[LIVE] Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026

Tiếp nối phiên khai mạc Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026, các tham luận chuyên sâu trong sáng 6/8 tập trung làm rõ một nghịch lý: nguồn vốn xanh toàn cầu đang mở rộng nhanh, nhu cầu đầu tư của Việt Nam rất lớn, nhưng khoảng cách từ một dự án có yếu tố môi trường đến một tài sản đủ tiêu chuẩn thu hút nhà đầu tư quốc tế vẫn còn đáng kể.

Những vấn đề được đặt ra tại hội nghị cho thấy, việc khơi thông vốn xanh không thể chỉ dựa vào tín dụng hay phát hành thêm một số sản phẩm được “gắn nhãn xanh”. Thị trường cần một hệ sinh thái đủ khả năng chuẩn hóa dự án, chia sẻ rủi ro, đo lường tác động và kết nối nguồn vốn trong nước với nhà đầu tư quốc tế.

Không thiếu tiêu chuẩn, thiếu cơ chế chuyển hóa dự án thành tài sản đầu tư

Trình bày tham luận về kiến tạo hệ sinh thái tài chính xanh tại VIFC-HCMC, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM, cho biết Việt Nam cần bổ sung khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư đến năm 2040 để theo đuổi tăng trưởng có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và thực hiện lộ trình phát thải ròng bằng 0.

Ở phạm vi rộng hơn, nhu cầu tài chính dành cho thích ứng biến đổi khí hậu tại các quốc gia đang phát triển đến năm 2035 được ước tính cao gấp 12-14 lần dòng vốn công quốc tế hiện nay. Trong khi đó, chi phí vốn của nhiều dự án năng lượng sạch tại các thị trường mới nổi có thể cao ít nhất gấp đôi so với các nền kinh tế phát triển và Trung Quốc.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, vấn đề không còn nằm ở câu hỏi thị trường đã có tiêu chuẩn xanh hay chưa, mà là chủ thể nào sẽ giúp dự án đạt trạng thái sẵn sàng huy động vốn, chia sẻ rủi ro ban đầu, đo lường hiệu quả và tạo thanh khoản sau phát hành.

Chuỗi chuyển đổi vốn xanh hiện có thể bị gián đoạn tại nhiều điểm, từ cam kết khí hậu, chuẩn bị dự án, giảm thiểu rủi ro, đo lường - báo cáo - thẩm định, huy động vốn cho đến giao dịch trên thị trường thứ cấp. Chỉ cần một mắt xích thiếu đồng bộ, chi phí vốn sẽ tăng lên hoặc giao dịch không thể hoàn tất.

Từ thực tế này, VIFC-HCMC được đề xuất định vị là một trung tâm chuyển hóa vốn xanh, thay vì chỉ trở thành một địa điểm niêm yết thêm các sản phẩm tài chính. Trung tâm cần có khả năng biến nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp và các dự án hạ tầng thành tài sản được chuẩn hóa, giảm thiểu rủi ro, đo lường tác động và có thể giao dịch xuyên biên giới.

So sánh với các trung tâm tài chính tại London, Singapore, Hong Kong, Luxembourg và Abu Dhabi, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng những thị trường này đã hình thành tương đối đầy đủ các cấu phần về tiêu chuẩn, công bố thông tin và phân phối sản phẩm. Khoảng trống mà VIFC-HCMC có thể tập trung giải quyết nằm ở khu vực “thượng nguồn”, gồm chuẩn bị dự án, cấu trúc dòng tiền và đưa dự án đạt điều kiện tiếp cận nhà đầu tư.

Theo lộ trình được đề xuất, giai đoạn đầu cần ưu tiên xây dựng hệ thống phân loại xanh và chuyển đổi có khả năng tương thích quốc tế; đồng thời lựa chọn khoảng 10 dự án thí điểm thuộc nhiều lĩnh vực. Trong 6-18 tháng tiếp theo, thị trường có thể hình thành cơ sở chuẩn bị dự án, triển khai các cơ chế bảo lãnh và thực hiện từ 3-5 giao dịch tiêu biểu.

Ba mô hình được đề xuất để chứng minh khả năng vận hành của hệ sinh thái gồm chương trình trái phiếu hạ tầng xanh TP.HCM, quỹ thích ứng và chống chịu biến đổi khí hậu Đồng bằng sông Cửu Long, cùng cơ chế bảo lãnh và chia sẻ rủi ro khí hậu.

