TS. Nguyễn Trí Hiếu: Nhiều ngân hàng đang căng thanh khoản, 100 đồng huy động cho vay tới 112 đồng

Tín dụng tăng 4,5% nhưng tiền gửi chỉ tăng 2,6%

Phân tích quyết định của Ngân hàng Nhà nước về việc khởi động lại kênh mua ngoại tệ có kỳ hạn từ các ngân hàng thương mại để bơm tiền đồng vào hệ thống, chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đây là hoạt động điều hành bình thường trong chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, việc cơ quan quản lý phải bơm thêm thanh khoản vào hệ thống cũng phản ánh thực tế rằng thị trường ngân hàng đang ở trạng thái tương đối căng thẳng.

Theo ông, năm 2026 là năm Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức rất cao. Để hỗ trợ mục tiêu này, hệ thống ngân hàng phải đẩy mạnh tín dụng nhằm cung ứng vốn cho nền kinh tế.

"Dòng vốn tín dụng trong những tháng đầu năm tăng khá mạnh. Theo số liệu tôi có được, tăng trưởng tín dụng từ cuối năm 2025 đến hết tháng 4/2026 đạt khoảng 4,5%, trong khi tiền gửi của khách hàng chỉ tăng khoảng 2,6%", TS. Nguyễn Trí Hiếu cho biết.

Khoảng cách giữa tốc độ tăng tín dụng và tốc độ tăng huy động vốn đang tạo ra áp lực thanh khoản đối với nhiều ngân hàng thương mại. Nói cách khác, tiền cho vay ra đang tăng nhanh hơn lượng tiền gửi chảy vào hệ thống.

"Hiện nay có những ngân hàng đang gặp vấn đề về thanh khoản khi tiền ra nhiều hơn tiền vào", ông nhận định.

Vì sao Ngân hàng Nhà nước phải bơm tiền qua kênh ngoại tệ?

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, Ngân hàng Nhà nước có nhiều công cụ để điều tiết lượng tiền trong nền kinh tế như tín phiếu, thị trường mở (OMO), tái cấp vốn, tái chiết khấu hoặc điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc.

Trong lần điều hành này, nhà điều hành lựa chọn công cụ mua ngoại tệ có kỳ hạn từ các ngân hàng thương mại. Cụ thể, các ngân hàng bán ngoại tệ cho Ngân hàng Nhà nước để nhận về tiền đồng, qua đó bổ sung nguồn vốn ngắn hạn phục vụ hoạt động kinh doanh. Sau thời hạn 14 ngày, các ngân hàng sẽ mua lại số ngoại tệ đã bán theo mức giá được xác định trước.

Theo chuyên gia, đây thực chất là một giao dịch mua bán lại mang tính chất hỗ trợ thanh khoản tạm thời thay vì bơm tiền vĩnh viễn vào nền kinh tế.

"Biện pháp này giúp các ngân hàng có thêm thanh khoản với chi phí thấp hơn đáng kể so với việc vay trên thị trường liên ngân hàng", TS. Nguyễn Trí Hiếu phân tích.

Ông cho biết, chi phí quy đổi của giao dịch này tương đương khoảng 5%/năm, trong khi lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng vào đầu tháng 6 có thời điểm lên tới khoảng 11%/năm.

Liên quan đến hiện tượng người dân gia tăng nắm giữ tiền mặt, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đây là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến thanh khoản hệ thống nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Theo ông, khi lượng tiền mặt được giữ lại quá nhiều và không quay trở lại hệ thống ngân hàng, tốc độ lưu chuyển tiền tệ sẽ chậm lại, làm giảm nguồn vốn khả dụng cho hoạt động tín dụng.

"Nắm giữ tiền mặt với quy mô lớn có thể tạo ra tình trạng ùn tắc tiền tệ, từ đó gây áp lực nhất định lên thanh khoản của các ngân hàng", ông nói.

Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh nguyên nhân quan trọng hơn vẫn là việc tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn trong bối cảnh các ngân hàng được giao nhiệm vụ hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

100 đồng huy động cho vay tới 112 đồng

TS. Nguyễn Trí Hiếu đặc biệt lưu ý tới chỉ tiêu LDR (tỷ lệ cho vay trên huy động). Theo quy định, tỷ lệ này thường được kiểm soát quanh mức 85%, tức ngân hàng huy động được 100 đồng thì chỉ nên cho vay khoảng 85 đồng để đảm bảo an toàn thanh khoản.

"Tuy nhiên, theo các số liệu hiện nay, tỷ lệ cho vay trên huy động của toàn hệ thống đã lên tới khoảng 112%. Điều đó có nghĩa là cứ 100 đồng huy động được thì các ngân hàng đang cho vay tới 112 đồng", ông cho biết.

Theo chuyên gia, đây là dấu hiệu cho thấy áp lực thanh khoản đang hiện hữu trong hệ thống ngân hàng. Chính vì vậy, việc Ngân hàng Nhà nước bơm tiền thông qua kênh mua ngoại tệ có kỳ hạn được xem là giải pháp hỗ trợ cần thiết trong ngắn hạn.

Dù vậy, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đây chỉ là biện pháp "giảm nhiệt" tạm thời. Sau 14 ngày, lượng tiền đồng sẽ quay trở lại Ngân hàng Nhà nước khi các ngân hàng mua lại ngoại tệ đã bán.

"Biện pháp này giúp xử lý thanh khoản ngắn hạn nhưng không phải giải pháp căn cơ cho bài toán nguồn vốn của hệ thống ngân hàng", ông nhấn mạnh.