Sân bay Long Thành: Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhà thầu sử dụng gần 1.000 tỷ tiền tạm ứng đem gửi tiết kiệm

Thanh tra Chính phủ (TTCP) vừa công khai Kết luận thanh tra số 318 về việc chấp hành chính sách, pháp luật trong quá trình triển khai Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Kết luận chỉ ra hàng loạt thiếu sót, vi phạm trong quá trình thực hiện Dự án thành phần 2 và Dự án thành phần 3, từ khâu phê duyệt dự án, đấu thầu, ký kết hợp đồng đến quản lý thi công, thanh toán và sử dụng vốn.

Đáng chú ý, TTCP phát hiện nhiều hành vi có dấu hiệu chuyển nhượng thầu trái quy định tại các gói thầu trọng điểm và đã chuyển thông tin sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Nhiều sai phạm ngay từ khâu phê duyệt dự án

Theo kết luận thanh tra, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đã xuất hiện nhiều tồn tại trong công tác phê duyệt dự án, bố trí nhân sự và tổ chức quản lý.

Đối với Dự án thành phần 2, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) phê duyệt dự án khi hồ sơ thiết kế cơ sở đối với hạng mục văn phòng chưa hoàn thiện, đồng thời chưa làm rõ đầy đủ các khuyến nghị của Hội đồng thẩm định Nhà nước và đơn vị tư vấn thẩm tra đối với Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Thanh tra cũng xác định Trưởng Ban Quản lý dự án được giao thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Giám đốc quản lý dự án nhưng chưa có chứng chỉ hành nghề, chưa đáp ứng điều kiện, năng lực theo quy định.

Đối với Dự án thành phần 3, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) bị xác định phê duyệt danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng trước khi phê duyệt dự án; phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi của hai hạng mục chưa đúng trình tự, thủ tục và xác định tổng mức đầu tư chưa đúng quy định.

Ngoài ra, trong giai đoạn đầu triển khai, ACV áp dụng hình thức chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án chưa phù hợp với quy mô, tính chất của công trình; một số thời điểm, nhân sự Ban Quản lý dự án cũng chưa được cấp đầy đủ chứng chỉ hành nghề theo quy định.

Sai phạm trải dài từ đấu thầu, hợp đồng đến thi công

Qua thanh tra các gói thầu XD01, XD02 thuộc Dự án thành phần 2 và gói thầu 5.6, 5.10 thuộc Dự án thành phần 3, TTCP cho biết sai phạm xuất hiện ở hầu hết các khâu của quá trình triển khai.

Cơ quan thanh tra phát hiện nhiều bất cập trong lập, thẩm định và phê duyệt dự toán; xây dựng hồ sơ mời thầu; đánh giá hồ sơ dự thầu; thương thảo, ký kết hợp đồng; quản lý vật liệu, thiết bị; quản lý chất lượng công trình; thực hiện bảo hiểm bắt buộc; nghiệm thu, thanh toán, quyết toán cũng như kê khai thuế.

Đáng chú ý, nhiều hợp đồng được thương thảo theo hướng thay đổi các điều kiện cơ bản so với hồ sơ mời thầu, như nâng tỷ lệ tạm ứng từ 10% lên 20%; thay đổi vật liệu, thiết bị, xuất xứ hoặc nhà sản xuất nhưng chưa hoàn tất đầy đủ các thủ tục theo quy định.

Thanh tra cũng phát hiện nhiều trường hợp nghiệm thu vật liệu trước khi hoàn thành đầy đủ thủ tục chấp thuận nguồn vật liệu; sử dụng kết quả thí nghiệm của phòng thí nghiệm chưa đủ điều kiện; huy động máy móc, thiết bị chưa đáp ứng yêu cầu hoặc đã hết thời hạn kiểm định.

Đối với gói thầu 5.10 - gói thầu xây dựng và lắp đặt thiết bị Nhà ga hành khách, TTCP còn chỉ ra hồ sơ dự thầu của Liên danh Vietur sử dụng đồng USD đối với một phần giá trị dự thầu nhưng bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ. Sau đó, hợp đồng tiếp tục quy định thanh toán bằng USD đối với phần công việc này, không phù hợp quy định của Luật Đấu thầu và các văn bản liên quan.

Theo TTCP, việc sử dụng đồng USD làm đồng tiền thanh toán có nguy cơ làm phát sinh thiệt hại cho ACV do biến động tỷ giá tại thời điểm thanh toán.

Phát hiện nhiều hành vi có dấu hiệu chuyển nhượng thầu trái quy định

Một trong những nội dung nổi bật nhất của Kết luận thanh tra là việc nhiều nhà thầu chính và nhà thầu phụ đã giao lại một phần công việc cho các đơn vị khác khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận.

Theo TTCP, tại gói thầu XD02 thuộc Dự án thành phần 2, Tổng công ty 36 - CTCP chuyển giao một phần công việc cho đơn vị khác thực hiện; đồng thời liên danh nhà thầu cũng ký hợp đồng với các đơn vị khác để thực hiện một phần khối lượng công việc.

Đối với gói thầu 5.6, cơ quan thanh tra phát hiện một số thành viên trong liên danh nhà thầu ký hợp đồng với các đơn vị chưa được chấp thuận làm nhà thầu phụ để thực hiện một phần công việc.

Còn tại gói thầu 5.10, Thanh tra Chính phủ xác định nhiều trường hợp nhà thầu chính, nhà thầu phụ tiếp tục giao lại công việc cho các đơn vị khác; đồng thời phát hiện việc giao hạng mục Hệ thống quản lý trung tâm (CMS) cho nhà thầu Ricons không thuộc phạm vi công việc được phép giao thầu phụ theo hợp đồng.

TTCP nhận định các hành vi nêu trên có dấu hiệu vi phạm quy định cấm chuyển nhượng thầu tại khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013.

Tiền tạm ứng bị đem gửi tiết kiệm

Ngoài những sai phạm về đấu thầu và thi công, TTCP còn chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý tài chính.

Đáng chú ý, 8 trong số 10 thành viên Liên danh Vietur đã sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn với tổng số tiền 936 tỷ đồng, ghi nhận hơn 10,6 tỷ đồng lãi tiền gửi, thay vì sử dụng phục vụ thi công theo đúng mục đích của hợp đồng.

Thanh tra cũng phát hiện nhiều khoản tạm ứng chưa được thu hồi đúng quy định; một số trường hợp nghiệm thu, thanh toán khi chưa đủ điều kiện; việc lập hóa đơn và kê khai thuế giá trị gia tăng của một số nhà thầu chưa đúng quy định.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, UBND tỉnh Đồng Nai cùng các chủ đầu tư là VATM và ACV khẩn trương rà soát, khắc phục toàn diện các tồn tại; đồng thời kiểm điểm, xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan theo quy định.

Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định đối với các hành vi có dấu hiệu vi phạm của một số nhà thầu và ACV liên quan đến quy định cấm chuyển nhượng thầu theo khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013, cũng như các sai phạm về đấu thầu, thanh toán và những quy định pháp luật có liên quan.

Bên cạnh đó, TTCP cũng kiến nghị các bộ, ngành tăng cường rà soát, chấn chỉnh công tác quản lý nhà thầu phụ, siết chặt thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi chuyển nhượng thầu trái quy định tại các dự án trọng điểm quốc gia.