Bộ chỉ tiêu tham khảo đặt mục tiêu huy động khoảng 500 triệu USD vốn xanh và vốn chuyển đổi trong 12 tháng đầu, tăng lên 2-3 tỷ USD vào cuối năm 2027 và trên 10 tỷ USD vào năm 2030. Đây là các mục tiêu đề xuất, cần tiếp tục được điều chỉnh theo nguồn lực thực tế, khả năng cung cấp vốn ưu đãi và sự tham gia của các đối tác bảo lãnh.

Ngân hàng là kênh truyền dẫn vốn xanh vào nền kinh tế thực

Ở góc nhìn quốc tế, ông Paul Xavier, Cán bộ Chương trình tại Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), cho biết vốn xanh đã chuyển từ một phân khúc ngách thành nguồn lực quan trọng của thị trường tài chính toàn cầu.

Đến quý I/2026, tổng giá trị phát hành lũy kế của các loại trái phiếu bền vững có nhãn trên toàn cầu đạt khoảng 7.250 tỷ USD. Quy mô tài sản do các quỹ đầu tư bền vững quản lý đạt khoảng 3.510 tỷ USD. Tuy nhiên, các thị trường mới nổi mới đóng góp khoảng 15% lượng phát hành trái phiếu bền vững toàn cầu, cho thấy dòng vốn vẫn chưa được phân bổ tương xứng với nhu cầu chuyển đổi.

Một thay đổi đáng chú ý là lợi thế về lãi suất của trái phiếu xanh, thường được gọi là “greenium”, không còn rõ rệt như trước. Vì vậy, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang chuyển sang giảm chi phí phát hành thông qua hỗ trợ phí đánh giá độc lập, phí đăng ký, ưu đãi thuế hoặc cơ chế hỗ trợ lãi suất, thay vì chỉ kỳ vọng nhà đầu tư chấp nhận mức sinh lời thấp hơn cho tài sản xanh.

Tham luận của đại diện IFC cũng nhấn mạnh tài chính chuyển đổi đang trở thành trụ cột thứ hai bên cạnh tài chính xanh truyền thống. Nếu tài chính xanh chủ yếu cấp vốn cho các dự án vốn đã đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, tài chính chuyển đổi hướng dòng tiền tới các ngành phát thải cao như thép, xi măng, hóa chất và vận tải, với điều kiện doanh nghiệp có lộ trình giảm phát thải, KPI và cơ chế giám sát đủ rõ ràng.

Bên cạnh đó, tài chính xanh lam đang mở ra dư địa mới. Đến tháng 6/2025, quy mô phát hành lũy kế của thị trường trái phiếu xanh lam toàn cầu đạt khoảng 15,25 tỷ USD, tăng hơn 800 lần so với giai đoạn đầu. Riêng Đông Nam Á được ước tính có khoảng trống tài chính khoảng 2.100 tỷ USD cho kinh tế biển, đặc biệt tại các lĩnh vực phát triển ven biển và hạ tầng kiểm soát ô nhiễm.

Tại Việt Nam, dư nợ tín dụng xanh cuối năm 2025 đạt gần 780.000 tỷ đồng, tăng khoảng 14,62% so với cùng kỳ và chiếm 4,19% tổng dư nợ nền kinh tế. Tín dụng xanh duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 22-23% mỗi năm trong giai đoạn 2017-2025, trong đó các ngân hàng thương mại cung cấp khoảng 88% tổng dư nợ.

Các số liệu trên cho thấy ngân hàng đang giữ vai trò kênh truyền dẫn chủ yếu, đưa mục tiêu và chính sách xanh thành dòng vốn đi vào doanh nghiệp, dự án hạ tầng và các hoạt động sản xuất cụ thể. Tuy nhiên, để mở rộng quy mô, ngân hàng không chỉ cần nguồn vốn dài hạn mà còn phải xây dựng năng lực nhận diện dự án, đánh giá rủi ro khí hậu, theo dõi dữ liệu ESG và đo lường hiệu quả sau giải ngân.

Đây cũng là hướng đi Nam A Bank đang từng bước triển khai thông qua việc mở rộng hợp tác với các định chế tài chính phát triển, phát triển tài trợ chuỗi cung ứng xanh và đưa tài chính toàn diện vào chiến lược bền vững. Cách tiếp cận này hướng tới nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ - khu vực thường gặp nhiều hạn chế về dữ liệu, chi phí tư vấn và khả năng chuẩn hóa hồ sơ theo yêu cầu quốc tế.

Tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026, thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa Nam A Bank và SIFEM, cùng việc hình thành Hệ sinh thái Tài chính Xanh lam với sự đồng hành của IFC, tiếp tục cụ thể hóa vai trò kết nối của ngân hàng. Các chương trình này tạo điều kiện kết hợp nguồn vốn quốc tế, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới khách hàng trong nước để hình thành những giao dịch có thể đo lường tác động.