Siêu dự án sân bay hơn 30.000 tỷ đồng ‘đắp chiếu’ sau 3 năm khai thác

Nằm trên vùng đồng bằng Castilla-La Mancha, cách Madrid hơn 200km về phía Nam, sân bay quốc tế Ciudad Real từng được xem là một trong những dự án hạ tầng tham vọng nhất của Tây Ban Nha trong giai đoạn bùng nổ xây dựng trước khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Công trình, từng mang tên Don Quijote, được đầu tư hơn 1 tỷ euro (tương đương khoảng 30.514 tỷ đồng), với đường băng dài khoảng 4.100m và rộng 60m, đủ khả năng tiếp nhận những máy bay thương mại lớn nhất, bao gồm Airbus A380. Nhà ga ban đầu được thiết kế phục vụ khoảng 2-2,5 triệu hành khách mỗi năm và có thể nâng công suất lên tới khoảng 10 triệu khách/năm nếu các hạng mục mở rộng được triển khai.

Tham vọng của dự án không dừng ở một sân bay khu vực. Ciudad Real được hình dung như một cửa ngõ bổ trợ cho Madrid-Barajas, kết hợp vận tải hành khách, hàng hóa, khu công nghiệp hàng không và kết nối với tuyến đường sắt cao tốc Madrid-Seville gần đó.

Một cầu đi bộ dài khoảng 300m thậm chí đã được xây dựng để hướng tới nhà ga đường sắt cao tốc trong tương lai. Tuy nhiên, nhà ga này cuối cùng không được triển khai, khiến một trong những mắt xích quan trọng nhất trong mô hình kinh doanh của dự án không bao giờ thành hiện thực.

Hoạt động vài năm rồi đóng cửa

Ciudad Real bắt đầu khai thác vào giai đoạn 2008-2009, đúng lúc Tây Ban Nha và nhiều nền kinh tế châu Âu bước vào khủng hoảng tài chính.

Air Berlin và Air Nostrum từng khai thác một số đường bay nội địa tại đây. Ryanair sau đó mở tuyến quốc tế tới London Stansted, còn Vueling khai thác các chuyến bay tới Barcelona, Paris và Palma de Mallorca.

Tuy nhiên, lượng khách thực tế thấp xa so với kỳ vọng.

Theo BBC, trong năm cuối trước khi đóng cửa, sân bay có thời điểm trung bình chưa tới một chuyến bay mỗi ngày, dù sở hữu đường băng dài hơn 4km được xây dựng để tiếp nhận cả Airbus A380.

Ryanair dừng tuyến London vào năm 2010, trong khi Vueling, hãng cuối cùng còn duy trì đường bay thường lệ tại Ciudad Real, rút khỏi sân bay vào cuối năm 2011.

Đến tháng 4/2012, hoạt động hàng không tại đây bị đình chỉ sau khi doanh nghiệp vận hành rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán.

Một sân bay được xây dựng với chi phí hơn 1 tỷ euro khi đó gần như trở thành một tổ hợp nhà ga, đường băng và sân đỗ khổng lồ không có hành khách. BBC đưa Ciudad Real vào nhóm những “white elephant” - các công trình quy mô lớn nhưng hiệu quả sử dụng thấp - từng trở thành biểu tượng cho thời kỳ đầu tư hạ tầng quá mức của Tây Ban Nha trước khủng hoảng.

Từng được trả giá chỉ 10.000 euro

Câu chuyện của Ciudad Real còn gây chú ý hơn khi sân bay được đưa ra đấu giá sau thời gian dài đóng cửa.

Năm 2015, Reuters đưa tin một liên danh do nhà đầu tư Trung Quốc dẫn đầu đưa ra mức giá 10.000 euro tại phiên đấu giá sân bay. Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức định giá 40 triệu euro và chỉ bằng một phần cực nhỏ chi phí xây dựng ban đầu.

BBC khi đó mô tả mức chào mua này thấp hơn khoảng 100.000 lần so với số tiền hơn 1 tỷ euro đã được bỏ ra để xây công trình. Thương vụ 10.000 euro sau đó không trở thành giá bán cuối cùng, nhưng mức giá gây sốc đã biến Ciudad Real thành một trong những ví dụ nổi tiếng nhất về một dự án hạ tầng mất giá sau khi thất bại về thương mại.

Cuối cùng, năm 2016, CR International Airport (CRIA) mua sân bay với giá 56,2 triệu euro, theo El País. Quá trình chuyển nhượng và chuẩn bị vận hành mất thêm vài năm.

