Phát hiện 188/260 doanh nghiệp xăng dầu có dấu hiệu găm hàng, thanh tra kiến nghị bỏ Quỹ bình ổn

Ngày 10/11, Thanh tra Chính phủ công bố kết luận đã được giải mật về cuộc thanh tra diện rộng đối với 260 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối.

72% doanh nghiệp được thanh tra có dấu hiệu găm hàng

Thanh tra Chính phủ ghi nhận 182/260 doanh nghiệp, chiếm 70%, có dấu hiệu không duy trì mức dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu. Nhóm này gồm 14 thương nhân đầu mối và 168 thương nhân phân phối. Theo quy định, mức dự trữ tối thiểu của thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối lần lượt là 20 và 5 ngày cung ứng, tính theo sản lượng tiêu thụ nội địa bình quân 1 ngày của năm trước liền kề.

Về tồn kho, 188/260 doanh nghiệp, chiếm 72%, có ít nhất một ngày trong tháng 3/2026 mà lượng tồn kho vượt 150% mức tồn kho bình quân của ba tháng liền trước. Kết luận ghi nhận đây là dấu hiệu của hành vi găm hàng.

Theo báo cáo của các doanh nghiệp, tồn kho tăng do nhiều nguyên nhân như phải mua lô hàng lớn để bảo đảm nguồn cung, tàu chờ lâu khiến hàng về dồn hoặc phải nhận hàng theo hợp đồng đã ký.

Riêng nhóm thương nhân đầu mối có chức năng tạo nguồn và phải đảm bảo mức dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu lên đến 20 ngày nên tồn kho trong một số thời điểm sẽ bị vượt ngưỡng 150% là tất yếu. Có 19/19 các doanh nghiệp này cho rằng không nên áp dụng ngưỡng 150% đối với thương nhân đầu mối.

Ngoài ra, 58/260 doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm điều kiện kinh doanh liên quan đến cửa hàng, hệ thống phân phối hoặc kho. Thanh tra Chính phủ ghi nhận có doanh nghiệp ký hợp đồng thuê kho để đủ điều kiện kinh doanh nhưng thực tế không gửi xăng dầu hoặc không phát sinh tiền thuê kho.

Hoạt động "mua bán ngang" bị lợi dụng

Thanh tra cũng phát hiện việc các thương nhân đầu mối mua bán với nhau hoặc các thương nhân phân phối mua bán với nhau, gọi là "mua bán ngang". Theo công bố, 253/260 đơn vị thực hiện gần 7.760 giao dịch theo phương thức này, với sản lượng khoảng 34 tỷ lít và tổng giá trị khoảng 573.777 tỷ đồng. Việc mua bán ngang lòng vòng làm tăng chi phí chiết khấu ở khâu trung gian khoảng 46.779 tỷ đồng.

Trong đó, một số doanh nghiệp đã lợi dụng việc "mua bán ngang" để mua bán hóa đơn, trốn thuế, mua bán xăng dầu lậu, xăng dầu không rõ nguồn gốc... có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Khoảng 6.500 tỷ đồng chưa nộp ngân sách

Theo kết luận thanh tra, 15 doanh nghiệp là thương nhân đầu mối và các chi nhánh, công ty con chưa nộp ngân sách Nhà nước khoảng 6.500 tỷ đồng. Trong đó bao gồm khoảng 3.869 tỷ đồng tiền nợ thuế bảo vệ môi trường và khoảng 2.110 tỷ đồng tiền chậm nộp.

Kết luận cũng nêu hai thương nhân đầu mối có dấu hiệu kê khai thiếu khoảng 40 tỷ đồng thuế bảo vệ môi trường. Trong số này, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Long Hưng đã kê khai và nộp 20,39 tỷ đồng tiền thuế khai thiếu.

Ngoài ra, 12 doanh nghiệp đầu mối có dấu hiệu kê khai thuế không đúng đối tượng với tổng số tiền khoảng 3.226 tỷ đồng. Có hai trường hợp là công ty mẹ kê khai, nộp thay chi nhánh hoặc công ty con và thương nhân đầu mối bán kê khai, nộp thay thương nhân đầu mối mua.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị rà soát, điều chỉnh nghĩa vụ thuế giữa các bên để tránh thu trùng hoặc thất thu ngân sách.

Kiến nghị nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Theo kết luận, 20 thương nhân đầu mối thực hiện trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá tại thời điểm lập hóa đơn bán hàng và được chi khoảng 2.209 tỷ đồng, dù lượng xăng dầu tương ứng chưa được tiêu thụ. Thanh tra Chính phủ chỉ ra sự thiếu thống nhất giữa các quy định về sản lượng dùng để tính trích lập, chi quỹ.

Từ đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác.

Cơ quan thanh tra cũng kiến nghị nghiên cứu bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở, sắp xếp lại khâu phân phối để giảm chi phí trung gian. Đồng thời, thanh tra kiến nghị cho phép đại lý, cửa hàng bán lẻ mua xăng dầu từ nhiều thương nhân đầu mối để đảm bảo tính cạnh tranh.