Một công ty bị phạt gần 20.000 tỷ đồng, vạch trần 'chiêu trò' ép đối tác độc quyền, áp giá thấp nhất

Vụ xử lý chống độc quyền nhằm vào Trip.com - nền tảng dịch vụ du lịch trực tuyến hàng đầu Trung Quốc - được các chuyên gia đánh giá là dấu mốc cho thấy cơ quan quản lý không chỉ xử lý các thỏa thuận độc quyền công khai mà còn siết chặt việc sử dụng thuật toán, cơ chế phân bổ lưu lượng truy cập và các điều khoản hợp đồng có thể hạn chế cạnh tranh.

Cơ quan Quản lý Nhà nước về Điều tiết Thị trường Trung Quốc (SAMR) hôm thứ Bảy cho biết đã tịch thu 1,658 tỷ nhân dân tệ (khoảng 245 triệu USD) khoản lợi nhuận bất hợp pháp của Trip.com Group, đơn vị vận hành nền tảng đặt dịch vụ du lịch Ctrip, đồng thời phạt 3,521 tỷ nhân dân tệ, tương đương 7,5% doanh thu tại thị trường Trung Quốc trong năm 2025.

Tổng số tiền mà Trip.com phải nộp lên tới 5,179 tỷ nhân dân tệ (khoảng 20.000 tỷ đồng). Ngoài ra, doanh nghiệp này còn bị yêu cầu hoàn trả khoảng 122,78 triệu nhân dân tệ tiền đặt cọc đặt phòng đã giữ lại của các khách sạn.

Theo SAMR, đây là vụ chống độc quyền đầu tiên trong ngành dịch vụ du lịch trực tuyến của Trung Quốc.

Trip.com bị cáo buộc lạm dụng vị thế thống lĩnh thị trường

Kết quả điều tra cho thấy từ năm 2020, Trip.com đã lạm dụng vị thế thống lĩnh thị trường bằng cách dành lưu lượng truy cập và nhiều ưu đãi khác cho các khách sạn được gắn "nhãn đặc biệt", với điều kiện các khách sạn này chỉ được bán phòng trực tuyến thông qua nền tảng của Trip.com.

Bên cạnh đó, công ty còn áp dụng quy định "giá thấp nhất trên toàn bộ mạng lưới" đối với các khách sạn mang "nhãn vàng" và cả những khách sạn không có nhãn. Quy định này được thực thi thông qua hệ thống điều chỉnh giá tự động, hạn chế lưu lượng truy cập, gỡ bỏ nhãn của đối tác và khấu trừ tiền đặt cọc của các khách sạn nếu không tuân thủ.

Cơ quan quản lý chuyển trọng tâm sang thuật toán và cơ chế vận hành

Ông Feng Zhaofeng, luật sư và đối tác tại Công ty Luật King & Capital (Bắc Kinh), nhận định vụ việc cho thấy việc giám sát chống độc quyền đối với nền kinh tế nền tảng tại Trung Quốc đã bước sang giai đoạn thường xuyên, chuyên nghiệp và chi tiết hơn.

Theo ông, các vụ việc trước đây chủ yếu tập trung vào hành vi "chọn một trong hai", tức buộc doanh nghiệp chỉ được hợp tác với một nền tảng duy nhất. Trong khi đó, cuộc điều tra đối với Trip.com đi sâu vào cách hợp đồng, cơ chế phân loại đối tác, chính sách phân bổ lưu lượng truy cập và thuật toán phối hợp với nhau để hạn chế cạnh tranh.

Ông cho rằng cơ quan quản lý đã chuyển từ việc xem xét hình thức bên ngoài của hành vi sang đánh giá cơ chế vận hành bên trong và tác động thực tế của nó.

Mức xử phạt cao nhất từ trước tới nay đối với doanh nghiệp nền tảng

Ông Shi Jianzhong, Giáo sư Đại học Chính trị và Luật Trung Quốc, cho biết đây là vụ việc đầu tiên trong lĩnh vực kinh tế nền tảng kết hợp đồng thời ba biện pháp xử lý gồm buộc chấm dứt hành vi vi phạm, tịch thu khoản thu bất hợp pháp và áp dụng tiền phạt.

Đáng chú ý, mức phạt tương đương 7,5% doanh thu là cao nhất từng được áp dụng trong một vụ chống độc quyền đối với doanh nghiệp nền tảng tại Trung Quốc và nằm sát mức trần theo luật là 1-10% doanh thu hằng năm.

