Ông trùm đế chế chip Trung Quốc bị bắt: Canh bạc tỷ USD đẩy ‘Vua sắt vụn’ vào vòng xoáy khủng hoảng

Ngày 23/10/2026, Công ty Tam An Quang Điện (San’an Optoelectronics) thông báo gia đình của doanh nhân Lâm Tú Thành (Lin Xiucheng), 70 tuổi, người kiểm soát doanh nghiệp này đã nhận được thông báo về việc cơ quan công tố phê chuẩn lệnh bắt giữ ông. Nhà sáng lập này bị cáo buộc liên quan đến các tội chiếm đoạt tài sản công ty trong khi thi hành chức vụ và chiếm dụng trái phép vốn doanh nghiệp.

Thông tin khiến thị trường chú ý. Cổ phiếu San’an giao dịch quanh mức 10,10 nhân dân tệ, đưa vốn hóa công ty xuống khoảng 50,4 tỷ nhân dân tệ, thấp hơn nhiều so với thời điểm doanh nghiệp từng được định giá hơn 200 tỷ nhân dân tệ. Ông Lâm cũng từng được xem là một trong những doanh nhân giàu có nhất tỉnh Phúc Kiến.

Từ “Vua sắt vụn” đến ông trùm đế chế chip

Ông Lâm Tú Thành sinh năm 1956, khởi nghiệp trong thập niên 1980 bằng nghề thu gom sắt thép phế liệu tại huyện An Khê, thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Nhờ hoạt động kinh doanh này, ông có biệt danh “Vua sắt vụn”. Năm 1992, doanh nhân Tú Thành thành lập nhà máy thép Tam An (San’an) cùng Tập đoàn thép Tam Minh. Đến năm 2002, tập đoàn này đã có tổng tài sản khoảng 2,6 tỷ nhân dân tệ và gần 6.000 nhân viên.

Bước ngoặt sự nghiệp của ông Lâm đến từ công nghệ LED. Sau khi tham dự Hội chợ Công nghệ cao Thâm Quyến năm 1999, doanh nhân này nhận thấy tiềm năng của thị trường chip LED vốn đang nằm trong tay các doanh nghiệp nước ngoài. Ông đã sang Mỹ tìm chuyên gia, mua thiết bị và hợp tác với công ty EMCORE.

Tháng 11 năm 2000, Công ty Điện tử Tam An (San’an Electronics) được thành lập tại Hạ Môn. Dự án đã thua lỗ khoảng 600 triệu nhân dân tệ trong 3 năm đầu, nhưng bắt đầu sản xuất tấm wafer epitaxy từ năm 2002 và đưa chip LED siêu sáng toàn màu vào sản xuất hàng loạt vào năm 2003.

Năm 2007, ông Lâm Tú Thành mua 45,43% cổ phần công ty *ST Thiên Di (*ST Tianyi) với giá 16,781 triệu nhân dân tệ. Thông qua thương vụ này, ông đưa tài sản LED vào doanh nghiệp niêm yết, đổi tên thành Công ty Tam An Quang Điện (San’an Optoelectronics) vào năm 2008. Đây là bước đi quan trọng giúp công ty này tiếp cận thị trường vốn và đẩy nhanh quá trình mở rộng.

Năm 2012, Tam An tiếp tục gây chú ý khi chi 505 triệu nhân dân tệ để mua gần 19,9% cổ phần nhà sản xuất chip LED Đài Loan (Trung Quốc) Epistar, trở thành cổ đông lớn nhất của doanh nghiệp này.

Mở rộng thần tốc nhờ vốn địa phương

Trong giai đoạn tăng trưởng mạnh, Tam An liên tục nâng công suất sản xuất. Số lượng thiết bị MOCVD của công ty này tăng từ hơn 10 chiếc năm 2012 lên khoảng 360 chiếc năm 2017. Tam An trở thành đối tác sản xuất chip cho các thương hiệu lớn như Samsung và Philips.

Quy mô lớn giúp doanh nghiệp này giảm giá thành, góp phần thúc đẩy sự phổ biến của công nghệ LED và đưa Trung Quốc trở thành trung tâm sản xuất chip LED lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, tham vọng của Tam An không chỉ dựa vào nguồn vốn doanh nghiệp. Công ty này còn tận dụng mô hình hợp tác với chính quyền địa phương, trong đó các địa phương hỗ trợ đất đai, trợ cấp và vốn công nghiệp để thu hút dự án, năng lực sản xuất và việc làm.

Tam An lần lượt triển khai dự án tại Vu Hồ, Tuyền Châu, Trường Sa, Ngạc Châu và Trùng Khánh. Các kế hoạch đầu tư trải rộng từ chip Mini/Micro LED đến vật liệu bán dẫn silicon carbide (SiC), với quy mô lên tới hàng chục tỷ nhân dân tệ.

