Trao quyền định giá xăng dầu cho doanh nghiệp: Vẫn thị trường 'nửa vời'?

Một trong những thay đổi đáng chú ý tại dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu là cơ chế điều hành giá. Theo Bộ Công Thương, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay; thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền tự quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình trên cơ sở công thức giá quy định tại nghị định. Sau khi điều chỉnh, doanh nghiệp phải kê khai và thông báo giá để cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát.

Chia sẻ với PV Tiền Phong, lãnh đạo một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại Hà Nội cho biết đây là thay đổi được thị trường chờ đợi từ lâu. Tuy nhiên, điều hệ thống bán lẻ quan tâm không đơn thuần là chu kỳ điều chỉnh hay chủ thể công bố giá, mà giá mua - bán phải phản ánh hợp lý chi phí trong chuỗi.

Thực tế những ngày gần đây, một số doanh nghiệp bán lẻ, thương nhân phân phối phản ánh lượng hàng được cấp có thời điểm thấp hơn nhu cầu, trong khi chiết khấu xuống mức rất thấp. Khi chênh lệch giữa giá mua và giá bán không đủ bù chi phí vận chuyển, nhân công và duy trì cửa hàng, hiệu quả kinh doanh bị ảnh hưởng.

Một thương nhân phân phối cho rằng cơ chế mới chỉ thực sự tạo thay đổi khi quan hệ giá giữa đầu mối, phân phối và bán lẻ minh bạch hơn. Doanh nghiệp có thể tự thỏa thuận, song cần có nguyên tắc để chi phí hợp lý của các khâu được phản ánh trong giá, tránh khó khăn dồn về một mắt xích trong chuỗi.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa - Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam - đánh giá dự thảo đã có bước đổi mới theo hướng để thị trường quyết định giá. Hướng đi này phù hợp với Nghị quyết 55-NQ/TW của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia, trong đó đặt yêu cầu áp dụng giá thị trường đối với các loại hình năng lượng, bảo đảm giá năng lượng minh bạch do thị trường quyết định.

Tuy nhiên, ông Thỏa cho rằng dự thảo vẫn còn những rào cản, khiến cơ chế giá thị trường “nửa vời”. Bởi Luật Giá xác định xăng, dầu thành phẩm thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá, không thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá. Vì vậy, cần phân biệt quyền định giá của doanh nghiệp trong điều kiện thị trường bình thường với việc Nhà nước sử dụng các biện pháp bình ổn khi xuất hiện biến động bất thường.

Đặc biệt, dự thảo vẫn quy định Nhà nước công bố chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng. Theo ông Thỏa, đây là một yếu tố hình thành giá, vì vậy đáng lẽ doanh nghiệp phải được tự quyết định khoản chi phí này.

Ông Thỏa cũng cho rằng việc sử dụng CPI làm căn cứ điều chỉnh chi phí kinh doanh định mức cũng cần được xem xét. CPI là chỉ số giá chung của hơn 670 mặt hàng, trong đó có những mặt hàng không liên quan trực tiếp đến xăng dầu, trong khi chi phí kinh doanh xăng dầu có những biến động riêng. Bên cạnh đó, việc định kỳ 3 năm mới rà soát lại mức chi phí có thể chưa phản ánh kịp diễn biến thực tế.

“Khi đã lựa chọn cơ chế giá thị trường, cần trao thực chất hơn quyền quyết định cho doanh nghiệp, thay vì để cơ quan quản lý làm thay một phần quyền của doanh nghiệp trong quá trình hình thành giá”, ông Thoả cho hay.