TS. Phạm Xuân Hòe: Muốn tránh cú sốc tài chính, Việt Nam phải tích lũy dự trữ ngoại hối lên vài trăm tỷ USD

Muốn có dự trữ ngoại hối lớn, phải bắt đầu từ sức mạnh của nền kinh tế thực

Trong bối cảnh kinh tế thế giới ngày càng bất định, những biến động về thương mại, địa chính trị và dòng vốn quốc tế đang đặt ra thách thức lớn đối với các nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam. Theo TS. Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng, giải pháp căn cơ nhất để xử lý những rủi ro vĩ mô hiện nay là nâng cao năng lực sản xuất, xuất khẩu và duy trì thặng dư cán cân thanh toán ở mức cao trong thời gian dài.

"Nếu dự trữ ngoại hối của Việt Nam có thể đạt quy mô tương đương Thái Lan thì đó đã là nền tảng rất quan trọng cho quá trình phát triển và tái cấu trúc nền kinh tế", ông nói.

Theo chuyên gia, dự trữ ngoại hối không thể tăng bằng các biện pháp hành chính hay những giải pháp ngắn hạn. Nguồn lực này chỉ có thể được tích lũy bền vững khi nền kinh tế tạo ra được dòng ngoại tệ thực thông qua xuất khẩu, đầu tư và sản xuất.

Để làm được điều đó, Việt Nam cần thay đổi chất lượng thu hút FDI. Thay vì chỉ chạy theo quy mô vốn đăng ký, cần ưu tiên các tập đoàn công nghệ lớn, các doanh nghiệp đứng đầu chuỗi cung ứng toàn cầu, có khả năng chuyển giao công nghệ và tạo liên kết sâu với doanh nghiệp trong nước.

"Khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia được vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, hàng hóa Việt Nam sẽ đi ra thế giới nhiều hơn, dòng ngoại tệ cũng quay trở lại mạnh hơn", ông phân tích.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay, theo TS. Hòe, là cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam vẫn quá lệ thuộc vào hệ thống ngân hàng. Giải pháp căn cơ là phải tái cấu trúc toàn diện hệ thống tài chính, trong đó thị trường vốn và thị trường trái phiếu doanh nghiệp phải trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực.

"Thị trường vốn mạnh lên sẽ giảm áp lực cho ngân hàng. Khi đó ngân hàng có điều kiện giảm lãi suất, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất kinh doanh và xuất khẩu", ông nhận định.

Theo TS. Hòe, một hệ thống tài chính lành mạnh phải dựa trên sự cân bằng giữa thị trường vốn và hệ thống ngân hàng, thay vì dồn toàn bộ gánh nặng cung ứng vốn lên khu vực ngân hàng như hiện nay.

Việt Nam cần những "chaebol" mới trong lĩnh vực sản xuất

Nhìn lại kinh nghiệm phát triển của Hàn Quốc, TS. Hòe cho rằng Việt Nam cần xây dựng các doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt nền kinh tế và kéo theo hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh tham gia chuỗi cung ứng.

Ông đặc biệt lưu ý đến vai trò của các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn. Với hệ số đòn bẩy tài chính tương đối thấp và nguồn lực tích lũy lớn, khu vực này hoàn toàn có thể đóng vai trò tiên phong trong các ngành công nghệ cao, công nghiệp nền tảng và các dự án chiến lược quốc gia.

Bên cạnh đó, khu vực tư nhân cũng cần được khuyến khích chuyển hướng mạnh mẽ sang sản xuất và công nghiệp thay vì quá tập trung vào bất động sản và tài chính.

Theo TS. Hòe, một thực tế đáng suy nghĩ là hơn một nửa doanh thu của nhóm 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam hiện vẫn đến từ bất động sản và tài chính.

"Nếu các doanh nghiệp lớn không chuyển mạnh sang sản xuất và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu thì Việt Nam rất khó trở thành một trung tâm sản xuất của thế giới", ông cảnh báo.

Giải pháp cuối cùng nhưng cũng mang ý nghĩa quyết định là nâng cao năng lực của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Theo TS. Hòe, điểm yếu lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là tỷ lệ tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu còn thấp.

Ông dẫn câu chuyện thực tế về một doanh nghiệp sản xuất bao bì tham gia chuỗi cung ứng của Canon. Nhờ có đơn hàng ổn định, kế hoạch kinh doanh rõ ràng và dòng tiền dự báo chính xác, doanh nghiệp này có thể tiếp cận tín dụng dễ dàng mà không cần quá nhiều tài sản thế chấp.

Đó cũng là mô hình mà Việt Nam cần nhân rộng. Để làm được điều này, theo ông, Nhà nước cần triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ về thuế, tín dụng, xúc tiến thương mại, đào tạo nhân lực và kết nối thị trường.

Đặc biệt, các chương trình hỗ trợ phải được thiết kế theo hướng đơn giản, minh bạch và dễ tiếp cận thay vì tồn tại trên giấy.

Hướng tới "kỳ tích sông Hồng"

TS. Phạm Xuân Hòe cho rằng năm nhóm giải pháp gồm: Nâng cao chất lượng FDI; tái cấu trúc thị trường tài chính; cải cách thể chế; xây dựng các doanh nghiệp đầu tàu; và phát triển mạnh khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đều hướng tới một mục tiêu chung là tạo ra năng lực xuất khẩu lớn hơn, thu hút nhiều ngoại tệ hơn và từng bước gia tăng dự trữ quốc gia.

"Nếu Việt Nam tích lũy được dự trữ ngoại hối lên mức vài trăm tỷ USD, chúng ta sẽ có đủ nguồn lực để chống chịu các cú sốc bên ngoài và chủ động tái cấu trúc nền kinh tế khi cần thiết", ông nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia, đó không chỉ là câu chuyện về an toàn tài chính quốc gia mà còn là nền tảng để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển, tạo nên một "kỳ tích sông Hồng" tương tự như "kỳ tích sông Hàn" mà Hàn Quốc từng làm được trong thế kỷ trước.