hạn trong quy hoạch tổng thể địa phương, vùng và quốc gia, qua đó giảm thiểu rủi ro chính sách đối với các dự án có thời gian thu hồi vốn dài.
Một nội dung được ngân hàng đặc biệt nhấn mạnh là hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro. Các cơ quan chức năng cần đẩy nhanh việc xác định doanh thu giảm, kiểm toán doanh thu, xác định giá trị chia sẻ và bố trí nguồn ngân sách kịp thời để tháo gỡ khó khăn cho các dự án.
Đáng chú ý, đại diện VietinBank kiến nghị Chính phủ sớm có giải pháp giải quyết triệt để đối với các dự án BOT giao thông đang thua lỗ do nguyên nhân khách quan.
Hai phương án được đưa ra là Nhà nước mua lại dự án hoặc cấp ngân sách bù đắp.
Theo phía ngân hàng, việc xử lý các dự án gặp khó khăn là cần thiết để tháo gỡ vướng mắc cho dòng vốn tín dụng, đồng thời tạo điều kiện cho các dự án PPP mới tiếp cận nguồn vốn dài hạn.
Ở chiều ngược lại, với các dự án PPP mới, VietinBank cho rằng các nhà đầu tư tư nhân cần nâng cao năng lực tài chính cốt lõi, bảo đảm tỷ lệ vốn chủ sở hữu thực góp đúng theo cam kết.
Các chủ đầu tư cũng cần tăng cường năng lực quản trị rủi ro, quản lý dự án theo chuẩn mực quốc tế, nâng cao tính minh bạch và xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích - rủi ro hợp lý với ngân hàng tài trợ.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng mạng lưới cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, bài toán không chỉ nằm ở việc huy động đủ vốn cho các dự án mới, mà còn ở khả năng xử lý những rủi ro tồn tại của các dự án PPP trước đó. Đây là yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin của nhà đầu tư và tạo dư địa cho dòng vốn ngân hàng tham gia vào các dự án hạ tầng quy mô lớn trong thời gian tới.
