Mỹ đưa Việt Nam vào 'tầm ngắm' về nguy cơ trung chuyển hàng hóa, Bộ Ngoại giao chính thức lên tiếng

Chiều 20/8, tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc Mỹ mới đây nêu 40 đối tác thương mại có nguy cơ bị lợi dụng để tránh thuế quan, trong đó có Việt Nam, theo đó hàng hóa được vận chuyển qua một nước thứ ba để hưởng lợi từ mức thuế thấp hơn nhằm tránh mức thuế cao do Mỹ áp đặt, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định:

“Việt Nam chủ trương thúc đẩy hợp tác thương mại lành mạnh với các đối tác trên cơ sở tự do, công bằng, cùng có lợi, phù hợp với các thỏa thuận song phương, đa phương, cũng như các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đồng thời đã và đang tập trung xây dựng thể chế, nâng cao năng lực thực thi các khuôn khổ pháp lý, quy định chống gian lận nguồn gốc xuất xứ nói riêng và gian lận thương mại nói chung, kiên quyết ngăn chặn gian lận xuất xứ và trung chuyển hàng hóa bất hợp pháp”.

Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao khẳng định, trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đưa ra các cam kết quốc tế mạnh mẽ chống lại mọi hành vi gian lận thương mại, hợp tác chặt chẽ để bảo đảm thực thi nghiêm túc các cam kết, nỗ lực của Việt Nam được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục trao đổi về các quan tâm của phía Mỹ trên tinh thần xây dựng, phù hợp với quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Mỹ, qua đó duy trì quan hệ kinh tế - thương mại giữa hai nước phát triển ổn định, cùng có lợi, đồng thời góp phần xây dựng môi trường đầu tư và kinh doanh minh bạch, lành mạnh tại Việt Nam”, Người Phát ngôn Phạm Thu Hằng nêu rõ.

Trước đó, ngày 13/8, Nhà Trắng ban hành báo cáo “The Great Transshipment Scam”, trong đó cho rằng hàng hóa từ các quốc gia chịu mức thuế cao, chủ yếu là Trung Quốc, đang được trung chuyển qua hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ có mức thuế thấp hơn để vào thị trường Hoa Kỳ.

Theo phân loại trong báo cáo, Việt Nam thuộc Tier 2, nhóm các quốc gia có quy mô thương mại lớn và mức độ hội nhập kinh tế đáng kể với Trung Quốc.

Tier 1 gồm Canada, Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ, Israel, Nhật Bản, Mexico, Hàn Quốc và Đài Loan. Đây là nhóm các nền kinh tế có quy mô lớn, đa dạng hóa ngành sản xuất. Nếu xảy ra gian lận trung chuyển, tỷ trọng trong tổng giá trị xuất khẩu sang Hoa Kỳ được đánh giá là tương đối nhỏ và khó phát hiện do cơ cấu công nghiệp đa dạng.

Tier 2 gồm Brazil, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam. Theo báo cáo, đây là những quốc gia vừa có quy mô trung chuyển đáng kể, vừa có mức độ hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng, nguồn cung đầu vào, nền tảng sản xuất, hệ thống logistics hoặc các kênh tái định tuyến khu vực gắn với Trung Quốc.

Tier 3 gồm 24 quốc gia. Đây là những nền kinh tế có quy mô nhỏ hơn nhưng sở hữu một số lợi thế có thể tạo điều kiện cho hoạt động trung chuyển, chẳng hạn chi phí lao động thấp, khu thương mại tự do hoặc những hạn chế trong thực thi hải quan. Những yếu tố này có thể tạo điều kiện để hàng hóa được gắn với hoạt động “chế biến, chế tạo” tại nước thứ ba thay vì chỉ đơn thuần trung chuyển.

Đáng chú ý, OTEA ước tính trong năm 2025, Hoa Kỳ nhập khẩu khoảng 67 tỷ USD hàng hóa được trung chuyển từ Trung Quốc thông qua ba trung tâm lớn là Mexico, Ấn Độ và Việt Nam. Hoạt động này được cho là khiến Hoa Kỳ thất thu khoảng 28 tỷ USD thuế quan.

Theo đánh giá của Chứng khoán BIDV (BSC), báo cáo có thể đóng vai trò như một nền tảng dữ liệu và lập luận để Hoa Kỳ xem xét triển khai các biện pháp thuế quan hoặc phi thuế quan liên quan đến thương mại trong thời gian tới.

Dù vậy, BSC lưu ý danh sách hơn 40 quốc gia trong báo cáo không phải kết quả của một cuộc điều tra chính thức. Các quốc gia được đưa vào danh sách dựa trên thống kê và nghiên cứu, đồng thời không bị kết luận là vi phạm mà chỉ được mô tả nằm trong nhóm có rủi ro.

Đáng chú ý, danh sách này bao gồm nhiều đối tác thương mại lớn của Hoa Kỳ như Mexico, Canada, Đài Loan và EU. Theo BSC, điều này làm giảm tính chọn lọc của danh sách, qua đó mức độ nghiêm trọng riêng đối với Việt Nam cũng được giảm bớt.