Phát hiện Trung Quốc huy động hàng nghìn nhân công làm việc ngày đêm để xây công trình hơn 19.300 tỷ đồng, nằm ở độ cao 4.300m trong suốt 20 năm

Năm 2025, công trình thủy lợi Lalho do Tập đoàn Thiết kế Trường Giang khảo sát, thiết kế đã hoàn thành nghiệm thu, đúng dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Khu tự trị Tây Tạng.

Lalho nằm bên sông Xiabuqu, một nhánh của sông Yarlung Tsangpo. Đây được xem là một trong những dự án thủy lợi trọng điểm với tổng vốn đầu tư gần 5 tỷ nhân dân tệ (khoảng 19.300 tỷ đồng). Để biến ý tưởng quy hoạch thành hiện thực, đội ngũ của Tập đoàn Thiết kế Trường Giang đã dành hơn 20 năm cho công tác quy hoạch, khảo sát và thiết kế.

Ngày 8/6/2014, công trình Lalho chính thức khởi công. Đến ngày 30/12/2020, tổ máy đầu tiên của nhà máy điện được khởi động, trạm điện bắt đầu phát điện và 4 khu tưới lớn được thử nghiệm dẫn nước. Ngày 31/10/2025, công trình vượt qua nghiệm thu hoàn thành do Bộ Thủy lợi Trung Quốc chủ trì, từ đây dự án được đưa vào sử dụng toàn diện.

Được biết, để có được công trình hoàn thiện, việc khảo sát, lên phương án thiết kế, thi công đã được chuẩn bị trong suốt nhiều năm. Năm 2003, theo ủy thác của Trung tâm Quản lý Xây dựng Thủy lợi Tây Tạng, Tập đoàn Thiết kế Trường Giang phối hợp Viện Nghiên cứu Quy hoạch Khảo sát Thiết kế Điện lực Thủy lợi Khu tự trị Tây Tạng triển khai công tác quy hoạch, khảo sát và thiết kế Lalho.

Khác với những dự án thông thường, công trình này khá đặc thù, bởi nó nằm ở độ cao 4.300m so với mực nước biển. Với vị trí địa lý đặc biệt nên Lalho cũng đặt ra hàng loạt thách thức cho đội ngũ.

Quá trình thi công gặp rất nhiều khó khăn về cả nhiệt độ, địa hình. Tại khu vực này, nhiệt độ trung bình năm chỉ khoảng 4,8 độ C, nhiệt độ thấp nhất xuống dưới -30 độ C.

Đáng chú ý, hàm lượng oxy ở đây chưa bằng 70% so với vùng đồng bằng. Trong điều kiện đó, người đi bộ bình thường có cảm giác như đang đi bộ vác thêm đồ vật nặng 15kg ở vùng đồng bằng. Ngoài ra, máy móc cũng chỉ phát huy công suất được 60%. Mặc dù khó khăn là thế, nhưng với tinh thần cống hiến, trách nhiệm, hàng nghìn con người đã ngày đêm làm việc, mở ra "chiến trường" thực sự trên cao nguyên vùng tuyết sơn.

Cuối năm 2018, trong giai đoạn thi công tường lõi bê tông nhựa của đập đã hoàn thành gần 50%, nguồn cốt liệu đá vôi có tính kiềm theo thiết kế ban đầu bị cấm khai thác vì yêu cầu bảo vệ sinh thái. Bài toán này khiến đội ngũ phải tính toán lại thật kỹ, bởi nếu không nhanh chóng tìm được vật liệu thay thế phù hợp, tiến độ thi công các hạng mục tiếp theo có nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trước tình hình đó, đội ngũ thiết kế thành lập nhóm nghiên cứu, tiến hành nhiều thử nghiệm và đánh giá phương án. Cuối cùng, nhóm lựa chọn giải pháp sử dụng cốt liệu nghiền từ sỏi, sạn có tính axit để thay thế cốt liệu đá vôi theo thiết kế ban đầu.

Cũng nhờ giải pháp kịp thời đó mà nguy cơ gián đoạn nguồn cung vật liệu đã được giải quyết, bảo đảm yêu cầu chất lượng công trình, rút ngắn khoảng cách vận chuyển vật liệu so với phương án ban đầu, đồng thời tiết kiệm đáng kể chi phí vận chuyển.

Ngay từ khi lên phương án thiết kế, đội ngũ đã đặt ra mục tiêu Lalho không chỉ là một công trình ngăn nước và tích nước đơn thuần. Trong quá trình quy hoạch, xây dựng và vận hành, đội ngũ thiết kế chú trọng lồng ghép các giải pháp bảo vệ hệ sinh thái, hướng tới sự hài hòa giữa công trình thủy lợi và môi trường tự nhiên.

Thực tế, khu vực sông Xiabuqu là nơi sinh sống của nhiều loài cá cao nguyên, đồng thời là tuyến đường di cư và sinh sản của một số loài cá quý hiếm. Vì vậy, khi xây dựng dự án phải đảm bảo duy trì kết nối sinh thái của dòng sông.

Đội ngũ thiết kế đã phối hợp với Viện Nghiên cứu Khoa học Thủy lợi Nam Kinh tiến hành mô phỏng các đặc tính thủy lực bên trong đường dẫn, đồng thời nghiên cứu khả năng tập trung và hành vi di chuyển của cá để xây dựng một đường dẫn cá dài 2.194m ở bờ phải đập, gồm 1 cửa vào và 6 cửa ra.

Đường dẫn cá bắt đầu vận hành từ năm 2021. Kết quả đánh giá của một đơn vị độc lập vào tháng 4/2024 cho thấy số lượng, chủng loại và kích thước cá vượt qua đường dẫn đều đạt yêu cầu. Năm 2024, hạng mục này được Guinness công nhận là đường dẫn cá cao nhất thế giới.

Những thay đổi về sinh thái cũng được ghi nhận tại khu vực xung quanh công trình. Trước khi Lalho được xây dựng, khu vực dọc tuyến đập phần lớn là vùng đất hoang hóa, độ che phủ rừng và cỏ chỉ khoảng 10%. Sau khi công trình tích nước, độ che phủ rừng và cỏ tại khu vực đã tăng lên 53,1%. Những khu vực từng chịu tác động của gió và cát dần hình thành vành đai xanh dọc sông Xiabuqu.

Bên cạnh đó, công trình còn cung cấp nguồn nước phục vụ đời sống và sản xuất của người dân. Tính đến nay, dự án đã cung cấp tổng cộng 530 triệu m³ nước cho sinh hoạt và canh tác.

Hơn 20 năm, từ quá trình khảo sát, quy hoạch bắt đầu năm 2003 đến khi hoàn thành nghiệm thu năm 2025, Lalho không chỉ là một dự án thủy lợi được triển khai trong điều kiện địa hình và khí hậu khắc nghiệt, mà còn là một ví dụ về việc kết hợp yêu cầu phát triển nguồn nước với bảo vệ hệ sinh thái trên cao nguyên Tây Tạng.