Lạm phát nóng trở lại: Các Ngân hàng Trung ương chuẩn bị cho cuộc chiến mới
Lạm phát trung bình hằng năm tại các nền kinh tế lớn đã không còn tiếp tục giảm về mức 2% - mục tiêu của phần lớn các nước - mà thay vào đó bắt đầu nhích lên trong những tháng gần đây.
Liệu có ai còn nhớ về "hạ cánh mềm"?
Trong giai đoạn 2022-2023, các Ngân hàng Trung ương từng kỳ vọng có thể kéo lạm phát cao xuống mà không đẩy nền kinh tế vào suy thoái. Một số quốc gia thậm chí đã tiến rất gần đến mục tiêu này.
Nhưng khi chiến thắng tưởng như đã ở ngay trước mắt, ngày càng nhiều Ngân hàng Trung ương lại tăng cường cuộc chiến chống lạm phát. Áp lực giá đang gia tăng. Thế giới vẫn còn cách rất xa những "đau đớn" của 4 năm trước, nhưng các tín hiệu hiện tại không mấy khả quan.
Ngày 2/9, Ngân hàng Trung ương New Zealand đã tăng lãi suất. Các nhà hoạch định chính sách ở Australia, bên kia biển Tasman, cũng đã nâng lãi suất 3 lần trong năm nay.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tăng lãi suất vào tháng 6, trong khi Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc thực hiện động thái tương tự vào tháng 7 và tháng 8.
Ngày 10/9, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) được dự báo sẽ nâng lãi suất tiền gửi lên 2,5%. Nhiều nhà giao dịch kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cũng sẽ sớm hành động theo.
Các nhà hoạch định chính sách đang hành động khi ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy giá cả bắt đầu tăng trở lại. Lạm phát trung bình hằng năm tại các nền kinh tế lớn đã không còn tiếp tục giảm về mức 2% - mục tiêu của phần lớn các nước - mà thay vào đó bắt đầu nhích lên trong những tháng gần đây.
Trong tháng 8, lạm phát hằng năm tại khu vực đồng Euro lên tới 3,3%, mức cao nhất trong 3 năm.
Thụy Sĩ hiện có mức lạm phát chỉ 0,8% mỗi năm, phản ánh một chính sách kinh tế được xem là một trong những điều kỳ diệu của thế giới hiện đại. Tuy nhiên, ngay cả mức này cũng là cao nhất trong 2 năm.
Tại một số nơi, giá cả đang gợi lại những ký ức buồn về “khủng hoảng chi phí sinh hoạt”. Chẳng hạn, lạm phát tại Lithuania hiện ở mức gần 6%, tăng mạnh so với 3,1% hồi tháng 1.
Năng lượng là thủ phạm chính, nhưng chưa phải duy nhất
Năng lượng là nguyên nhân chủ yếu, nhưng không phải yếu tố duy nhất. Chiến sự tại Trung Đông đã khiến giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng cao. Tại châu Âu, giá khí đốt tự nhiên hiện cao hơn gấp đôi so với trước khi chiến sự Iran nổ ra. Giá có thể còn tăng thêm khi các quốc gia trong khu vực đẩy mạnh bổ sung lượng khí dự trữ trước mùa đông.
Lạm phát năng lượng tại khu vực đồng Euro hiện đã dễ dàng vượt mức hai chữ số. Trong khi đó, một người Mỹ điển hình hiện phải trả hơn 4 USD cho mỗi gallon xăng, tăng từ mức dưới 3 USD vào đầu năm.
Tuy nhiên, vấn đề có thể lớn hơn giá nhiên liệu.
The Economist ước tính lạm phát “lõi” trung bình hằng năm tại các nền kinh tế giàu - loại trừ giá năng lượng và thực phẩm - đã tăng từ 2,7% vào đầu năm 2026 lên 2,9% hiện nay.
Để đánh giá kỹ hơn áp lực lạm phát cơ bản tại từng quốc gia, chúng tôi thu thập số liệu có thể so sánh về giá dịch vụ tại 23 nền kinh tế giàu. Giá dịch vụ phần lớn được quyết định bởi chi phí lao động, thay vì các loại hàng hóa biến động mạnh hơn.
Kết quả cho thấy lạm phát dịch vụ đang tăng tại 2/3 số quốc gia trong mẫu nghiên cứu. Điều đáng chú ý là diễn biến này xảy ra ngay cả khi tại nhiều nước, các chỉ số về tăng trưởng tiền lương vẫn tiếp tục giảm.
Một cách lý giải cho nghịch lý này là tiền lương chưa được đo lường một cách đầy đủ. Một khả năng khác là tăng trưởng năng suất trong lĩnh vực dịch vụ đang suy yếu, khiến các doanh nghiệp khó hấp thụ phần tiền lương tăng thêm.
Chưa đến mức báo động, nhưng Ngân hàng Trung ương không muốn mạo hiểm
Cho đến nay, có rất ít bằng chứng cho thấy người dân đang điều chỉnh tăng kỳ vọng về mức tăng giá trong tương lai - yếu tố thực sự có thể khiến các nhà hoạch định chính sách lo ngại.
Phần lớn các thước đo kỳ vọng lạm phát dựa trên thị trường chưa có biến động đáng kể trong những tuần gần đây. Một khảo sát mới đây của ECB cho thấy người tiêu dùng dự báo lạm phát trong 12 tháng tới sẽ thấp hơn so với kỳ vọng cách đây vài tháng.
Một số chỉ báo sớm phức tạp về lạm phát - trong đó có các chỉ số của công ty tư vấn Alternative Macro Signals, sử dụng hàng triệu bài báo để phân tích - lại cho thấy áp lực lạm phát toàn cầu đang gia tăng. Tuy nhiên, khả năng dự báo của những công cụ này vẫn chưa thực sự ổn định.
Dù tương lai diễn biến ra sao, nhiều ngân hàng trung ương hiện không muốn đánh cược.
Các nhà phê bình từng cho rằng trong giai đoạn 2021-2022, các nhà hoạch định chính sách đã chậm trễ trong phản ứng trước làn sóng lạm phát tăng vọt. Giờ đây, các nhà điều hành lãi suất không muốn mắc lại sai lầm tương tự lần thứ hai.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Slovenia cảnh báo các nhà hoạch định chính sách “không nên chờ đợi” cho đến khi lạm phát trở nên ăn sâu mới hành động.
Isabel Schnabel, thành viên Hội đồng Điều hành ECB, gần đây cũng cảnh báo rằng nếu chờ đến khi chi phí năng lượng lan sang tiền lương, các nhà hoạch định chính sách có thể một lần nữa chậm chân so với diễn biến lạm phát.
Như vậy, một chu kỳ thắt chặt tiền tệ mới có thể chỉ vừa bắt đầu.
UBS, ngân hàng Thụy Sĩ, nhận định nhiều Ngân hàng Trung ương chưa bắt đầu thắt chặt chính sách có thể sẽ sớm hành động. Trong số đó có Ngân hàng Trung ương Thụy Điển và thậm chí cả Thụy Sĩ.
Bất chấp vẻ ngoài của một “cuộc hạ cánh mềm”, cuộc chiến chống lạm phát thực tế chưa bao giờ thực sự kết thúc.
