Rót 9.694 tỷ đồng xây kính thiên văn trên đỉnh núi cao hơn 4.000m, tham vọng vượt qua niềm tự hào hàng chục năm của Mỹ
Trung Quốc đang đẩy nhanh tham vọng xây dựng trung tâm quan sát thiên văn mặt đất lớn nhất thế giới, với hàng loạt kính thiên văn quang học cực mạnh đang được triển khai trên cao nguyên Tây Tạng.
Theo các nhà khoa học tham gia dự án, đến giữa thập niên 2030, quốc gia này có thể sở hữu cụm cơ sở thiên văn có năng lực quan sát vượt trội so với bất kỳ địa điểm nào hiện nay.
Ông Deng Licai, nhà khoa học phụ trách quy hoạch địa điểm thuộc Đài Thiên văn Quốc gia Trung Quốc (NAOC), cho biết các kính thiên văn đang được xây dựng trên núi Saishiteng, tỉnh Thanh Hải, sẽ có đường kính từ 6,5m đến 14,5m và được hỗ trợ bởi hàng chục thiết bị quan sát quy mô nhỏ khác.
“Năng lực thu nhận ánh sáng tổng hợp của cả hệ thống được kỳ vọng sẽ vượt qua các kính thiên văn đặt trên đỉnh Mauna Kea ở Hawaii”, ông Đặng cho biết.
Trong nhiều năm, Mauna Kea được xem là “thánh địa” của thiên văn học mặt đất, nơi đặt các kính thiên văn hàng đầu thế giới như cặp kính Keck đường kính 10m, Subaru 8,2m và Gemini North 8,1m.
Theo ông Đặng, công tác xây dựng nền móng, chế tạo gương và phát triển thiết bị hiện đã được triển khai cho hai dự án chủ lực gồm Kính thiên văn quang học cỡ lớn LOT (Large Optical Telescope) đường kính 14,5m với tổng vốn đầu tư 2,5 tỷ NDT (khoảng 369 triệu USD hay 9.694 tỷ đồng), cùng Kính thiên văn khảo sát đa hợp MUST (MUltiplexed Survey Telescope) đường kính 6,5m trị giá 1,5 tỷ NDT.
LOT được tài trợ bởi chính phủ và do NAOC dẫn dắt, trong khi MUST chủ yếu sử dụng nguồn vốn tư nhân dưới sự điều hành của nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Thanh Hoa. Cả hai đều đặt mục tiêu đạt “ánh sáng đầu tiên”, cột mốc bắt đầu vận hành thực tế, vào năm 2030.
Bên cạnh đó, một kính thiên văn đường kính 11m khác cũng đang được nghiên cứu tính khả thi và dự kiến sẽ hoàn toàn do khu vực tư nhân tài trợ.
Nếu hoàn thành đúng tiến độ, LOT sẽ đánh dấu bước nhảy vọt của ngành thiên văn học Trung Quốc, vốn hiện chủ yếu sử dụng các kính thiên văn đa dụng cỡ 2m. Với đường kính 14,5m, LOT sẽ trở thành kính thiên văn quang học lớn thứ hai thế giới, chỉ đứng sau Kính thiên văn Cực lớn châu Âu (ELT) đường kính 39m đang được xây dựng tại sa mạc Atacama của Chile.
Gương chính của LOT sẽ được ghép từ 120 mảnh kính lục giác, mỗi mảnh rộng 1,44m. Nhờ khẩu độ khổng lồ và khả năng thu nhận ánh sáng vượt trội, thiết bị này có thể quan sát những ngôi sao và thiên hà đầu tiên hình thành sau Vụ Nổ Lớn (Big Bang), giúp các nhà khoa học nghiên cứu giai đoạn sơ khai nhất của vũ trụ.
Dự án cũng được thiết kế để nghiên cứu giai đoạn tái ion hóa vũ trụ, thời kỳ mang tính bước ngoặt khi ánh sáng từ những ngôi sao đầu tiên dần xua tan “sương mù vũ trụ”, biến một vũ trụ tối tăm và mờ đục thành môi trường trong suốt như hiện nay.
Ngoài ra, LOT sẽ được trang bị thiết bị che sáng vành nhật tiên tiến (coronagraph), cho phép chặn ánh sáng chói từ các ngôi sao để phát hiện những ngoại hành tinh mờ nhạt quay quanh chúng.
Nguồn tin cho biết phần lớn linh kiện quan trọng, từ 120 tấm gương cho đến các thiết bị khoa học trên kính, sẽ được sản xuất trong nước. Trong đó có máy quang phổ độ chính xác cao, thiết bị giúp tách ánh sáng để xác định thành phần hóa học cũng như chuyển động của các ngôi sao và hành tinh.
LOT hiện được đặt mục tiêu hoàn thành vào tháng 12/2030. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu vẫn phải vượt qua nhiều thách thức kỹ thuật phức tạp, đặc biệt là bảo đảm kết cấu nặng khoảng 500 tấn có thể theo dõi các mục tiêu trên bầu trời với độ chính xác cực cao, một bài toán từng gây khó khăn cho nhiều hệ thống kính thiên văn cỡ trên 10 m trước đây.
Các nhà khoa học Trung Quốc cũng kỳ vọng LOT sẽ mở cửa cho cộng đồng nghiên cứu quốc tế sau khi đi vào hoạt động, tương tự các đài quan sát hàng đầu tại Hawaii và Chile.
“Thiên văn học luôn là nỗ lực mang tính toàn cầu. Khi Trung Quốc đã sẵn sàng, chúng tôi cần đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng khoa học thế giới”, một thành viên dự án cho biết.
Theo SCMP
