Một chỉ số bất ngờ áp sát đỉnh 18 năm, lạm phát toàn cầu có nguy cơ quay trở lại

Một chỉ số tổng hợp phản ánh giá hàng hóa quốc tế đang tiến gần mức cao nhất trong 18 năm, chủ yếu do xung đột tại Trung Đông, nhu cầu gia tăng từ các lĩnh vực liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) và niềm tin vào đồng USD suy giảm.

Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ lạm phát, qua đó có thể khiến việc hoạch định chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế lớn trở nên khó khăn hơn. Các chính sách hiện nay vốn được xây dựng trên giả định rằng tốc độ tăng giá sẽ tiếp tục chậm lại.

Tính đến ngày thứ Ba (8/9), chỉ số FTSE/CoreCommodity CRB đứng ở khoảng 420 điểm, tăng khoảng 30% so với cuối tháng 2, ngay trước khi xung đột giữa Mỹ và Iran nổ ra. Chỉ số hiện đang tiến sát mức được ghi nhận vào đầu tháng 8/2008, ngay trước khi ngân hàng Lehman Brothers sụp đổ, thời điểm giá dầu thô và nhiều loại tài nguyên khác tăng vọt.

Chỉ số này cũng chỉ còn cách khoảng 10% so với mức đỉnh lịch sử gần 474 điểm, được thiết lập vào tháng 7/2008.

Xung đột Trung Đông, AI và đồng USD

Một trong những động lực chính là tình hình tại Trung Đông. Kể từ khi xung đột giữa Mỹ và Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu - về cơ bản đã bị đóng cửa.

Các loại dầu thô chuẩn quốc tế hiện cao hơn hơn 30% so với trước xung đột, trong khi giá khí tự nhiên chuẩn tại châu Âu và châu Á đã tăng hơn gấp đôi.

Nhu cầu ngày càng tăng từ những ngành công nghiệp mới nổi như AI và các nỗ lực khử carbon cũng đang tác động đáng kể đến giá hàng hóa.

“Đồng đang tăng giá do kỳ vọng nhu cầu sẽ mạnh hơn từ các trung tâm dữ liệu và xe điện khi việc ứng dụng AI và quá trình điện hóa tiếp tục mở rộng”, ông Kazutomo Nomura, Giám đốc tại Mizuho Bank, nhận định.

Giá đồng quốc tế đã lập mức cao kỷ lục mới vào thứ Hai (7/9), đánh dấu lần đầu tiên trong khoảng 7 tháng giá kim loại này thiết lập đỉnh mới.

Một yếu tố thứ ba là niềm tin suy yếu vào đồng USD. Đồng USD yếu thường khiến giá các loại hàng hóa được định giá bằng USD tăng lên.

Đặc biệt, giá vàng hiện đã tăng khoảng 5 lần so với mức của năm 2008. Theo ông Nicholas Frappell, Giám đốc toàn cầu phụ trách thị trường tổ chức tại ABC Refinery của Australia, tình hình tài chính công xấu đi và những thay đổi trong định hướng của các Ngân hàng Trung ương là những yếu tố quan trọng thúc đẩy giá vàng.

Các Ngân hàng Trung ương trên toàn thế giới đã tăng mạnh lượng mua vàng kể từ năm 2022, trong bối cảnh lo ngại về tình trạng tài khóa của Mỹ cũng như khả năng các tài sản được định giá bằng USD bị phong tỏa. Động thái này góp phần hỗ trợ giá vàng.

Đợt tăng giá lần này khác với năm 2008 và 2022

Đợt tăng giá hàng hóa hiện nay có điểm khác biệt so với những chu kỳ trước: Dầu thô - mặt hàng có tỷ trọng lớn nhất trong chỉ số CRB - vẫn thấp hơn các mức đỉnh từng đạt được vào năm 2008 và 2022, ngay cả khi chỉ số tổng thể đang tiến sát mức kỷ lục.

Đợt tăng mạnh năm 2008 được thúc đẩy bởi nhu cầu tài nguyên tăng vọt do kinh tế Trung Quốc tăng trưởng nhanh. Trong khi đó, cú tăng giá năm 2022 phản ánh những lo ngại về nguồn cung sau khi Nga và Ukraine xảy ra xung đột.

Ông Daan Struyven, đồng Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa toàn cầu tại Goldman Sachs, cho biết đợt tăng giá dầu năm 2008 phản ánh tình trạng căng thẳng mang tính cơ cấu giữa cung và cầu, khi nhu cầu dầu của Trung Quốc tăng mạnh trong lúc công suất sản xuất dự phòng cạn kiệt.

Đối với năm nay, ông cho rằng dù gián đoạn nguồn cung là đáng kể, lượng hàng tồn kho lớn cùng sản lượng dầu gia tăng tại Mỹ đã giúp thị trường tránh được những cú tăng giá dầu mạnh như năm 2008 hoặc 2022.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng thị trường lọc dầu vẫn trong tình trạng thiếu hụt mang tính cơ cấu, khiến biên lợi nhuận lọc dầu tăng mạnh.

“Có nhiều lực tác động đang diễn ra đồng thời: Những lo ngại về nguồn cung liên quan đến cuộc khủng hoảng Trung Đông, sự gia tăng nhu cầu mang tính cơ cấu từ AI và xu hướng dịch chuyển khỏi đồng USD”, ông Koichi Fujishiro thuộc Dai-ichi Life Research Institute cho biết.

Kết quả là đà tăng giá đã lan rộng từ năng lượng sang kim loại quý và kim loại màu, qua đó đẩy chỉ số hàng hóa lên cao.

Giá hàng hóa tăng đe dọa xu hướng giảm lạm phát

Tác động của giá hàng hóa tăng không chỉ giới hạn trong thị trường nguyên liệu. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), lạm phát toàn cầu được kỳ vọng giảm từ mức đỉnh 8,7% năm 2022 xuống 4,1% vào năm 2025.

Tuy nhiên, trong bản cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố tháng 7, IMF dự báo lạm phát sẽ tăng trở lại lên 4,7% trong năm 2026.

“T xu hướng giảm lạm phát đã diễn ra kể từ đầu năm 2024 đã bị đình trệ”, IMF nhận định, đồng thời chỉ ra những yếu tố như các diễn biến tại Trung Đông.

Sự trở lại của áp lực lạm phát có thể khiến việc hoạch định chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế lớn trở nên phức tạp hơn, khi các chính sách hiện nay vốn dựa trên kỳ vọng tốc độ tăng giá sẽ tiếp tục giảm.

Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần thúc giục Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tiếp tục cắt giảm lãi suất. Tuy nhiên, áp lực lạm phát bắt nguồn từ giá hàng hóa tăng có thể hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của Fed.

Nhật Bản đặc biệt dễ bị tổn thương

Nhật Bản, quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn tài nguyên nhập khẩu, đặc biệt dễ chịu tác động từ xu hướng này.

“Đồng Yên suy yếu đang làm trầm trọng thêm áp lực tăng giá trên diện rộng đối với hàng hóa nhập khẩu”, ông Tsuyoshi Ueno, chuyên gia kinh tế cấp cao tại NLI Research Institute, cho biết.

Nếu đồng Yên tiếp tục suy yếu trong thời gian dài trong khi giá hàng hóa duy trì ở mức cao, chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình và lợi nhuận doanh nghiệp có thể chịu sức ép, từ đó tác động tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế Nhật Bản.