Trung Quốc phát triển 'vũ khí' thách thức đồng USD, một quốc gia châu Á bất ngờ 'quay lưng': Tham vọng phi USD hoá gặp biến?

Động thái này cho thấy những sức ép mà các quốc gia đang phải đối mặt khi đứng giữa ảnh hưởng của Mỹ và những lựa chọn thay thế cho hạ tầng thanh toán dựa trên đồng USD.

Trả lời câu hỏi của South China Morning Post (SCMP), Ngân hàng Trung ương Saudi Arabia cho biết nước này từng tham gia mBridge - nền tảng thanh toán bằng tiền kỹ thuật số giữa các Ngân hàng Trung ương do Trung Quốc dẫn dắt. Nó được xem là một lựa chọn thay thế cho hệ thống thanh toán truyền thống do đồng USD chi phối.

Tuy nhiên, Saudi Arabia cho biết nước này chỉ tham gia mBridge ở quy mô hạn chế trong khuôn khổ một chương trình thử nghiệm. Chương trình đã được Saudi Arabia hoàn tất thành công vào ngày 13/5 năm ngoái. Sau thời điểm đó, nước này “không còn là thành viên tham gia mBridge”.

Ông Matteo Giovannini, quản lý cấp cao tại Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC), cho rằng động thái của Saudi Arabia “có ý nghĩa về mặt biểu tượng lớn hơn về mặt vận hành” và không “nhất thiết làm suy yếu khả năng tồn tại của dự án”.

“Điều này cho thấy việc xây dựng một hệ thống thanh toán xuyên biên giới thay thế không chỉ là vấn đề công nghệ hay tài chính, mà còn rất nhạy cảm về địa chính trị, trong bối cảnh đồng USD vẫn giữ vai trò quan trọng trong thương mại và an ninh toàn cầu”, ông Giovannini nói.

Theo ông, câu hỏi quan trọng hơn là liệu các thành viên tham gia có thể đưa mBridge từ một thử nghiệm kỹ thuật thành công sang giai đoạn được áp dụng thực tế có ý nghĩa, đồng thời mở rộng mạng lưới người dùng hay không.

mBridge và nỗ lực xây dựng hệ thống thanh toán thay thế đồng USD

Dự án mBridge, cùng với Hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới của Trung Quốc (CIPS), được xem là một phần trong nỗ lực lớn hơn của Bắc Kinh nhằm xây dựng các lựa chọn thay thế cho những mạng lưới thanh toán truyền thống lấy đồng USD làm trung tâm.

Nỗ lực này đã được thúc đẩy trong những năm gần đây trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc, cùng những lo ngại ngày càng lớn về việc đồng USD có thể bị sử dụng như một công cụ địa chính trị.

Bà Alicia Garcia-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Trung Đông tại ngân hàng đầu tư Pháp Natixis, cũng đánh giá động thái của Saudi Arabia là “một tín hiệu chính trị nhiều hơn là vấn đề kỹ thuật”.

Theo bà, động thái này “làm suy yếu câu chuyện về một ‘liên minh chống USD’”, nhưng không ngăn cản mBridge tiếp tục hoạt động giữa Trung Quốc đại lục, Hồng Kông (Trung Quốc), Thái Lan, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Macau (Trung Quốc).

“Saudi Arabia vẫn có thể theo dõi nền tảng này một cách riêng tư, vì vậy tương lai của mBridge có vẻ sẽ thu hẹp hơn và mang tính khu vực hơn, chứ không phải chấm dứt”, bà Garcia-Herrero nhận định.

BIS rút khỏi mBridge từ năm 2024

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) - tổ chức đã hỗ trợ khởi động mBridge vào năm 2021 - cũng đã rút khỏi dự án vào tháng 10/2024.

Một quan chức BIS khi đó nói với truyền thông rằng việc rút lui xuất phát từ việc dự án đã đạt đến giai đoạn mà các Ngân hàng Trung ương đối tác có thể tự mình tiếp tục phát triển nền tảng, thay vì xuất phát từ các cân nhắc chính trị.

Tuy nhiên, những nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào đồng USD vẫn đang chịu sức ép từ Washington.

Trước đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đe dọa áp mức thuế 100% đối với các quốc gia thuộc BRICS nếu khối này tiến tới việc tạo ra một đồng tiền mới hoặc thay thế đồng USD.

BRICS ban đầu được thành lập với 5 nền kinh tế mới nổi lớn gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, nhưng sau đó đã mở rộng đáng kể.

Ông Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế tại Economist Intelligence Unit (EIU), nhận định: "Các nước thứ ba ngày càng bị cuốn vào sức ép từ cạnh tranh giữa các cường quốc, trong đó Mỹ thường là bên chủ động gây sức ép. Mỹ đã can thiệp vào các dự án tại Brazil và Nicaragua và Saudi Arabia cũng có thể đang chịu ảnh hưởng từ Mỹ".