Để so sánh, năm 2021, Alibaba bị phạt 4% doanh thu nội địa, trong khi Meituan bị phạt 3% doanh thu nội địa. Theo ông Shi, mức xử phạt cao phản ánh tính chất nghiêm trọng của hành vi vi phạm. Việc kết hợp giữa chế tài tài chính và các biện pháp buộc thay đổi hành vi nhằm điều chỉnh tận gốc mô hình kinh doanh, thay vì chỉ áp dụng một khoản tiền phạt mang tính một lần.

"Điều khoản giá thấp nhất" bị xác định là hành vi lạm dụng độc lập

Vụ việc cũng thiết lập ranh giới pháp lý rõ ràng hơn đối với các điều khoản yêu cầu mức giá thấp nhất.

Ông Jiao Haitao, Giáo sư Đại học Chính trị và Luật Trung Quốc, cho biết đây là lần đầu tiên cơ quan chống độc quyền Trung Quốc xử phạt trực tiếp điều khoản "giá thấp nhất trên toàn bộ mạng lưới" như một hành vi lạm dụng vị thế thống lĩnh độc lập.

Trên thế giới, cơ chế này thường được gọi là điều khoản "quốc gia được ưu đãi nhất" (Most-Favored-Nation - MFN) của các nền tảng. Tuy nhiên, theo ông Jiao, quy định của Trip.com còn nghiêm ngặt hơn khi yêu cầu một số khách sạn phải đưa ra mức giá thấp hơn cả các nền tảng đối thủ, đồng thời sử dụng công cụ tự động cùng các hình thức xử phạt để bảo đảm việc tuân thủ.

Theo ông Jiao, mặc dù yêu cầu này ban đầu có vẻ giúp người tiêu dùng được hưởng mức giá thấp, nhưng trên thực tế lại làm suy giảm cạnh tranh.

Ngay cả khi một nền tảng đối thủ thu mức hoa hồng thấp hơn, lợi thế đó cũng không thể chuyển thành giá phòng rẻ hơn, bởi Trip.com buộc khách sạn phải điều chỉnh giá trên nền tảng của mình bằng hoặc thấp hơn đối thủ.

Điều này gây áp lực lên biên lợi nhuận của khách sạn, có thể làm giảm chất lượng dịch vụ cũng như khả năng đầu tư trong tương lai. Đồng thời, khi cạnh tranh giữa các nền tảng suy yếu, người tiêu dùng cuối cùng sẽ có ít lựa chọn hơn và tốc độ đổi mới cũng bị ảnh hưởng.

Doanh nghiệp khách sạn sẽ có nhiều quyền chủ động hơn

Một chuyên gia kỳ cựu trong ngành du lịch chia sẻ với Caijing Magazine rằng các khách sạn khó có khả năng rời bỏ Trip.com trên diện rộng. Tuy nhiên, án phạt này sẽ tạo hiệu ứng răn đe rất lớn đối với toàn bộ ngành du lịch trực tuyến.

Việc loại bỏ các yêu cầu về độc quyền và giá thấp nhất sẽ giúp các khách sạn chủ động hơn trong việc lựa chọn nền tảng hợp tác cũng như xây dựng chính sách giá.

Theo Giáo sư Shi Jianzhong, giá trị lớn nhất của vụ việc là khôi phục môi trường cạnh tranh lành mạnh. Ở góc độ rộng hơn, quyết định xử lý này cũng nhằm giải quyết hai ưu tiên lớn trong quản trị nền kinh tế nền tảng của Trung Quốc, gồm hạn chế tình trạng "cạnh tranh kiểu involution" - tức các doanh nghiệp bị cuốn vào cuộc đua giảm giá thiếu bền vững và cải thiện môi trường kinh doanh bằng cách xây dựng các quy tắc nền tảng công bằng, minh bạch và dễ dự đoán hơn.

Động thái thực thi pháp luật này cũng phù hợp với Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc (2026-2030), trong đó nhấn mạnh việc tăng cường giám sát cách các doanh nghiệp nền tảng sử dụng dữ liệu, thuật toán, lưu lượng truy cập và các quy tắc vận hành, đồng thời thúc đẩy sự phát triển đổi mới và lành mạnh của nền kinh tế nền tảng.