Sửa Luật Đất đai: Thu hồi đất có thể bồi thường bằng đất hoặc nhà ở, chuyên gia lo ngại 'mỗi nơi áp dụng một cách'

Sáng 27/8 diễn ra hội thảo “Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức. Một trong những nội dung được quan tâm là cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Chia sẻ tại hội thảo ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dự thảo Luật Đất đai sửa đổi được xây dựng theo hướng luật khung, giảm từ 260 điều của Luật Đất đai năm 2024 xuống còn 106 điều, nhiều quy định chi tiết về trình tự, thủ tục sẽ được giao Chính phủ quy định.

Đáng chú ý, đối với chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, định hướng được đưa ra là chuyển từ tư duy “bồi thường thiệt hại” sang “tái thiết cuộc sống” cho người có đất bị thu hồi.

Ông Chính cho biết cách tiếp cận mới sẽ tập trung vào sinh kế, việc làm, thu nhập và chỗ ở ổn định của người bị thu hồi đất. Theo ông, hiện có ý kiến cho rằng các quy định về bồi thường, hỗ trợ được thiết kế quá chi tiết, làm giảm tính chủ động của địa phương. Vì vậy, có thể nghiên cứu quy định những nguyên tắc chung, trên cơ sở đó địa phương căn cứ điều kiện, hoàn cảnh thực tế để quyết định phần hỗ trợ phù hợp.

Liên quan trực tiếp đến hình thức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, cho biết dự thảo cho phép bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi. Trường hợp không còn quỹ đất phù hợp thì thực hiện bồi thường bằng tiền.

Trong trường hợp địa phương có điều kiện về quỹ đất hoặc quỹ nhà ở và người dân có nhu cầu, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét bồi thường bằng đất có mục đích sử dụng khác hoặc bằng nhà ở.

Theo ông Hiệp, quy định này tạo sự linh hoạt cho công tác giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, ông đề nghị không áp dụng rộng cơ chế bồi thường bằng đất đối với đất nông nghiệp, đất rừng phòng hộ không thu tiền sử dụng đất. Việc mở rộng phạm vi có thể khiến nhà đầu tư gặp khó trong việc xác định giá trị bồi thường, bố trí quỹ đất, quỹ nhà và tổ chức thực hiện dự án.

Chủ tịch Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam cũng đề nghị dự thảo Luật quy định nguyên tắc và công thức khung xác định mức bồi thường, nhằm bảo đảm minh bạch, thống nhất và hạn chế cách hiểu, áp dụng khác nhau giữa các địa phương.

Bên cạnh đó, ông Hiệp cho rằng giá đất là vấn đề then chốt bởi tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào của doanh nghiệp và giá bất động sản. Đối với bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, ông nhận định quy định tại dự thảo còn khá sơ lược. Luật cần đưa ra khung nguyên tắc cơ bản về thời hạn áp dụng, thời điểm điều chỉnh bảng giá đất, điều kiện và mức độ biến động của thị trường làm căn cứ điều chỉnh hệ số K để nhà đầu tư có thể dự liệu chi phí và đánh giá hiệu quả đầu tư.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, cũng nhấn mạnh yêu cầu tạo môi trường pháp lý ổn định, có tính tiên liệu trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai. Theo ông, các quy định về đất đai, trong đó có giá đất và nghĩa vụ tài chính, có tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào của doanh nghiệp.

VCCI đề nghị làm rõ các nguyên tắc về thời hạn áp dụng, thời điểm điều chỉnh bảng giá đất, căn cứ và mức độ biến động của thị trường làm cơ sở điều chỉnh, cũng như thẩm quyền và cách xác định các tỷ lệ thu.

Đối với công tác thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng, ông Đào Trung Chính cho rằng cách tiếp cận mới cần hướng tới việc bảo đảm cuộc sống của người có đất bị thu hồi thay vì chỉ dừng ở việc xác định khoản bồi thường đối với phần đất bị mất.

Cùng với đó, việc quy định nguyên tắc chung để địa phương chủ động quyết định mức hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế được đặt ra nhằm tạo sự linh hoạt trong quá trình thực hiện, nhưng vẫn phải bảo đảm tính thống nhất của chính sách.

Các ý kiến tại hội thảo cho thấy cơ chế bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là một trong những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, đặc biệt ở cách xác định mức bồi thường, hình thức bồi thường và chính sách hỗ trợ, tái định cư nhằm bảo đảm quyền lợi của người có đất bị thu hồi và hạn chế vướng mắc trong quá trình giải phóng mặt bằng.