Một hãng xe lớn quyết định sa thải 1.000 lao động, thay thế bằng 50 robot

Nhà máy Factory Zero của General Motors tại Detroit đang trở thành tâm điểm của một cuộc đối đầu căng thẳng giữa sức lao động truyền thống và làn sóng tự động hóa. Hãng xe hàng đầu nước Mỹ vừa đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt khi thu hẹp quy mô lực lượng lao động con người để dọn đường cho hệ thống máy móc thông minh. Động thái này không chỉ định hình lại cấu trúc dây chuyền lắp ráp mà còn đặt ra những dấu hỏi lớn về tương lai của công nhân ngành sản xuất ô tô.

Cỗ máy công tác mới

Thay thế cho khoảng 1.000 công nhân vừa bị mất việc là 50 robot cộng tác được đưa thẳng vào dây chuyền sản xuất cốt lõi. Những cỗ máy này được giao nhiệm vụ trực tiếp gắn các tấm linh kiện vào thân xe, một công đoạn đòi hỏi độ chính xác và tính lặp lại cực kỳ cao. Chia sẻ với tờ Crain's Detroit Business, ông Kevin Kelly, người phát ngôn của hãng cho biết: "Chúng tôi đã và đang lắp đặt cobot trên khắp các nhà máy như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm đưa công nghệ tiên tiến vào hoạt động sản xuất".

Theo phân tích từ chuyên trang Autoblog, robot cộng tác được thiết kế chuyên biệt để làm việc song song cùng con người trong một không gian chung. Khác với những hệ thống tự động hóa khổng lồ trước đây, chúng linh hoạt và hoàn toàn không cần đến các rào chắn an toàn lớn. Đại diện General Motors khẳng định bước đi này là vô cùng cần thiết để duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường, đồng thời giúp cải thiện "sự an toàn và tính tiện dụng" cho những người thợ.

Ông Kelly cung cấp thêm góc nhìn từ phía ban lãnh đạo: "Chúng tôi đã triển khai cobot cùng đội ngũ nhân công, giúp cải thiện an toàn và điều kiện làm việc, đồng thời duy trì tính linh hoạt và khả năng cạnh tranh trong hoạt động sản xuất". Lý lẽ được đưa ra là máy móc sẽ gánh vác những tác vụ nặng nhọc, thế nhưng điều này dường như chưa đủ sức xoa dịu những người lao động vừa chứng kiến hàng loạt đồng nghiệp bị đẩy ra đường.

Đổ thêm dầu vào lửa

Quyết định đưa công nghệ mới vào phân xưởng diễn ra trong một bối cảnh vô cùng nhạy cảm, ngay sau khi công ty mạnh tay tinh giản bộ máy và thông báo hoãn lại chiến lược phát triển xe điện. Tờ NYPost nhận định chuỗi sự kiện nối tiếp nhau này chẳng khác nào hành động "đổ thêm dầu vào lửa", trực tiếp châm ngòi cho một làn sóng phản đối dữ dội từ tổ chức đại diện người lao động.

Ông James Cotton, Chủ tịch công đoàn UAW chi nhánh 22, thẳng thắn cáo buộc giới chủ đang "cố cắt giảm chi phí thông qua trang bị robot". Vị này xác nhận đã "đệ đơn khiếu nại" lên các cấp có thẩm quyền, đồng thời bày tỏ sự bức xúc: "Việc nhìn thấy robot xuất hiện trong nhà máy luôn là mối lo ngại, đặc biệt sau khi họ đã sa thải hơn 1.000 người. Từ trên xuống dưới, chúng tôi đều cảm thấy ghê tởm khi họ sử dụng robot cộng tác trong nhà máy". Ông nhấn mạnh thêm một thực tế phũ phàng: "Họ nói đó là xu hướng, nếu đúng vậy, họ đang cướp đi việc làm của mọi người".

Cuộc đấu tranh tại Detroit đã lan rộng thành một vấn đề mang tính thời đại khi ông Shawn Fain, Chủ tịch UAW toàn quốc, gọi đây là việc "đấu tranh vì nhân loại". Trả lời tờ News Tribune, ông Fain phân tích: "Thành quả lao động của chúng ta đã nhân lên gấp bội ở tốc độ chưa từng thấy, nhưng người lao động lại không được hưởng". Vị lãnh đạo công đoàn gửi đi một thông điệp cảnh báo đanh thép: "Nếu AI tiếp tục bị lợi dụng, điều đó cần được ngăn chặn. Trong một xã hội công bằng, khi người lao động tạo ra nhiều giá trị, họ sẽ hưởng lợi nhiều hơn". Phía General Motors hiện vẫn giữ im lặng trước những phản ứng này.

Trào lưu không thể đảo ngược

Bất chấp những rào cản từ dư luận, việc ứng dụng robot cộng tác vào môi trường sản xuất đang trở thành một xu hướng tất yếu tại Mỹ. Khác với hệ thống robot phức tạp từ những năm 1960 đòi hỏi nhiều năm đào tạo chuyên sâu, thế hệ máy móc hiện tại vô cùng thân thiện. Người vận hành chỉ cần lập trình các chuỗi hành động cụ thể thông qua một chiếc máy tính bảng hoặc thao tác điều khiển trực tiếp trên cánh tay máy.

Từng được xem là món đồ xa xỉ chỉ xuất hiện tại các đại công xưởng, robot cộng tác với thiết kế thông minh và chi phí vừa phải đang len lỏi vào mọi nhà máy bất kể quy mô. Dữ liệu từ tổ chức Grand View Research chỉ ra rằng, quy mô thị trường thiết bị này tại Mỹ trong năm 2024 đã đạt 133,1 triệu USD và dự kiến sẽ bùng nổ với tốc độ tăng trưởng 29,7% mỗi năm trong giai đoạn 2025 đến 2030.

Sức hấp dẫn của công nghệ này nằm ở khả năng cộng sinh và thích ứng linh hoạt trước những biến động liên tục của dây chuyền. Chúng đang định hình lại phương thức hoạt động của chuỗi cung ứng toàn cầu, từ khâu lắp ráp vi mạch, phân loại kiện hàng trong logistics cho đến kiểm tra chất lượng thực phẩm. Tự động hóa mang lại những ưu thế vượt trội về năng suất cho giới doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng để lại một bài toán hóc búa về nguy cơ gạt bỏ lao động truyền thống ra khỏi lề của sự phát triển.