Nhà thơ kiệt xuất Việt Nam từng là đại biểu trẻ tuổi nhất Quốc hội khóa I, được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, có tác phẩm xuất hiện trong đề thi tốt nghiệp THPT 2026

Sáng 11/06, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước đã hoàn thành bài thi Ngữ văn, môn thi đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Đáng chú ý, ở câu 2 phần Viết (4 điểm), đề thi sử dụng ngữ liệu từ bài thơ Những chiếc lá của nhà thơ Nguyễn Đình Thi - một trong những gương mặt tiêu biểu của nền văn học, nghệ thuật Việt Nam hiện đại.

Nhắc đến Nguyễn Đình Thi, công chúng không chỉ nhớ tới một nhà thơ tài năng mà còn biết đến ông với nhiều vai trò khác nhau như nhà văn, nhà viết kịch, nhạc sĩ, nhà lý luận phê bình văn học. Trong suốt cuộc đời hoạt động, ông đã có những đóng góp quan trọng trên nhiều lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật của đất nước.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tại cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1946, Nguyễn Đình Thi trúng cử đại biểu Quốc hội với tỷ lệ tín nhiệm cao và trở thành đại biểu trẻ tuổi nhất của Quốc hội khóa I.

Cầm bút phụng sự sự nghiệp giải phóng dân tộc

Nhà thơ Nguyễn Đình Thi (1924-2003) sinh tại Luang Prabang (Lào), nguyên quán là làng Vũ Thạch, nay thuộc phố Bà Triệu, phường Tràng Tiền, Hà Nội. Năm 1931, ông cùng gia đình trở về Việt Nam sinh sống.

Ngay từ nhỏ, Nguyễn Đình Thi đã bộc lộ năng khiếu và niềm đam mê với văn chương, âm nhạc, hội họa, đặc biệt là triết học. Trong thời gian học tại Trường Bưởi và sau đó theo học Ban Triết học của Trường Đại học Đông Dương, ông dành nhiều thời gian nghiên cứu tư tưởng phương Tây cũng như tìm hiểu triết học Mác.

Năm 17 tuổi, Nguyễn Đình Thi tham gia hoạt động Việt Minh. Đến năm 1943, ông gia nhập Hội Văn hóa cứu quốc và trực tiếp phụ trách báo Độc lập. Trong những năm tháng sôi nổi trước Cách mạng Tháng Tám, người thanh niên yêu nước đã lựa chọn ngòi bút như một phương tiện để phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Tháng 07/1945, Nguyễn Đình Thi tham dự Quốc dân Đại hội tại Tân Trào và được bầu vào Ủy ban Giải phóng dân tộc Việt Nam. Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ông tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách quan trọng như Tổng Thư ký Hội Văn hóa cứu quốc, thành viên Ủy ban Thường trực Quốc hội khóa I và Tiểu ban Dự thảo Hiến pháp.

Tại cuộc Tổng tuyển cử năm 1946, ông trúng cử đại biểu Quốc hội với số phiếu tín nhiệm cao, trở thành đại biểu trẻ tuổi nhất của Quốc hội khóa I.

Bên cạnh hoạt động cách mạng, Nguyễn Đình Thi còn ghi dấu ấn sâu đậm trong lĩnh vực âm nhạc. Những ca khúc như Diệt phát xít, Thanh niên cứu quốc, Người Hà Nội ra đời trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập đã trở thành những tác phẩm gắn liền với lịch sử dân tộc. Dù chỉ sáng tác 6 ca khúc trong suốt sự nghiệp, ông vẫn để lại dấu ấn đặc biệt trong nền âm nhạc Việt Nam với những sáng tác giàu tinh thần yêu nước và khát vọng tự do.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Nguyễn Đình Thi tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong đời sống văn nghệ. Năm 1948, ông được cử giữ chức Phó Tổng Thư ký Hội Văn nghệ Việt Nam. Đến năm 1952, ông gia nhập quân đội, giữ cương vị Phó Chính trị viên Tiểu đoàn thuộc Trung đoàn Thủ đô, Đại đoàn 308.

Những năm tháng trực tiếp sống và chiến đấu tại chiến trường đã mang đến cho ông nguồn cảm hứng sáng tác dồi dào. Đây cũng là giai đoạn Nguyễn Đình Thi khẳng định vai trò tiên phong trong quá trình đổi mới thơ ca Việt Nam.

Các tác phẩm như Đất nước, Không nói, Đường núi, Đêm mít tinh thể hiện những tìm tòi mới về ngôn ngữ, hình tượng và cảm xúc nghệ thuật. Trong đó, Đất nước được xem là tác phẩm tiêu biểu nhất của ông và là một trong những bài thơ nổi bật của văn học Việt Nam thế kỷ XX.

Nhà thơ đa tài gặt hái thành công ở nhiều lĩnh vực

Không chỉ thành công với thơ ca, Nguyễn Đình Thi còn là một cây bút văn xuôi có nhiều đóng góp đáng chú ý. Các tác phẩm như Xung kích, Thu Đông năm nay, Bên bờ sông Lô, Vào lửa, Mặt trận trên cao đã phản ánh sinh động hiện thực chiến tranh cũng như tinh thần chiến đấu của nhân dân Việt Nam.

Đặc biệt, bộ tiểu thuyết hai tập Vỡ bờ được đánh giá là một trong những thành tựu nổi bật của dòng tiểu thuyết sử thi Việt Nam. Tác phẩm tái hiện bức tranh xã hội giai đoạn 1939-1945 với quy mô lớn và chiều sâu lịch sử.

Trong lĩnh vực lý luận, phê bình văn học, Nguyễn Đình Thi là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền văn học cách mạng. Tác phẩm Nhận đường, ra đời năm 1948, đã đặt ra nhiều vấn đề quan trọng về sứ mệnh của văn nghệ sĩ trong thời chiến, đồng thời khẳng định văn học nghệ thuật cần gắn bó với đời sống nhân dân và sự nghiệp đấu tranh của dân tộc.

Sau khi đất nước bước vào thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Đình Thi tiếp tục có mặt tại nhiều chiến trường và duy trì hoạt động sáng tác. Dù đảm nhận nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng như Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam hay Chủ tịch Ủy ban Toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, ông vẫn không ngừng lao động nghệ thuật.

Trong lĩnh vực sân khấu, Nguyễn Đình Thi để lại nhiều tác phẩm nổi tiếng như Con nai đen, Hoa và Ngần, Rừng trúc, Nguyễn Trãi ở Đông Quan, Người đàn bà hóa đá, Tiếng sóng, Trương Chi, Hòn Cuội... Những vở kịch này được giới nghiên cứu ghi nhận bởi chiều sâu tư tưởng, chất thơ giàu cảm xúc cùng sự kết hợp giữa hiện thực và liên tưởng nghệ thuật.

Trải qua hơn nửa thế kỷ sáng tạo và cống hiến, Nguyễn Đình Thi đã để lại một di sản văn hóa nghệ thuật phong phú trên nhiều lĩnh vực, từ thơ ca, tiểu thuyết, sân khấu, âm nhạc đến lý luận phê bình. Các tác phẩm của ông thể hiện sự kết hợp giữa tinh thần yêu nước, lý tưởng cách mạng, bản sắc dân tộc và tư duy nghệ thuật hiện đại.

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho nền văn học nghệ thuật Việt Nam, Nguyễn Đình Thi được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt I năm 1996.

Tên tuổi Nguyễn Đình Thi ngày nay không chỉ gắn liền với những tác phẩm kinh điển của văn học Việt Nam mà còn trở thành biểu tượng của một thế hệ trí thức, văn nghệ sĩ đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng, văn hóa và nghệ thuật của dân tộc.