Theo các số liệu được công bố, Tam An đã nhận hơn 11,3 tỷ nhân dân tệ trợ cấp của Chính phủ Trung Quốc kể từ khi tái cấu trúc để niêm yết. Trong những năm gần đây, các nguồn vốn Nhà nước tại Hồ Bắc, Trường Sa và Trùng Khánh cũng rót tổng cộng hơn 20 tỷ nhân dân tệ vào hệ sinh thái doanh nghiệp này.

Nhưng chiến lược đầu tư quy mô lớn cũng khiến Tam An ngày càng phụ thuộc vào vốn bên ngoài. Cổ phần tại các công ty trong hệ sinh thái này nhiều lần được đem ra thế chấp để huy động tiền, trong khi các dự án mới liên tục đòi hỏi nguồn vốn bổ sung.

Nợ nần bủa vây, thế hệ kế nghiệp chịu sức ép lớn

Khi thị trường LED bước vào giai đoạn dư thừa công suất và cạnh tranh giá gay gắt, hiệu quả kinh doanh của Tam An suy giảm. Các khoản đầu tư vào SiC cũng chịu sức ép từ cuộc cạnh tranh toàn cầu, trong khi chi phí khấu hao lớn và trợ cấp giảm dần khiến tình hình thêm khó khăn.

Năm 2025, doanh thu của Tam An đạt 17,949 tỷ nhân dân tệ, tăng 11,45%, nhưng công ty lỗ ròng 353 triệu nhân dân tệ thuộc về cổ đông công ty mẹ. Đây là năm đầu tiên doanh nghiệp này ghi nhận thua lỗ kể từ khi tái cấu trúc để niêm yết năm 2008.

Tháng 3 năm 2026, thông tin ông Lâm Tú Thành bị áp dụng biện pháp lưu giữ để điều tra khiến giá cổ phiếu Tam An giảm mạnh, mất khoảng 24% trong 5 phiên giao dịch. Các chủ nợ bắt đầu kích hoạt điều khoản kiểm soát rủi ro, yêu cầu trả nợ trước hạn và tăng cường thu hồi vốn.

Ngày 14/10, hơn 1,312 tỷ cổ phiếu Tam An do San’an Electronics và San’an Group nắm giữ bị tòa án phong tỏa, tương đương 26,3% tổng số cổ phần công ty. Tổng lượng cổ phiếu đang trong diện đăng ký phong tỏa chờ xử lý lên tới 8,213 tỷ đơn vị, tương đương 625,89% lượng cổ phần các đơn vị liên quan nắm giữ.

Ngày 15/10, hai tổ chức đầu tư công nghiệp tại Hồ Bắc và Hồ Nam tiếp tục nộp đơn đề nghị tái cơ cấu San’an Electronics và San’an Group, sau khi một chủ nợ cá nhân rút đơn đề nghị trước đó vào tháng 9.

Đáng chú ý, ông Lâm Tú Thành đã rời vị trí Chủ tịch Công ty Tam An Quang Điện từ tháng 7 năm 2017, nhường quyền điều hành cho con trai cả là Lâm Chí Cường (Lin Zhiqiang). Tuy nhiên, ông vẫn giữ chức Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc San’an Group và nắm 59,68% cổ phần tập đoàn. Nếu tính cả phần sở hữu của con trai, tỷ lệ này lên tới khoảng 71,83%.

Con rể ông Lâm Tú Thành là Lâm Khoa Sấm (Lin Kechuang), từng giữ chức Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc, cũng bị áp dụng biện pháp lưu giữ để điều tra trong năm 2026 trước khi được dỡ bỏ vào ngày 5/10. Những diễn biến này làm gia tăng câu hỏi về tính độc lập trong quản trị và khả năng chuyển giao quyền lực tại tập đoàn.

Dù vậy, hoạt động kinh doanh vẫn có một số điểm sáng. Trong nửa đầu năm 2026, doanh thu chip LED epitaxy đạt 3,103 tỷ nhân dân tệ, tăng 11,81%. Tam An cho biết họ đã hợp tác với 4 trong số 10 nhà sản xuất mô-đun quang học hàng đầu thế giới, đồng thời bắt đầu giao hàng chip quang học 400G và 800G; sản phẩm 1.6T đang được khách hàng đánh giá.

Tuy nhiên, công ty vẫn lỗ ròng 98 triệu nhân dân tệ trong nửa đầu năm. Các dự án SiC và Mini/Micro LED cũng đối mặt nguy cơ đội vốn, chậm tiến độ.

Tương lai Tam An phụ thuộc vào việc xử lý lượng cổ phiếu bị phong tỏa, giải quyết khoản nợ được công bố ở mức 12-15 tỷ nhân dân tệ tại các công ty trong tập đoàn và năng lực của thế hệ lãnh đạo kế tiếp.

Từ một cơ sở thu mua sắt vụn, ông Lâm Tú Thành đã xây dựng Tam An thành một mắt xích quan trọng trong ngành bán dẫn hợp chất của Trung Quốc. Nhưng chính những “canh bạc” đầu tư lớn, đòn bẩy tài chính và sự phụ thuộc vào nguồn lực địa phương cũng đang đặt đế chế này trước phép thử khắc nghiệt nhất.

Theo Ifeng