Nâng hiệu suất SME thêm 10%, kinh tế Việt có thể tạo thêm 30 tỷ USD nhờ AI

AI đang “nuốt” công việc kỹ sư nhanh hơn dự đoán

Phát biểu tại sự kiện giới thiệu mô hình “Doanh nghiệp AI”, ông Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA), nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết tự động hóa tại Việt Nam đang đứng trước bước chuyển mang tính bắt buộc.

“Nếu trước đây tự động hóa chủ yếu là cơ khí, điện, thay con người ở các thao tác lặp lại đơn giản, thì hiện nay tự động hóa phải gắn với AI để kết nối toàn bộ quy trình sản xuất – kinh doanh, từ lập kế hoạch, vận hành đến ra quyết định”, ông nói.

Dẫn lại nhận định của CEO Anthropic, ông Nguyễn Quân cảnh báo tốc độ phát triển của AI đang vượt xa những gì thị trường lao động kịp chuẩn bị. Theo đó, chỉ trong 6–12 tháng tới, các nền tảng AI có thể thực hiện toàn bộ phần việc cốt lõi của một kỹ sư lập trình, từ viết mã, kiểm thử đến tối ưu hệ thống.

Khi đó, vai trò của kỹ sư không còn là “người tạo ra mã”, mà chuyển sang biên tập, kiểm soát và chịu trách nhiệm cuối cùng với sản phẩm do AI tạo ra.

Cảnh báo này không chỉ dành cho ngành công nghệ, mà phản ánh một thay đổi mang tính hệ thống: AI đang trực tiếp can thiệp vào năng suất lao động, thay vì chỉ hỗ trợ từng khâu riêng lẻ.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy một nghịch lý kéo dài nhiều năm. Người Việt Nam thường xuyên đạt thành tích cao tại các kỳ thi toán học, tin học quốc tế, nhưng hiệu suất lao động lại thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực, như Indonesia hay Singapore.

Theo ông Quân, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở năng lực con người, mà ở cách tổ chức và vận hành doanh nghiệp.

“Năng lực cá nhân tốt nhưng hệ thống quản trị yếu, dữ liệu rời rạc, quyết định dựa trên cảm tính, thì hiệu suất chung không thể cao”, ông phân tích.

SME tăng hiệu suất 10%, kinh tế Việt có thêm 30 tỷ USD

Việt Nam hiện có gần 1 triệu doanh nghiệp, trong đó 98% là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đóng góp khoảng 65% GDP và sử dụng phần lớn lực lượng lao động xã hội. Đây cũng là khu vực có dư địa cải thiện năng suất lớn nhất.

Theo ước tính, chỉ cần nâng hiệu suất vận hành của khối SME thêm 10%, nền kinh tế Việt Nam có thể tạo thêm khoảng 30 tỷ USD giá trị gia tăng, tương đương đóng góp của một ngành kinh tế quy mô lớn.

Tuy nhiên, bài toán của SME không nằm ở việc thiếu phần mềm, mà ở việc dư thừa phần mềm nhưng thiếu dữ liệu dùng được. Dù sử dụng nhiều phần mềm quản lý khác nhau, dữ liệu của doanh nghiệp lại bị phân mảnh, trở thành những kho dữ liệu chết (silo). Hệ quả là người điều hành không có được bức tranh tổng thể để ra quyết định chính xác và kịp thời.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một “bộ não số” thuần Việt có khả năng hợp nhất dữ liệu và tri thức nghiệp vụ, thay vì chỉ dừng ở vai trò lưu trữ như các hệ thống ERP truyền thống, được xem là giải pháp cốt lõi. Từ hạt nhân này, doanh nghiệp có thể phát triển các “nhân sự số” (AgentZ) và “quy trình số” (CollabZ) để phối hợp cùng con người, qua đó tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu suất vận hành.

Bàn về bài toán tự chủ công nghệ, ông Quân cho rằng Việt Nam không nên “đóng cửa” để tự làm lại từ đầu.

“Trong giai đoạn này, chúng ta vẫn phải đứng trên vai người khổng lồ. Việt Nam cần hợp tác với các tập đoàn công nghệ lớn để xây dựng những nền tảng công nghệ riêng, thuần Việt, từ đó mới có cơ hội bắt kịp xu hướng chung của thế giới”, ông nói.

Theo ông Quân, để “bộ não số” thực sự vận hành hiệu quả, yếu tố then chốt vẫn là dữ liệu. Bên cạnh các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, dữ liệu còn phải mở.

“Dữ liệu mà không mở thì không thể khai thác, mất đi tính thông minh. Doanh nghiệp cần được tiếp cận dữ liệu thị trường, dữ liệu liên thông, để có thể ra quyết định sản xuất – kinh doanh một cách hiệu quả”, ông nhấn mạnh.

Với hướng đi này, ông Nguyễn Quân kỳ vọng các giải pháp công nghệ Việt có thể tiến tới hình hài của một “Google cho doanh nghiệp” – nơi có thể trả lời mọi câu hỏi về điều hành, sản xuất và thị trường, giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ nâng cao hiệu suất, mà còn từng bước làm chủ cuộc chơi trong chuỗi giá trị toàn cầu.