Việt Nam bắt đầu khai phá 'mỏ vàng' 4.000 tỷ USD

Già hóa dân số mở ra thị trường nghìn tỷ USD

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Theo Dự báo dân số Việt Nam 2024-2074 của Cục Thống kê và UNFPA, đến năm 2034, Việt Nam sẽ trở thành quốc gia có dân số già, với khoảng 14% dân số từ 65 tuổi trở lên.

Đáng chú ý, nhóm người từ 80 tuổi trở lên được dự báo tăng gấp ba vào năm 2050, tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống an sinh, y tế và các gia đình.

Tuổi thọ trung bình của người Việt hiện đạt khoảng 74,7 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4 tuổi. Điều này đồng nghĩa mỗi người có thể phải đối mặt với gần một thập kỷ suy giảm sức khỏe và cần hỗ trợ chăm sóc.

Tuy nhiên, thay vì chỉ nhìn già hóa dân số dưới góc độ gánh nặng an sinh, các chuyên gia tại diễn đàn cho rằng đây còn là một thị trường dịch vụ giàu tiềm năng.

Trên thế giới, Kinh tế Bạc, bao gồm các sản phẩm và dịch vụ phục vụ nhu cầu của người cao tuổi, được ước tính có quy mô hơn 4.000 tỷ USD trong năm 2026.

Việt Nam cũng đang từng bước xây dựng hành lang chính sách cho lĩnh vực này. Các định hướng về nâng cao chất lượng chính sách xã hội và bảo đảm an sinh cho người cao tuổi được cụ thể hóa thông qua Luật Dân số 2025, Nghị định 168/2026/NĐ-CP về chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng, Quyết định 1116/QĐ-TTg về chăm sóc toàn diện và Nghị quyết 72-NQ/TW về thu hút nguồn lực tư nhân.

Đặc biệt, Quyết định 383/QĐ-TTg là văn bản đầu tiên chính thức đưa khái niệm “Kinh tế Bạc” vào hệ thống chính sách Việt Nam.

Tại “Diễn đàn về Kinh tế Chăm sóc và Phát triển ngành Chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam”, bà Bùi Thị Ninh, Phó Giám đốc VCCI-HCM, Kinh tế Bạc đánh dấu sự chuyển đổi trong cách nhìn về già hóa dân số. Đây không chỉ là vấn đề an sinh mà còn có thể trở thành một thị trường mới và động lực tăng trưởng mới.

“Với Việt Nam, Kinh tế Bạc mở ra hai cơ hội song hành: mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ chăm sóc thâm dụng lao động, đồng thời tạo việc làm bền vững và chất lượng”, bà Ninh cho biết.

Gỡ nút thắt để hút dòng vốn tư nhân

Dù dư địa thị trường lớn, ngành chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản, đặc biệt về cơ chế tài chính, đất đai, thủ tục cấp phép và tín dụng ưu đãi.

Các chuyên gia cho rằng việc hoàn thiện thể chế là điều kiện quan trọng để thu hút nguồn lực tư nhân và vốn đầu tư quốc tế vào lĩnh vực này.

Một hướng đi được đề xuất là phát triển các mô hình chăm sóc bán trú phù hợp với điều kiện từng địa phương, đồng thời thúc đẩy hợp tác công - tư trong phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi.

Từ kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia Nhật Bản Osamu Nimonjiya, Asian Human Power Networks, đề xuất mô hình “Phần cứng Việt Nam + Phần mềm Nhật Bản”, hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc tổng hợp tại cộng đồng, lấy mục tiêu hỗ trợ người cao tuổi sống tự lập và bảo vệ phẩm giá làm trọng tâm.

Một nút thắt khác nằm ở nguồn nhân lực. Lao động chăm sóc người cao tuổi phi y tế hiện chưa có mã nghề và khung tiêu chuẩn năng lực quốc gia. Điều này khiến nghề chăm sóc chưa được chuyên nghiệp hóa, các cơ sở đào tạo khó cấp chứng chỉ chính thức và doanh nghiệp cũng gặp khó khăn khi mở rộng quy mô.

Chương trình GRACE do VCCI-HCM thực hiện với sự hỗ trợ của IW đã thử nghiệm mô hình đào tạo vi bằng (micro-credentials), đào tạo 29 giảng viên nguồn theo chuẩn Australia và chuẩn hóa năng lực cho 206 học viên.

Theo kết quả chương trình, chỉ số tự tin làm nghề của học viên tăng từ 2,42 lên 4,04/5.

VCCI-HCM cho rằng đây là cơ sở để đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu ban hành mã nghề quốc gia cho nhân viên chăm sóc người cao tuổi phi y tế, qua đó tạo nền tảng chuẩn hóa nguồn nhân lực trên toàn quốc.

Theo bà Kate Wallace, Tổng Lãnh sự Australia tại TP. Hồ Chí Minh, việc chuyên nghiệp hóa đội ngũ chăm sóc người cao tuổi có thể đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi, tạo thêm việc làm chất lượng và hỗ trợ phụ nữ giảm gánh nặng chăm sóc không lương.

Diễn đàn thống nhất Lộ trình hành động 2026-2030, tập trung xây dựng khung pháp lý cho nghề nhân viên chăm sóc người cao tuổi phi y tế, thí điểm đào tạo theo mô hình vi bằng, chuẩn hóa chất lượng nhân lực và kết nối cung - cầu lao động.

VCCI-HCM kỳ vọng những bước đi này sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái Kinh tế Bạc dựa trên ba trụ cột: lực lượng lao động chăm sóc được chuẩn hóa, thị trường dịch vụ chăm sóc tư nhân đa dạng và chất lượng, cùng cơ chế hợp tác công - tư hiệu quả.