Nhạc sĩ là Thiếu tướng Quân đội, giữ chức Phó Cục trưởng Cục Tuyên huấn

Nhắc đến Thiếu tướng, Nhà giáo Ưu tú, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Thủy, công chúng có thể nhớ đến những ca khúc viết về người lính, quê hương, đất nước như Khát vọng hòa bình, Đôi miền sông quê, Nhớ Bác...

Sinh ra tại Đức Yên (nay thuộc Đức Thọ, Hà Tĩnh), ông sớm được nuôi dưỡng tâm hồn bằng những câu hò, điệu ví ngọt ngào, sâu lắng, đậm nghĩa tình của miền Trung. Những âm hưởng quê hương ấy góp phần bồi đắp tình yêu âm nhạc và trở thành nguồn cảm hứng trong hành trình sáng tác của ông.

Hành trình theo đuổi âm nhạc

Thiếu tướng, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Thủy sinh năm 1970, trong một gia đình không có truyền thống âm nhạc. Cha ông là giáo viên dạy Hóa, còn mẹ là giáo viên dạy Văn. Dù vậy, ông sớm bộc lộ năng khiếu âm nhạc.

Một trong những ký ức đầu tiên đưa Nguyễn Xuân Thủy đến gần hơn với âm nhạc là chiếc máy quay đĩa do cha mang về sau một chuyến công tác nước ngoài. Đây không đơn giản chỉ là một món quà kỷ niệm từ nước ngoài mà còn mở ra thế giới âm thanh mới mẻ, hấp dẫn đối với ông. Mỗi khi đạt kết quả học tập tốt, ông lại được cha thưởng món quà là mở một bản nhạc. Những giai điệu ấy dần in sâu vào tâm trí ông.

Năm 10 tuổi, trong một lần ra Hà Nội, Nguyễn Xuân Thủy có dịp đến thăm nhà nhạc sĩ Văn Ký. Tại đây, âm thanh của cây đàn mandolin đã thu hút và khơi dậy mong muốn được học nhạc trong ông. Nhận thấy năng khiếu của con trai, mẹ ông quyết định gửi con ở lại nhà nhạc sĩ Văn Ký một thời gian để vừa tiếp tục học văn hóa, vừa làm quen với nhạc cụ.

Sau khi trở về quê nhà, ông tiếp tục theo đuổi niềm đam mê tại Nhà văn hóa thiếu nhi Ten-lơ-man, nay là Nhà văn hóa thiếu nhi Việt Đức.

Năm 13 tuổi, ông trở thành thiếu sinh quân và theo học chuyên ngành violin tại Trường Nghệ thuật Quân đội, tiền thân của Trường Đại học Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội hiện nay. Tại đây, ông vừa được rèn luyện chuyên môn vừa phát triển năng khiếu, từng bước định hình con đường nghề nghiệp.

Tài năng của ông dần được thể hiện rõ qua các hoạt động biểu diễn. Giai đoạn 1985-1986, khi phong trào nhạc nhẹ phát triển tại Hà Nội, ông được thầy Tạ Đôn và thầy Hồng Hải lựa chọn tham gia đội nghệ thuật của nhà trường, đảm nhiệm vị trí guitar bass. Ông cùng các bạn tham gia biểu diễn tại nhiều đơn vị quân đội, mang lời ca, tiếng đàn phục vụ cán bộ, chiến sĩ.

Bên cạnh biểu diễn, niềm say mê sáng tác của Nguyễn Xuân Thủy cũng dần hình thành từ những năm tháng này. Sau khi hoàn thành chương trình đào tạo tại Trường Nghệ thuật Quân đội, ông được phân công về công tác tại Đoàn Văn công Quân khu 4.

Tiếp đó, ông được cử theo học chuyên ngành sáng tác tại Nhạc viện Hà Nội, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Phạm Minh Khang.

Với tâm hồn giàu chất trữ tình, Thiếu tướng, Nhà giáo Ưu tú, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Thủy đã sáng tác nhiều ca khúc mang đậm tình yêu quê hương, đất nước và hình ảnh người lính. Trong số đó, Về Hà Tĩnh người ơi là tác phẩm tiêu biểu, ghi dấu ấn của ông ở dòng nhạc mang âm hưởng dân gian. Ra đời năm 1999, Về Hà Tĩnh người ơi được đông đảo khán giả biết đến qua giọng hát của Bùi Lê Mận - Quán quân Sao Mai và là người con của quê hương Hà Tĩnh. Với giai điệu đậm chất dân ca cùng tình cảm tha thiết dành cho quê hương, ca khúc được xem là một trong những sáng tác nổi bật của Nguyễn Xuân Thủy ở mảng âm nhạc dân gian.

