Lợi suất trái phiếu Mỹ vượt 5%: Giá dầu 100 USD và núi nợ 40.000 tỷ USD đang mở ra kỷ nguyên mới?

Khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ liên tiếp vượt qua các mức đỉnh, một thực tế đang ngày càng hiện rõ tại Phố Wall và Washington: Đây có thể không chỉ là một đợt lao dốc của thị trường trái phiếu, mà là một sự thay đổi mang tính nền tảng.

Hàng loạt yếu tố đã kết hợp đẩy chi phí vay của Chính phủ Mỹ lên cao, từ giá dầu 100 USD/thùng và làn sóng chi tiêu cho AI, đến thâm hụt ngân sách Mỹ ngày càng lớn, góp phần làm tổng nợ đạt mức kỷ lục 40.000 tỷ USD. Tất cả diễn ra trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) quyết tâm kiềm chế lạm phát đã vượt xa mục tiêu trong nhiều năm.

Áp lực bán gia tăng trong tuần này khi giá năng lượng một lần nữa tăng mạnh, trong khi các dữ liệu cho thấy hoạt động kinh doanh tại Mỹ vẫn diễn ra sôi động. Điều này mang đến cho một Ngân hàng Trung ương vốn đã có lập trường cứng rắn thêm lý do để tiếp tục tăng lãi suất.

Hiện lợi suất của hầu hết các loại trái phiếu Chính phủ Mỹ đều ở quanh hoặc trên 5%. Riêng trái phiếu kỳ hạn 5 năm đã vượt mốc 5% vào thứ Tư (23/9), lần đầu tiên kể từ năm 2007.

“Chúng ta đang bước vào một chế độ mới”, ông Samuel Martinez, nhà quản lý danh mục tại Vanguard, tập đoàn quản lý tài sản đang giám sát hơn 13.000 tỷ USD trên toàn cầu, nhận định. Theo ông, việc các Ngân hàng Trung ương tập trung vào lạm phát đang khiến giới giao dịch định giá khả năng có nhiều đợt tăng lãi suất.

Do trái phiếu Kho bạc Mỹ đóng vai trò là thước đo quan trọng của chi phí vay trên toàn cầu, việc lợi suất tăng có những hệ quả trực tiếp đối với người tiêu dùng, doanh nghiệp và Chính phủ. Xu hướng này có nguy cơ khiến nền kinh tế giảm tốc mạnh khi người đi vay chịu áp lực lớn hơn, đồng thời làm đảo lộn chuỗi tăng giá kỷ lục của chứng khoán Mỹ.

Nhìn rộng hơn, đợt tăng lợi suất mới nhất nối dài xu hướng kéo dài nhiều năm, khi thị trường dần thoát khỏi thời kỳ lãi suất thấp sau khủng hoảng tài chính và đại dịch. Điều này không chỉ khiến các nhà đầu tư trái phiếu vốn đã chịu thua lỗ tiếp tục gặp khó khăn, mà còn đặt một thế hệ mới của Phố Wall vào một thế giới mà lợi suất 5% một lần nữa trở thành mức bình thường, thậm chí có thể là mức sàn.

“Những năm trước đây mới là điều bất thường”, ông Vincent Reinhart, Kinh tế trưởng kiêm chiến lược gia vĩ mô tại BNY Mellon, người từng có thời gian dài làm việc tại Fed, nói.

Không chỉ Mỹ đối mặt với vấn đề này. Các nền kinh tế lớn khác cũng đang vật lộn với những thách thức tương tự, bao gồm gián đoạn năng lượng liên quan đến chiến sự Iran và mức vay nợ cao. Những yếu tố này đã tạo thành một vòng xoáy khi lợi suất tăng cao trong suốt cả năm.

Hôm thứ Năm (24/9), lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản tăng lên những mức chưa từng thấy kể từ năm 1996 khi thị trường mở cửa trở lại sau kỳ nghỉ kéo dài 3 ngày. Các thị trường lớn khác trên toàn cầu cũng chịu ảnh hưởng mạnh từ làn sóng bán tháo.

Tính chung, lợi suất trung bình của trái phiếu Chính phủ trên toàn thế giới hiện chỉ thấp hơn 4% một chút, mức cao nhất kể từ năm 2007. Đối với thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ trị giá 32.000 tỷ USD, lợi suất trung bình hiện ở mức 5,05%, tiến sát mức cao 5,12% của năm 2023 và các đỉnh từng được thiết lập vào năm 2006 và 2007.

Đà tăng lợi suất trái phiếu là diễn biến không được Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Donald Trump mong muốn. Chính quyền ông Trump nhiều lần kêu gọi hạ lợi suất để giảm chi phí vay cho người mua nhà và các bên đi vay, đồng thời liên tục chỉ trích chính sách của Fed.

Những nỗ lực của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nhằm kiềm chế lợi suất dài hạn thông qua việc tăng cường mua lại trái phiếu nhìn chung được đánh giá là chưa tạo ra nhiều tác động, thậm chí theo một số ý kiến còn có thể làm gia tăng bất ổn.

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ đang đến gần và vấn đề khả năng chi trả ngày càng trở thành mối quan tâm lớn trên toàn quốc, đà tăng lợi suất nhanh chóng trở thành một vấn đề chính trị.

Lãi suất thế chấp hiện đã duy trì trên 7%, trong khi dữ liệu từ Fed New York cho thấy tình trạng quá hạn thanh toán đối với thẻ tín dụng và các khoản vay mua ô tô có xu hướng tăng trong những năm gần đây, cho thấy áp lực tài chính đang ảnh hưởng đến nhiều cử tri.