The Guardian cũng gọi sân bay này là một trong những biểu tượng nổi bật của cuộc khủng hoảng kinh tế Tây Ban Nha sau thời kỳ bùng nổ bất động sản và xây dựng.

Một trong những vấn đề lớn của Ciudad Real là vị trí.

Sân bay từng được kỳ vọng chia sẻ lưu lượng với Madrid-Barajas, nhưng nằm cách thủ đô khoảng 200km. Trong khi đó, Madrid-Barajas hoàn thành một đợt mở rộng quy mô lớn vào năm 2006, tăng đáng kể năng lực phục vụ và làm suy yếu thêm nhu cầu sử dụng một sân bay thay thế ở xa thủ đô.

Kế hoạch kết nối Ciudad Real với mạng lưới đường sắt cao tốc AVE cũng không thành hiện thực, khiến lợi thế “đi Madrid bằng tàu cao tốc sau khi hạ cánh”, một yếu tố quan trọng trong bài toán ban đầu, không được hiện thực hóa.

Sân bay “sống lại” nhờ những chiếc máy bay không bay

Sau khoảng 7 năm đóng cửa, Ciudad Real chính thức được mở lại vào tháng 9/2019 dưới chủ sở hữu mới.

Nhưng thay vì trở lại ngay với vai trò một sân bay hành khách quy mô lớn, cơ sở này chuyển trọng tâm sang hàng không chung, bảo dưỡng, sửa chữa, tháo dỡ máy bay, vận tải hàng hóa và lưu trữ tàu bay.

Chính mô hình mới này đã tạo ra một nghịch lý đáng chú ý.

Khi đại dịch Covid-19 khiến hàng nghìn máy bay trên thế giới phải nằm đất, những điểm từng được xem là bất lợi của Ciudad Real - ít chuyến bay, diện tích sân đỗ lớn và khí hậu tương đối khô - lại trở thành lợi thế.

Trong năm 2020, hàng chục máy bay của các hãng như Vueling, Iberia, Aer Lingus và Virgin Atlantic được đưa tới đây để lưu trữ. Một số thời điểm, khoảng 80 máy bay cùng đỗ tại sân bay. Eurocontrol xếp Ciudad Real vào nhóm những địa điểm lưu trữ máy bay đáng chú ý tại châu Âu trong thời kỳ Covid-19.

Cathay Pacific cũng đưa một số Airbus A330 tới Ciudad Real để lưu trữ và bảo dưỡng dài hạn.

Chính đơn vị vận hành CRIA cho biết độ ẩm tương đối thấp, lượng mưa ít, gần như không chịu ảnh hưởng của môi trường biển và điều kiện khí hậu tại đây phù hợp với việc đỗ máy bay dài hạn và bảo dưỡng trong mùa đông.

Nhờ vậy, một dự án từng được xây để vận chuyển hàng triệu hành khách lại tìm thấy giá trị mới khi trở thành những chiếc máy bay không cất cánh.

Năm 2026 lại bước vào một lần tái khởi động

Ciudad Real tiếp tục trải qua những giai đoạn hoạt động gián đoạn sau đại dịch.

Đầu năm 2026, đơn vị quản lý sân bay thông báo cơ sở này đã nối lại các hoạt động hàng không chung, chuyến bay định vị, bảo dưỡng và đào tạo. Mô hình khai thác hiện nay vẫn nhỏ hơn rất nhiều so với viễn cảnh một trung tâm hàng không hàng triệu hành khách được đặt ra khi dự án ra đời.

Một số thông tin được truyền thông châu Âu đăng tải giữa năm nay cho biết sân bay đang hướng tới việc tăng hoạt động hàng không tư nhân và chuyên dụng trong năm 2026. Tuy nhiên, chưa có cơ sở để coi Ciudad Real đã trở lại thành một sân bay hành khách thương mại quy mô lớn như mô hình ban đầu.

Hơn một thập kỷ sau ngày đóng cửa, cơ sở vật chất đồ sộ của Ciudad Real vẫn còn đó: đường băng 4,1km, nhà ga lớn, sân đỗ rộng và quỹ đất dành cho phát triển hàng không.

Nhưng chức năng của công trình đã thay đổi đáng kể.

Từ một sân bay được xây dựng với kỳ vọng trở thành cửa ngõ thứ hai cho Madrid và có khả năng mở rộng phục vụ tới 10 triệu khách mỗi năm, Ciudad Real đã lần lượt trở thành sân bay “ma”, tài sản trong một vụ phá sản, bãi lưu trữ hàng chục máy bay trong đại dịch và hiện là cơ sở tập trung nhiều hơn vào hàng không tư nhân, bảo dưỡng và các dịch vụ chuyên biệt.