Một tỉnh lớn phía Nam muốn lên thành phố trực thuộc Trung ương, hướng tới cực tăng trưởng mới của Đông Nam Bộ

Tây Ninh đang phát đi một thông điệp đáng chú ý về tầm nhìn phát triển dài hạn khi đề xuất được nghiên cứu, tạo điều kiện để từng bước trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai.

Kiến nghị này được lãnh đạo UBND tỉnh Tây Ninh đưa ra tại buổi làm việc ngày 15/5 giữa đoàn công tác Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI với TP. HCM, Đồng Nai, Tây Ninh và các sở, ngành liên quan về tình hình triển khai các nghị quyết của Đảng, Quốc hội liên quan đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và các dự án hạ tầng trọng điểm khu vực phía Nam.

Khát vọng mới trong bối cảnh vùng Đông Nam Bộ tái định vị

Đề xuất của Tây Ninh xuất hiện trong bối cảnh cấu trúc phát triển của Đông Nam Bộ đang có nhiều thay đổi.

Nếu TP. HCM tiếp tục giữ vai trò trung tâm kinh tế, tài chính và dịch vụ lớn nhất cả nước, Đồng Nai đã bước sang một vị thế mới với vai trò đô thị cấp Trung ương, thì Tây Ninh đang nổi lên như một cực tăng trưởng công nghiệp, logistics và thương mại ở cửa ngõ phía Tây vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Theo ông Nguyễn Minh Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, Đông Nam Bộ hiện có ba địa phương giữ vai trò động lực tăng trưởng gồm TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Trong bối cảnh Đồng Nai đã được nâng cấp vị thế, địa phương mong muốn được tạo điều kiện để phát triển lên thành phố trực thuộc Trung ương, góp phần tạo thêm động lực tăng trưởng và bảo đảm sự phát triển đồng bộ của toàn vùng. Đằng sau đề xuất này là những tín hiệu tích cực từ nền kinh tế địa phương.

Nền tảng tăng trưởng đang được củng cố

Trong quý I/2026, GRDP của Tây Ninh tăng 9,51%, thuộc nhóm cao của khu vực Đông Nam Bộ. Đây là bước đệm quan trọng để địa phương hướng tới mục tiêu tăng trưởng bình quân từ 10-10,5% trong giai đoạn 2026-2030.

Công nghiệp - xây dựng tiếp tục là động lực chính của nền kinh tế khi tăng trưởng 12,31%, trong khi chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 15,52% so với cùng kỳ. Tây Ninh hiện định hướng phát triển các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng mới và vật liệu mới nhằm nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Song song với đó, khu vực thương mại - dịch vụ cũng duy trì đà phục hồi mạnh mẽ. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 15,41%, phản ánh sức cầu trong nền kinh tế tiếp tục cải thiện.

Về ngân sách, tính đến ngày 19/3/2026, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt hơn 14.022 tỷ đồng, tăng 47,8% so với cùng kỳ năm trước.

Môi trường đầu tư tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu khả quan. Trong quý I/2026, tỉnh có khoảng 1.750 doanh nghiệp thành lập mới; cấp mới 28 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký hơn 25.700 tỷ đồng và 31 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 153,45 triệu USD.

Những con số này cho thấy Tây Ninh đang từng bước vượt khỏi vai trò một địa phương vệ tinh để trở thành một trung tâm phát triển mới trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Lợi thế cửa ngõ và tham vọng trở thành trung tâm logistics phía Tây

Nằm ở vị trí tiếp giáp TP. HCM và kết nối trực tiếp với Campuchia thông qua các cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, Xa Mát, Tây Ninh sở hữu lợi thế đặc biệt trong phát triển thương mại biên giới, logistics và công nghiệp xuất khẩu.

Địa phương cũng đang được hưởng lợi từ hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như cao tốc TP. HCM - Mộc Bài, Quốc lộ 22 cùng các tuyến kết nối liên vùng đang được đầu tư và nâng cấp.

Trong bối cảnh quỹ đất công nghiệp tại TP.HCM ngày càng hạn chế và chi phí sản xuất liên tục gia tăng, Tây Ninh được đánh giá là một trong những địa bàn có tiềm năng tiếp nhận làn sóng dịch chuyển đầu tư và mở rộng sản xuất trong khu vực.

Tại buổi làm việc với đoàn công tác Quốc hội, lãnh đạo tỉnh cũng kiến nghị Chính phủ và Quốc hội tiếp tục cho phép áp dụng linh hoạt các cơ chế đặc thù về phân cấp, phân quyền và chỉ định thầu đối với các dự án trọng điểm.

Theo địa phương, việc rút ngắn thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ các công trình chiến lược, tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế.

Hình thành cực tăng trưởng mới

Từ góc độ phát triển vùng, Tây Ninh được kỳ vọng sẽ đảm nhận vai trò cửa ngõ phía Tây của Đông Nam Bộ, kết nối khu vực với Campuchia và tiểu vùng Mekong.

Nếu TP. HCM là trung tâm tài chính - thương mại, Đồng Nai là cực công nghiệp - logistics gắn với sân bay Long Thành và hệ thống cảng biển, thì Tây Ninh có thể trở thành trung tâm logistics biên mậu và công nghiệp mới của khu vực.

Sự hình thành trục phát triển TP. HCM - Đồng Nai - Tây Ninh được đánh giá có thể mở ra cấu trúc tăng trưởng mới cho phía Nam, trong đó các địa phương bổ trợ lẫn nhau về hạ tầng, công nghiệp, đô thị, thương mại và dịch vụ.

Tuy nhiên, mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương cũng đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe đối với Tây Ninh. Ngoài tốc độ tăng trưởng kinh tế, địa phương cần tiếp tục nâng cao chất lượng đô thị, tỷ lệ đô thị hóa, quy mô dân số, chất lượng hạ tầng, năng lực quản trị và khả năng đóng vai trò trung tâm vùng.

Nói cách khác, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không đơn thuần là thay đổi về đơn vị hành chính, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển kinh tế - xã hội.

Dù còn nhiều thách thức phía trước, việc chủ động đặt ra mục tiêu từ sớm cho thấy Tây Ninh đang hướng tới một chu kỳ phát triển mới. Với nền tảng tăng trưởng tích cực, vị trí chiến lược và lợi thế kết nối liên vùng, địa phương đang có cơ hội từng bước khẳng định vai trò là cực tăng trưởng mới của Đông Nam Bộ trong những thập kỷ tới.