“Đây là một câu chuyện tin xấu đối với bất kỳ ai đang có nợ thẻ tín dụng, khoản vay mua ô tô hoặc muốn vay thế chấp. Họ đang ở phía chịu thiệt trong những giao dịch này và không có cách nào để làm nhẹ đi thực tế đó”, ông Douglas Holtz-Eakin, Chủ tịch tổ chức thiên hữu American Action Forum và cựu Giám đốc Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), nói.

Các nhà quan sát thị trường cho rằng lợi suất đang ở mức hiện tại vì có những nguyên nhân nền tảng rõ ràng. Hiện kinh tế Mỹ đang tăng trưởng hơn 6% tính theo giá trị danh nghĩa, trong khi thâm hụt ngân sách tương đương khoảng 5,5% GDP. Theo họ, môi trường lợi suất hiện nay là có cơ sở.

Một số người thậm chí cho rằng lợi suất còn có thể tăng cao hơn. Họ dự báo lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm sẽ đạt 6% trước cuối năm, mức chưa từng xuất hiện kể từ khi bong bóng dot-com vỡ.

Tất nhiên, đối với những người tiết kiệm và nhà đầu tư muốn đưa tiền vào thị trường ở thời điểm hiện tại, mức lợi suất 5% mang lại một nguồn thu nhập đáng kể.

“Bất cứ ngày nào trong tuần, tôi cũng chọn môi trường lợi suất hiện nay thay vì những gì chúng ta từng trải qua sau khủng hoảng tài chính, khi lãi suất ở mức 0%. Các nhà đầu tư đang tìm thấy những cơ hội mà nhiều năm trước họ không có”, ông Michael Hans, Giám đốc đầu tư tại Citizens Wealth, đơn vị quản lý hơn 65 tỷ USD, nói trong một cuộc phỏng vấn tuần trước.

Về phần mình, Bộ trưởng Tài chính Bessent liên tục cho rằng đợt bán tháo trái phiếu Kho bạc Mỹ trong những tuần gần đây là hệ quả của giá dầu tăng cao. Ông cho rằng đây chỉ là hiện tượng tạm thời liên quan đến cuộc xung đột với Iran.

Theo ông Bessent, một khi chiến sự kết thúc, thế giới thậm chí có thể đối mặt với tình trạng dư thừa nguồn cung năng lượng, qua đó kéo giá dầu và lợi suất trái phiếu đi xuống. Tuy nhiên, một số nhà đầu tư phản biện rằng giá năng lượng tăng chỉ là một trong nhiều rủi ro mà thị trường đang phải đối mặt và họ muốn được bù đắp cho những rủi ro đó.

Đáng chú ý nhất là những bất định xung quanh lộ trình lãi suất của Fed và tác động của lộ trình này đối với nền kinh tế cũng như thị trường tài chính. Sau cuộc họp chính sách tuần trước, qua đó đánh dấu lần tăng lãi suất đầu tiên trong hơn 3 năm, thông điệp từ Fed vẫn rất cứng rắn.

Thống đốc Fed Michael Barr trong tuần này cho biết nhiều khả năng sẽ cần tiếp tục tăng lãi suất để làm chậm đà tăng giá. Trong khi đó, Chủ tịch Fed Chicago Austan Goolsbee cảnh báo quá trình đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương sẽ không diễn ra mà không gây ra những tác động đau đớn.

Các hợp đồng hoán đổi theo dõi những cuộc họp sắp tới của Fed hiện phản ánh hoàn toàn kỳ vọng về 3 lần tăng lãi suất, mỗi lần 25 điểm cơ bản, trong 12 tháng tới, đồng thời thị trường đang phòng ngừa đáng kể khả năng có lần tăng thứ tư.

Nếu kịch bản này xảy ra, lãi suất mục tiêu của Fed sẽ được đưa lên khoảng 4,75-5%.

Chủ tịch Fed Kevin Warsh lâu nay chủ trương không phát đi tín hiệu cho các nhà đầu tư trái phiếu về định hướng chính sách của Ngân hàng Trung ương. Điều này khiến giới giao dịch tập trung cao độ vào những yếu tố liên quan đến lạm phát, chẳng hạn gián đoạn năng lượng do xung đột tại Trung Đông và chi phí đầu vào tăng trên diện rộng trong nền kinh tế.

Đồng thời, điều này cũng làm gia tăng rủi ro Fed tiếp tục thắt chặt chính sách đến mức nền kinh tế và thị trường chứng khoán chịu tổn thất lớn, tương tự những gì xảy ra vào cuối năm 2000, khi lãi suất đạt đỉnh 6,5% vào đầu năm đó.

Phát biểu tại một sự kiện của Doubleline Capital ở New York tuần trước, ông Jeffrey Gundlach cho rằng thông điệp ngầm từ ông Warsh là nếu lạm phát không được đưa về mức 2%, thì “ông ấy đã thất bại”.

Áp lực bán trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng mạnh vào cuối phiên giao dịch ngày thứ Năm tại New York.

Hiện lợi suất một số kỳ hạn trái phiếu Kho bạc Mỹ chỉ còn cách khoảng 0,1-0,15 điểm phần trăm so với các ngưỡng lịch sử quan trọng. Nếu vượt qua các mốc này, lợi suất trái phiếu 5 năm sẽ lên mức chưa từng thấy kể từ năm 2000, trong khi lợi suất trái phiếu 10 năm và 30 năm sẽ trở lại vùng từng ghi nhận vào năm 2002.

“Tôi vẫn giữ quan điểm rằng lãi suất sẽ tiếp tục tăng cho đến khi có thứ gì đó đổ vỡ”, ông Jack McIntyre, nhà quản lý danh mục tại Brandywine Global Investment Management, nhận định.