Rộ tin ông trùm ngành đồng Trung Quốc lĩnh án chung thân, đế chế từng khuynh đảo thị trường sụp đổ

He Jinbi (61 tuổi), một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong ngành kinh doanh đồng tại Trung Quốc, đã bị tuyên án tù chung thân liên quan đến các hành vi gian lận và nhiều tội danh khác tại Maike Metals International, tập đoàn do chính ông sáng lập.

Theo những người am hiểu về phán quyết, một tòa án tại thành phố Tây An, miền Tây Trung Quốc, hồi tháng trước đã kết luận Maike phạm các tội gian lận hợp đồng, hối lộ và một số hành vi vi phạm pháp luật khác.

Phán quyết của tòa án xác định các hành vi sai phạm của Maike đã khiến nhiều ngân hàng Trung Quốc đối mặt với nguy cơ thiệt hại hơn 1 tỷ USD. Những người cung cấp thông tin đề nghị giấu tên do tính chất nhạy cảm của vụ việc.

Ông He đã kháng cáo bản án. Trước đó, tập đoàn Maike buộc phải tiến hành tái cơ cấu vào năm 2023 sau khi rơi vào cuộc khủng hoảng thanh khoản bắt nguồn từ những gián đoạn hoạt động kinh doanh trong thời kỳ đại dịch Covid-19.

Trong quá trình xét xử, nhóm luật sư bào chữa của ông He lập luận rằng cả Maike lẫn người sáng lập đều không có chủ đích thực hiện hành vi gian lận.

Theo phía bào chữa, Maike đã hợp tác với các ngân hàng trong hơn một thập kỷ và thường xuyên thực hiện nghĩa vụ trả nợ đúng hạn. Ngay cả khi những biến động do các biện pháp hạn chế phòng dịch khiến dòng tiền suy giảm, doanh nghiệp vẫn nỗ lực thanh toán các khoản vay.

Các luật sư cũng cho rằng ít nhất một phần thiệt hại của các ngân hàng xuất phát từ những thiếu sót trong quy trình và hệ thống kiểm soát rủi ro nội bộ của chính các tổ chức cho vay.

Từ khoản vay 50.000 nhân dân tệ đến đế chế kiểm soát 1/4 lượng đồng nhập khẩu Trung Quốc

Được biết đến là một doanh nhân có sức hút và khả năng xây dựng quan hệ, ông He Jinbi thuộc thế hệ thương nhân năng động đã gây dựng khối tài sản lớn trong cơn sốt hàng hóa nguyên liệu đầu những năm 2000, khi Trung Quốc bước vào thời kỳ đô thị hóa và phát triển kinh tế với tốc độ chóng mặt.

Năm 1993, ông He cùng một nhóm bạn thành lập Maike tại thành phố Tây An với khoản vay ban đầu chỉ 50.000 nhân dân tệ, tương đương gần 8.700 USD theo tỷ giá thời điểm đó (hơn 224 triệu đồng).

Ban đầu, công ty kinh doanh các sản phẩm cơ khí và điện. Sau đó, Maike chuyển hướng sang kim loại phế liệu, dây đồng và đồng tinh luyện, những mặt hàng ngày càng được săn đón trong bối cảnh Trung Quốc đẩy mạnh công nghiệp hóa.

Tận dụng nhu cầu nguyên liệu khổng lồ của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Maike từng bước trở thành mắt xích quan trọng kết nối các doanh nghiệp khai khoáng quốc tế, nhà giao dịch hàng hóa và khách hàng Trung Quốc.

Ở thời kỳ đỉnh cao, tập đoàn này đảm nhiệm hoạt động giao dịch và cung ứng, cứ 4 tấn đồng nhập khẩu vào Trung Quốc thì có 1 tấn đi qua hệ thống của Maike.

Đây là quy mô đặc biệt lớn, xét trong bối cảnh Trung Quốc là quốc gia tiêu thụ đồng nhiều nhất thế giới. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của Maike cũng gắn liền với những quyết định kinh doanh đầy rủi ro.

Tập đoàn này là một trong những doanh nghiệp tiên phong sử dụng lượng kim loại khổng lồ đang vận chuyển hoặc lưu trữ trong kho làm tài sản bảo đảm để vay vốn ngân hàng.

