Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của Việt Nam, nhận danh hiệu khi mới 22 tuổi

Phẩm chất gan dạ, dũng cảm của nữ chiến sĩ quê lúa

Anh hùng Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 trong một gia đình nghèo có 5 anh chị em tại xóm Trại Đồng, xã Tân Tiến, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (nay thuộc xã Kiến Xương, tỉnh Hưng Yên). Nạn đói năm 1945 lần lượt cướp đi 4 người anh chị của bà. Từ nhỏ bà Chiên đã phải làm nhiều công việc như mót lúa, đi ở mướn, bế con cho những gia đình giàu có trong làng để kiếm sống qua ngày.

Sau Cách mạng tháng Tám, bà trở về nhà làm ăn, sinh sống. Được tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, đồng thời hiểu rõ hơn nguồn gốc cảnh cực khổ, lầm than của người nghèo và người dân mất nước, bà Nguyễn Thị Chiên tích cực tham gia đội du kích ở địa phương.

Khoảng 16 tuổi, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên bắt đầu thực hiện những nhiệm vụ như rải truyền đơn, theo dõi hoạt động của địch, phát hiện nơi quân địch ém quân và phối hợp với lực lượng du kích địa phương. Cùng với các chị em trong đội, bà được làm quen với nhiều loại vũ khí như dao, kiếm, súng, đạn, lựu đạn, mìn để phối hợp với bộ đội phá hủy các đồn bốt của địch.

Sau khi Chính phủ kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Xã đội Tán Thuật tích cực luyện quân, rèn cán, đồng thời cùng nhân dân đẩy mạnh sản xuất, dự trữ lúa gạo để xây dựng làng kháng chiến theo phương châm “Toàn dân là chiến sĩ, mỗi làng là một pháo đài”.

Mùa xuân năm 1950, quân Pháp tái chiếm vùng đất Thái Bình và thiết lập một hệ thống đồn bốt dày đặc. Chúng tiến hành đàn áp, mua chuộc và ép buộc nhân dân “lập Tề” nhằm tạo ra một vành đai làm bàn đạp tiến công sang các địa phương khác.

Trong hoàn cảnh đó, Đội nữ du kích Tán Thuật được thành lập và liên tục tổ chức hoạt động. Những cán bộ, đảng viên bám đất, bám dân phải ẩn nấp ngoài đồng ruộng, trong các hầm kín, sinh hoạt giữa điều kiện thiếu thốn và hiểm nguy.

Từ một cô gái vốn quen với công việc đồng áng, bà Nguyễn Thị Chiên từng bước trưởng thành trong đội ngũ du kích. Trước cảnh quân Pháp đàn áp, tàn sát đồng bào, bà cùng các nữ du kích kiên quyết tham gia chiến đấu, bám địa bàn và phối hợp với lực lượng địa phương.

Không lâu sau, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên được đồng đội tín nhiệm bầu làm Trung đội trưởng Đội nữ du kích xã Tán Thuật. Dưới sự chỉ huy của bà, đội nữ du kích liên tiếp tham gia nhiều trận đánh, tổ chức phục kích, quấy rối quân Pháp và lập nhiều chiến công.

Hoạt động của Anh hùng Nguyễn Thị Chiên khiến quân Pháp chú ý. Chúng tổ chức lực lượng truy lùng, quyết bắt bà. Tháng 4/1950, trong một lần đưa cán bộ về hoạt động tại xã, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên bị địch bắt tại làng Rặng Thông, Cầu Trục, Kiến Xương cũ.

Hơn 3 tháng bị giam cầm, bà Chiên phải chịu nhiều hình thức đánh đập, tra tấn nhưng không khai báo thông tin. Không đủ chứng cứ để kết tội bà làm du kích, quân Pháp cuối cùng phải thả bà.

Sau khi được trả tự do, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên tiếp tục trở lại hoạt động và chỉ huy đội nữ du kích. Trong thời gian ngắn, bà cùng đồng đội tổ chức hàng chục trận chiến đấu, phục kích và quấy rối quân Pháp.

Những chiến công vẻ vang làm nên tên tuổi

Một trong những chiến công tiêu biểu của Anh hùng Nguyễn Thị Chiên diễn ra tại khu vực Cầu Nghìn, một vị trí giao thông quan trọng nơi quân Pháp xây dựng đồn bốt để kiểm soát địa bàn.

Trên cương vị Chỉ huy trưởng đội du kích xã Tân Phong, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên nhiều lần trinh sát, nắm rõ cách bố trí hỏa lực của địch để chuẩn bị kế hoạch tập kích đồn Cầu Nghìn vào đêm rằm tháng Tám năm 1951.