Hơn 40 năm gắn bó với màu xanh áo lính, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Thủy còn dành nhiều tâm huyết cho những tác phẩm viết về người chiến sĩ, tình đồng đội và tình yêu Tổ quốc như Hành trang người lính hát, Tượng đài chiến thắng, Dậy về thôi đồng đội ơi, Bình minh biên giới, Lính trẻ trên quê hương Bác, Đến với Trường Sa... Những ca khúc này thể hiện sự gắn bó của ông với đời sống quân ngũ, đồng thời khắc họa tinh thần trách nhiệm, lòng tự hào và ý chí của người lính Việt Nam.

Đặc biệt, ca khúc Dậy về thôi đồng đội ơi được ông sáng tác để tưởng nhớ 13 cán bộ, chiến sĩ hy sinh tại khu vực Rào Trăng, gây xúc động đối với người nghe. Tác phẩm không chỉ thể hiện niềm tiếc thương trước sự hy sinh của những người lính mà còn gửi gắm tình đồng đội và sự tri ân đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì nhiệm vụ.

Bên cạnh những sáng tác mang âm hưởng hào hùng, Nguyễn Xuân Thủy cũng có nhiều ca khúc giàu chất trữ tình, khai thác vẻ đẹp của thiên nhiên, con người và những rung động trong cuộc sống. Có thể kể đến Chuyện tình Mèo Vạc, Hạ Long thần tiên, Cửa Lò biển hẹn, Lời con muốn nói, Sắc xuân, Mây à mây ơi, Vậy thôi, Về đây với anh, Tình yêu ban đầu...

Người thầy tận tâm trên giảng đường

Ngoài hoạt động sáng tác, Thiếu tướng, Nhà giáo Ưu tú, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Thủy còn có hơn 20 năm gắn bó với công tác giảng dạy và đào tạo nghệ thuật.

Theo đó, ngay trong thời gian học tại Nhạc viện Hà Nội, ông đã tham gia cộng tác giảng dạy tại Khoa Âm nhạc, Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Từ năm 2001, ông chính thức trở thành giảng viên của trường, bắt đầu chặng đường lâu dài gắn với sự nghiệp đào tạo các thế hệ nghệ sĩ.

Những đóng góp của Nguyễn Xuân Thủy cho sự nghiệp giáo dục được ghi nhận vào năm 2014, khi ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú. Đây là sự ghi nhận đối với quá trình lao động, giảng dạy và cống hiến của ông trong lĩnh vực đào tạo nghệ thuật.

Năm 2017, ông được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội, ngôi trường ông từng theo học từ khi còn là thiếu sinh quân. Từ năm 2017-2023, với vị trí “nhạc trưởng”, ông đã “chèo lái con thuyền” Đại học Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội gặt hái được nhiều thành công trong việc bồi dưỡng nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật phục vụ quân đội và đất nước, để lại dấu ấn lớn.

Tháng 12/2023, ông được điều động, bổ nhiệm giữ chức Phó Cục trưởng Cục Tuyên huấn mở ra chặng đường mới, gắn với lĩnh vực tuyên huấn và hoạt động văn hóa, văn nghệ trong quân đội.

Tháng 12/2024, đồng chí Nguyễn Xuân Thủy được thăng quân hàm Thiếu tướng. Ông là nghệ sĩ thứ 3 trưởng thành từ Trường Đại học Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội được phong quân hàm cấp tướng, sau nhạc sĩ An Thuyên và nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh.

Nhìn lại hành trình hơn 40 năm phục vụ trong quân đội, hơn 30 năm sáng tác và hơn 20 năm gắn bó với công tác giảng dạy, Thiếu tướng Nguyễn Xuân Thủy đã đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau: Nghệ sĩ biểu diễn, nhạc sĩ sáng tác, nhà giáo và cán bộ quản lý. Ở mỗi vị trí, ông đều gắn hoạt động chuyên môn với môi trường quân ngũ và nhiệm vụ phục vụ đời sống tinh thần của cán bộ, chiến sĩ.