Loạt dự án nghìn tỷ của Vinaconex, Đèo Cả, Lizen gặp khó: Nơi thiếu cát, chỗ vướng giải phóng mặt bằng

Hàng loạt dự án cao tốc lớn tại khu vực phía Bắc có sự tham gia của Vinaconex (HoSE: VCG), Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HoSE: HHV) và Lizen (HoSE: LCG) đang bước vào giai đoạn đẩy nhanh thi công. Tuy nhiên, tình trạng thiếu vật liệu, vướng mặt bằng và khối lượng công việc còn lớn đang tạo sức ép đáng kể lên tiến độ.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, một trong những dự án gặp khó khăn lớn về nguồn vật liệu hiện nay là cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng đoạn qua Ninh Bình và Hưng Yên, nơi Vinaconex tham gia liên danh nhà đầu tư.

Dự án hiện còn thiếu hơn 9 triệu m3 cát đắp. Sau hơn một năm kể từ khi khởi công ngày 12/5/2025, sản lượng toàn dự án mới đạt khoảng 14%, tập trung chủ yếu tại các công trình cầu lớn. Trong khi đó, các hạng mục có tính quyết định đến tiến độ như đắp nền và xử lý đất yếu đang triển khai chậm do khan hiếm cát.

Cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng đoạn này có tổng mức đầu tư gần 20.000 tỷ đồng, dài khoảng 60,9km và được triển khai theo phương thức PPP. Liên danh nhà đầu tư gồm Geleximco, Vinaconex, Phương Thành, Nam Sơn và Hoàng Cầu. Theo kế hoạch, dự án sẽ cơ bản hoàn thành trong năm 2027 và đưa vào khai thác từ năm 2028.

Trong khi dự án của VCG đang chịu áp lực lớn do thiếu nguồn cát đắp, ngược lại hai tuyến cao tốc trọng điểm tại khu vực Lạng Sơn - Cao Bằng có sự góp mặt của HHV và LCG lại gặp vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đến nay, một số tồn tại liên quan đến giải phóng mặt bằng tại các dự án này vẫn chưa được xử lý triệt để, tạo thêm áp lực lên tiến độ thi công.

Tại cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh giai đoạn 1, sản lượng hiện đạt khoảng 77%. HHV là một thành viên trong liên danh nhà đầu tư cùng Tập đoàn Đèo Cả, ICV Việt Nam và CTCP Xây dựng Công trình 568. Dự án giai đoạn 1 dài hơn 93km, kết nối Lạng Sơn với Cao Bằng.

Đồng Đăng - Trà Lĩnh cũng là một trong những công trình đóng góp đáng kể cho mảng xây lắp của HHV. Theo Chứng khoán Vietcap, tăng trưởng hoạt động xây lắp của doanh nghiệp thời gian qua được hỗ trợ bởi các dự án Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Đồng Đăng - Trà Lĩnh cùng các dự án mới.

Một dự án khác là cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, nơi CTCP Lizen (HoSE: LCG) tham gia liên danh nhà đầu tư. Dự án có tổng chiều dài gần 60km, tổng mức đầu tư hơn 11.000 tỷ đồng, được triển khai theo hình thức BOT. Liên danh gồm Xây dựng Đèo Cả, Tập đoàn Đèo Cả, Xây dựng Công trình 568 và Lizen.

Theo Bộ Xây dựng, sản lượng dự án Hữu Nghị - Chi Lăng hiện đạt khoảng 75%. Tuy nhiên, trên địa bàn Lạng Sơn vẫn còn vướng 8 hộ dân và 5 vị trí hạ tầng kỹ thuật chưa được di dời, tạo thêm áp lực trong giai đoạn hoàn thiện dự án.

Các dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2026 nhìn chung đã cơ bản xác định được nguồn vật liệu. Dù vậy, Bộ Xây dựng đánh giá khối lượng công việc còn lại vẫn rất lớn, đòi hỏi các chủ đầu tư và nhà thầu phải tiếp tục tăng tốc nếu muốn bảo đảm kế hoạch.

Ngoài ra, đối với các dự án hoàn thành sau năm 2026, áp lực nguồn cung nguyên vật liệu sẽ rõ nét hơn. Ngoài hơn 9 triệu m3 cát còn thiếu tại cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng, dự án thành phần 3 Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội hiện thiếu hơn 4,3 triệu m3 đất đắp và gần 4 triệu m3 cát; cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn cũng gặp khó về nguồn đá xây dựng.

Trước tình hình này, Bộ Xây dựng kiến nghị các địa phương đẩy nhanh việc cấp phép, gia hạn và nâng công suất các mỏ vật liệu, đồng thời xử lý dứt điểm các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng. Các chủ đầu tư và nhà thầu cũng được yêu cầu rà soát lại kế hoạch thi công, huy động thêm nguồn lực để bảo đảm tiến độ nhưng không đánh đổi chất lượng và an toàn công trình.