Thần đồng Toán học nổi tiếng rời Mỹ chọn về nước cống hiến: Có bằng Tiến sĩ năm 25 tuổi, từng góp công giải bài toán thế kỷ

Hai năm trước, nhà Toán học Trung Quốc Ma Xiao đã góp phần giải quyết một bài toán tồn tại hơn một thế kỷ, được biết đến với tên gọi bài toán thứ sáu của Hilbert.

Bài toán này đã khiến nhiều thế hệ nhà Toán Vật lý đau đầu khi tìm cách thiết lập mối liên hệ giữa chuyển động hỗn loạn của các nguyên tử ở cấp độ vi mô và những quy luật có thể dự đoán được của chuyển động chất lưu.

Bước đột phá được công bố trên tạp chí Toán học danh tiếng Annals of Mathematics đã góp phần giúp cộng sự của Ma Xiao là Deng Yu giành Huy chương Fields năm 2026, giải thưởng được xem là danh giá nhất trong lĩnh vực Toán học. Thành tựu này cũng giúp Ma Xiao có được vị trí giảng dạy và nghiên cứu đáng mơ ước tại Đại học Michigan (Mỹ).

Mọi dấu hiệu khi đó đều cho thấy Ma Xiao đang trên con đường xây dựng sự nghiệp lâu dài ở đỉnh cao của Toán học thuần túy. Tuy nhiên, ở tuổi 28, nhà Toán học trẻ lại quyết định đặt cược vào một lĩnh vực hoàn toàn mới: Trí tuệ nhân tạo (AI).

Ma Xiao đã rời công việc tại Mỹ và trở về Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) ở thành phố Hợp Phì, nơi ông từng theo học, trong tháng 11 này.

Theo thông báo được trường Đại học công bố mới đây, Ma Xiao đã đảm nhận vị trí Giáo sư liên kết giữa Viện Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) mới thành lập và Viện Hình học và Vật lý của USTC.

Việc trở về Trung Quốc đánh dấu bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của Ma Xiao. Thay vì tiếp tục theo đuổi những định lý Toán học hóc búa, anh lựa chọn dấn thân vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo tổng quát, đặt cược vào tương lai mà quá trình khám phá Toán học có thể được tự động hóa.

South China Morning Post (SCMP) cho biết đã liên hệ với Ma Xiao để đề nghị bình luận.

Từ thần đồng Toán học đến bước đột phá trong bài toán thế kỷ

Tài năng Toán học của Ma Xiao đã bộc lộ từ khi còn rất nhỏ. Sinh ra tại thành phố Tân Hương, tỉnh Hà Nam, miền Trung Trung Quốc, Ma Xiao được cho là đã bắt đầu say mê một bài Toán khi đang học lớp 6. Từ đó, anh tự học phép tính vi tích phân ở trình độ Đại học.

Trong khi nhiều thần đồng khác, như Deng Yu, lựa chọn con đường tham gia các kỳ thi Olympic Toán học, Ma Xiao lại theo học tại Trường Thiếu niên Tài năng thuộc USTC vào năm 2014, khi mới 16 tuổi.

Được thành lập năm 1978, ngôi trường này mỗi năm tuyển khoảng 40 học sinh có năng khiếu đặc biệt trên khắp Trung Quốc, dù chưa hoàn thành chương trình Trung học phổ thông.

Khoảng 90% học sinh của trường sau đó tiếp tục theo đuổi các chương trình học tập và nghiên cứu tại những cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu ở Trung Quốc và nước ngoài.

Sau khi tốt nghiệp cử nhân tại USTC vào năm 2018, Ma Xiao sang Mỹ theo học chương trình Tiến sĩ tại Đại học Princeton. Đến năm 2022, anh bắt đầu nghiên cứu bài toán thứ sáu của Hilbert.

Ma Xiao hợp tác với Deng Yu, người mà anh từng mô tả trong một cuộc phỏng vấn với Hội Cựu sinh viên USTC là một “đàn anh cùng trường” tại Princeton, cùng với Zaher Hani, người được anh gọi là “cố vấn hợp tác nghiên cứu trong giai đoạn sau Tiến sĩ”.

Ma Xiao nhận bằng Tiến sĩ Toán học vào năm 2023 (khi ấy anh 25 tuổi). Sau đó, anh tiếp tục nghiên cứu sau Tiến sĩ tại Đại học Michigan và được bổ nhiệm vào vị trí trợ lý Giáo sư nghiên cứu Donald J. Lewis.

Trong thời gian nghiên cứu sau Tiến sĩ, Ma Xiao tiếp tục hợp tác với Deng Yu. Đến năm 2024, nhóm nghiên cứu đã đạt được bước đột phá trong việc giải quyết bài toán thứ sáu của Hilbert. Kết quả nghiên cứu sau đó được tạp chí Toán học quốc tế hàng đầu Annals of Mathematics chấp nhận đăng tải.

“Nếu không có sự tham gia của Ma Xiao, chúng tôi có lẽ đã phải đi qua rất nhiều con đường vòng”, Deng chia sẻ với báo Xinxiang Daily hồi tháng 7, sau khi giành Huy chương Fields.

Rời Toán học thuần túy, đặt cược vào kỷ nguyên AI

Giờ đây, Ma Xiao đang đối mặt với một thử thách mới khi quyết định tập trung vào trí tuệ nhân tạo trong vai trò tại USTC.

“Trong hai đến ba năm tới, nhiều khả năng tôi sẽ chuyển trọng tâm nghiên cứu sang các AI agent (tác nhân AI)”, anh chia sẻ với DeepTech, phiên bản tiếng Trung của MIT Technology Review, trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 7.

Ma Xiao cho biết anh đã phát triển một hệ thống AI agent dành cho việc chứng minh Toán học, có tên qmd-prover.

Nhà toán học trẻ cũng đang tìm cách kết nối toàn bộ các công đoạn, từ đưa ra ý tưởng, xây dựng chứng minh, kiểm chứng kết quả cho đến tạo ra bài báo khoa học, thành một quy trình tự động hóa.

“Tôi có hướng dẫn sinh viên và Codex, Claude Code cùng Git là những công cụ mà họ bắt buộc phải biết sử dụng. Nếu không biết sử dụng những công cụ này, rất có thể bạn sẽ trở thành một người ‘mù chữ’ trong kỷ nguyên mới”, Ma Xiao được dẫn lời.

Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc đã thành lập Viện Trí tuệ nhân tạo tổng quát vào tháng 1/2026, với mục tiêu triển khai các nghiên cứu mang tính đột phá, có tính nguyên bản trong lĩnh vực AI, đồng thời đào tạo đội ngũ nhân tài có khả năng tạo ra ảnh hưởng trên phạm vi quốc tế.