Việt Nam có một ‘ngôi làng dưới lòng đất’ gây kinh ngạc trên báo ngoại

Hãng tin CNN vừa đăng tải bài viết ca ngợi địa đạo Vịnh Mốc, mô tả công trình này như một "ngôi làng dưới lòng đất" – nơi hàng trăm người Việt Nam đã sinh sống suốt nhiều năm để tránh bom đạn trong chiến tranh.

Theo CNN, cách đây khoảng 60 năm, Vịnh Mốc, một làng chài ven biển thuộc tỉnh Quảng Trị (nay là tỉnh Quảng Bình), là một trong những khu vực hứng chịu sự tàn phá dữ dội của chiến tranh. Trong suốt 8 năm, khoảng 9.000 tấn bom đạn đã được thả xuống khu vực này, buộc người dân phải tìm cách thích nghi để tồn tại ngay trên chính quê hương mình.

Vịnh Mốc là một làng quê yên bình với những ruộng lúa, đất đỏ bazan, bãi biển và hàng tre xanh trải dài. Tuy nhiên, sau Hiệp định Geneva năm 1954 chia cắt Việt Nam dọc theo sông Bến Hải, nơi đây trở thành vùng tuyến lửa, thường xuyên hứng chịu các đợt oanh kích. Thay vì rời bỏ quê hương, người dân địa phương đã quyết định chuyển cả cuộc sống xuống lòng đất.

Theo thông tin tại Bảo tàng Di tích địa đạo Vịnh Mốc, ý tưởng xây dựng hệ thống hầm ngầm được đề xuất từ năm 1963. Dù lấy cảm hứng từ địa đạo Củ Chi, công trình tại Vịnh Mốc được thiết kế theo một triết lý hoàn toàn khác. Nếu địa đạo Củ Chi chủ yếu phục vụ tác chiến với những đường hầm nhỏ nối các căn phòng, thì Vịnh Mốc được quy hoạch như một ngôi làng ngầm hoàn chỉnh, nơi người dân có thể sinh hoạt, lao động và duy trì cuộc sống trong thời gian dài.

Người dân Vịnh Mốc vốn đã có kinh nghiệm đào các hầm trú ẩn nhỏ. Đặc điểm đất bazan tại đây vừa đủ cứng để chống sụt lở, vừa đủ mềm để có thể đào bằng các công cụ thô sơ. Công trình được khởi công năm 1965 và hoàn thành sau khoảng hai năm dưới sự chỉ đạo của ông Lê Xuân Vy, khi đó là Đồn trưởng Đồn Công an vũ trang 140.

Hệ thống địa đạo dài hơn 1,6km, gồm ba tầng nằm ở độ sâu từ khoảng 15 đến 23 m dưới mặt đất. Các đường hầm được thiết kế theo hình zíc zắc nhằm giảm tác động của sóng xung kích từ bom đạn, trong khi trần vòm và vách hầm dày giúp tăng khả năng chịu lực trước những trận ném bom liên tiếp.

Toàn bộ công trình có 13 cửa ra vào, gồm 7 cửa hướng ra biển và 6 cửa thông lên đồi. Những cửa hầm này không chỉ đóng vai trò thông gió và thoát hiểm mà còn là tuyến tiếp tế bí mật ra đảo Cồn Cỏ trong thời chiến. Bên trong địa đạo còn có giếng nước ngọt cùng hệ thống thông gió được bố trí đối xứng để tạo dòng lưu thông không khí tự nhiên, bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho hàng trăm người.

Ngày nay, du khách có thể men theo những hành lang hẹp để khám phá ba tầng địa đạo. Các lối đi dẫn đến khu sinh hoạt cộng đồng và những hốc nhỏ được khoét sâu vào thành hầm – nơi từng là không gian sinh hoạt của từng gia đình. So với địa đạo Củ Chi, các hành lang ở Vịnh Mốc rộng hơn, song trần hầm vẫn khá thấp khiến nhiều người phải cúi mình khi di chuyển.

Một trong những điểm khiến du khách ấn tượng nhất là các khoang gia đình. Mỗi khoang chỉ cao khoảng 1 m, sâu gần 2 m nhưng từng là nơi sinh sống của các hộ dân trong suốt nhiều năm. Từ năm 1965 đến 1972, khoảng 400 người đã sống hoàn toàn dưới lòng đất để tránh bom đạn.

Không chỉ là nơi trú ẩn, địa đạo Vịnh Mốc còn chứng kiến sự tiếp nối của sự sống giữa chiến tranh. Theo các hướng dẫn viên, ít nhất 17 em bé đã chào đời trong lòng địa đạo. Để nấu ăn, người dân sử dụng bếp Hoàng Cầm – loại bếp có khả năng làm nguội và phân tán khói qua các đường dẫn ngầm trước khi thoát ra ngoài bằng những lỗ thông hơi được ngụy trang, giúp tránh bị đối phương phát hiện.

Hiện nay, hệ thống địa đạo được chiếu sáng bằng đèn điện phục vụ khách tham quan. Tuy nhiên, trong những năm chiến tranh, nguồn sáng duy nhất là những chiếc đèn dầu leo lét, còn người dân hầu như phải di chuyển trong bóng tối để bảo đảm an toàn.

Hành trình tham quan kết thúc tại một trong bảy cửa hầm hướng ra biển. Sau khi bước lên mặt đất, du khách bắt gặp sườn đồi phủ cây xanh cùng tiếng sóng biển rì rào. Sự đối lập giữa không gian rộng mở của thiên nhiên và thế giới tĩnh lặng dưới lòng đất càng làm nổi bật giá trị lịch sử của công trình đặc biệt này.

Ngày nay, địa đạo Vịnh Mốc là một trong những điểm đến nổi tiếng của Quảng Trị (cũ), thường được kết hợp trong các hành trình khám phá Khe Sanh, cầu Hiền Lương và nhà thờ Long Hưng. Không chỉ được CNN ca ngợi là "ngôi làng dưới lòng đất", địa đạo Vịnh Mốc còn được tạp chí du lịch Lonely Planet xếp vào top 15 điểm đến và trải nghiệm hấp dẫn nhất Việt Nam năm 2025, trở thành biểu tượng về ý chí sinh tồn và sức sáng tạo của người Việt trong chiến tranh.