Mô hình này cho phép Maike huy động nguồn tài chính lớn dựa trên giá trị hàng hóa, qua đó tiếp tục mở rộng hoạt động giao dịch.

Bên cạnh kinh doanh kim loại, Maike còn đi đầu trong xu hướng các tập đoàn Trung Quốc mở rộng sang lĩnh vực bất động sản đang bùng nổ, rót vốn vào khách sạn và các trung tâm thương mại, văn phòng.

Việc mở rộng sang những lĩnh vực ngoài ngành đã giúp tập đoàn đa dạng hóa hoạt động kinh doanh trong giai đoạn thị trường thuận lợi, nhưng cũng khiến doanh nghiệp chịu thêm rủi ro khi điều kiện kinh tế đảo chiều.

Khủng hoảng thanh khoản kéo sụp đế chế đồng

Bước ngoặt xảy ra vào năm 2022, khi tình hình tài chính của Maike bắt đầu chịu sức ép nghiêm trọng.

Các biện pháp hạn chế nhằm kiểm soát đại dịch Covid-19 tại Trung Quốc làm gián đoạn hoạt động kinh doanh, trong khi thị trường bất động sản suy thoái khiến những khoản đầu tư ngoài ngành của tập đoàn gặp khó khăn.

Cùng thời điểm, giá đồng giảm mạnh càng khiến áp lực tài chính gia tăng. Sự kết hợp của ba yếu tố này đã đẩy Maike vào cuộc khủng hoảng thanh khoản.

Trong năm 2022, ông He công khai thừa nhận tập đoàn đang tìm kiếm sự hỗ trợ để giải quyết những khó khăn về dòng tiền. Khi Maike không còn khả năng đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ tài chính, các chủ nợ bắt đầu tiến hành những biện pháp pháp lý nhằm thu hồi khoản tiền đã cho vay.

Đến tháng 10/2023, ban lãnh đạo Maike thông báo không thể liên lạc được với ông He và cho rằng nhà sáng lập tập đoàn có thể đã bị cảnh sát bắt giữ.

Một tháng sau, Maike nộp đơn xin phá sản, đánh dấu sự sụp đổ của một trong những đế chế giao dịch đồng có ảnh hưởng lớn nhất Trung Quốc. Cuộc khủng hoảng không chỉ khiến Maike mất khả năng duy trì hoạt động như trước mà còn kéo theo những tranh chấp tài chính với các tổ chức cho vay và đối tác thương mại.

Doanh nghiệp nhà nước tiếp quản phần tài sản còn lại

Sau khi Maike rơi vào tình trạng phá sản, quá trình tái cơ cấu tập đoàn được triển khai với sự tham gia của các chủ nợ lớn.

Theo một hồ sơ công bố trên sở giao dịch chứng khoán vào tháng 12 năm ngoái, Xiamen Xindeco Ltd., một doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đồng thời là một trong những chủ nợ lớn của Maike, đã thắng thầu để đứng đầu quá trình tái cơ cấu Maike và 25 công ty liên kết.

Xindeco cho biết sẽ đầu tư 285 triệu nhân dân tệ tiền mặt vào kế hoạch tái cơ cấu. Theo phương án được công bố, một công ty con của Xindeco sẽ nắm giữ 75% cổ phần trong doanh nghiệp mới được thành lập nhằm hợp nhất những tài sản thương mại và logistics còn lại của Maike.

Các tài sản này bao gồm cơ sở hạ tầng tại khu thương mại tự do Thượng Hải và hệ thống văn phòng tại Thượng Hải, Tây An và Thâm Quyến. 25% cổ phần còn lại sẽ do một quỹ tín thác phục vụ quá trình phá sản tại tỉnh Thiểm Tây nắm giữ, theo thông tin Xindeco công bố hồi tháng 12.

Như vậy, sau hơn ba thập kỷ phát triển từ một doanh nghiệp nhỏ với số vốn vay ban đầu chỉ 50.000 nhân dân tệ, Maike đã phải trải qua quá trình phá sản và tái cơ cấu, trong khi người sáng lập đối mặt với bản án tù chung thân.