Lợi dụng mưa lớn và nước triều dâng, đội du kích chia thành 3 mũi, bí mật áp sát rồi bất ngờ đồng loạt tiến công. Anh hùng Nguyễn Thị Chiên trực tiếp dẫn mũi chủ công và là người đầu tiên ném lựu đạn vào lô cốt, phá hủy ổ súng máy của địch.

Sau khoảng 20 phút chiến đấu, lực lượng du kích diệt và bắt sống 20 tên địch, thu vũ khí, phá kho đạn và làm chủ khu vực Cầu Nghìn. Chiến thắng góp phần mở rộng vùng giải phóng, thúc đẩy phong trào du kích tại Thái Bình.

Tháng 10/1951, trong trận phục kích trên Đường 39, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên trực tiếp chỉ huy lực lượng du kích phối hợp với bộ đội chủ lực. Bà bắn bị thương 1 tên địch, bắt sống 6 tên và thu 4 khẩu súng.

Đến tháng 12/1951, khi quân Pháp lùng sục vào làng, bà Chiên tiếp tục chỉ huy trung đội tổ chức đánh bất ngờ, bắt sống 4 tên địch, trong đó có 1 sĩ quan Pháp.

Đầu năm 1952, trung đội du kích do nữ anh hùng này chỉ huy phối hợp với bộ đội địa phương tập kích bốt An Bồi. Trong trận đánh, bà đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ quân báo, cứu thương đến thu dọn chiến trường, đồng thời giữ bình tĩnh trước hỏa lực của đối phương.

Sau trận đánh, lực lượng ta bắt sống 52 tên, tiêu diệt 3 tên, làm bị thương 7 tên và thu nhiều vũ khí, đạn dược, quân trang. Anh hùng Nguyễn Thị Chiên được Ban Chỉ huy khen thưởng vì sự gan dạ, mưu trí, đặc biệt là việc đưa thương binh ra khỏi trận địa dưới làn đạn địch và phát hiện kho vũ khí của đối phương.

Nhận nhiều phần thưởng và danh hiệu cao quý

Với những chiến công xuất sắc, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất cùng 2 Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Đặc biệt, tại Đại hội Anh hùng Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ 1 tổ chức ở Việt Bắc ngày 1/5/1952, Anh hùng Nguyễn Thị Chiên (khi ấy mới 22 tuổi) là nữ du kích duy nhất được lựa chọn báo cáo điển hình. Trong dịp này, bà vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng một khẩu súng lục.

Tại Đại hội, Nguyễn Thị Chiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Với sự ghi nhận này, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và là nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc đến Anh hùng Nguyễn Thị Chiên trong các bài phát biểu tại lớp chỉnh huấn cán bộ trí thức. Dưới bút danh C.B trên Báo Nhân Dân, Người viết riêng bài “NGUYỄN THỊ CHIÊN”, trong đó khẳng định: “Chị Chiên, vì yêu nước, căm giặc, trung thành với đoàn thể, kiên quyết bám sát dân, luôn luôn thương yêu đồng đội, nắm vững và ra sức thi hành chính sách nên đã lập được công to, rất xứng đáng là Anh hùng Quân đội".

Sau ngày Thủ đô giải phóng, bà Nguyễn Thị Chiên tiếp tục công tác trong lĩnh vực tổ chức và quản lý lực lượng dân quân tại 4 huyện ngoại thành Hà Nội. Trong thời gian này, bà gặp ông Vũ Anh Tài, cán bộ Sư đoàn 320. Hai người nên duyên vợ chồng và có 1 người con gái.

Anh hùng Nguyễn Thị Chiên sau đó tiếp tục công tác tại Tổng cục Chính trị, Quân khu Thủ đô cho đến khi nghỉ hưu năm 1984 với quân hàm Trung tá và mức thương tật hạng 4/4.

Anh hùng Nguyễn Thị Chiên qua đời lúc 8h20 ngày 1/6/2016 tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, Long Biên, Hà Nội, hưởng thọ 87 tuổi.

Cuộc đời và những năm tháng chiến đấu của Anh hùng Nguyễn Thị Chiên gắn liền với một giai đoạn lịch sử của dân tộc. Từ một cô gái có tuổi thơ nhiều gian khó, bà đã trở thành nữ du kích trực tiếp chiến đấu, chỉ huy nhiều trận đánh và là người phụ nữ đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Nguyễn Thị Chiên - Nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội Việt Nam - Báo Phụ nữ Việt Nam

- Nguyễn Thị Chiên - Nữ đội trưởng du kích bị địch ném xuống sông, tra tấn 3 tháng vẫn không khai, được Bác Hồ biểu dương - Báo Dân Việt

- Gặp lại anh hùng quân đội Nguyễn Thị Chiên - Báo Công an Nhân dân

- Nguyễn Thị Chiên - Nữ anh hùng Quân đội nhân dân Việt Nam đầu tiên - Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước