705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn trên cả nước có phải sắp xếp lại?

Cả nước hiện còn 705 trong tổng số 3.321 đơn vị hành chính cấp xã chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số. Tuy nhiên, danh sách này không đồng nghĩa với việc tất cả sẽ tiếp tục được sắp xếp. Bộ Nội vụ cho biết phương án xử lý sẽ được cân nhắc trên cơ sở đặc điểm, điều kiện và dư địa phát triển của từng địa bàn.

Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026 của ngành Nội vụ nêu rõ định hướng bước đầu là không thực hiện một đợt sắp xếp đồng loạt trên phạm vi cả nước. Việc sắp xếp phải bám sát các yêu cầu cơ bản, bao gồm:

+ Phù hợp với đặc thù về văn hóa, lịch sử, truyền thống.

+ Phù hợp với đặc thù về dân tộc, tôn giáo.

+ Phù hợp với đặc thù về địa lý.

Ngoài ra, tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ, Thủ tướng Chính phủ cũng nhấn mạnh rõ: Trung ương không có chủ trương tiếp tục sắp xếp lại các xã, phường trên diện rộng.

"Chưa đạt chuẩn" không đồng nghĩa phải sáp nhập

Theo tổng hợp của Bộ Nội vụ, trong 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn có 17 đơn vị chưa đáp ứng cả hai tiêu chí về diện tích và dân số; 529 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích và 159 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn về dân số.

Tuy nhiên, Bộ Nội vụ nhấn mạnh việc tiếp tục điều chỉnh sẽ không được thực hiện theo cách đồng loạt như một đợt sắp xếp cơ học. Trong số các đơn vị này có nhiều địa bàn đặc thù như biên giới, miền núi, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, địa hình chia cắt hoặc gắn với những yếu tố lịch sử, văn hóa, truyền thống.

Do đó, một đơn vị chưa đạt chuẩn về dân số hoặc diện tích chưa chắc thuộc diện phải sắp xếp. Những đặc thù về địa lý, dân cư và điều kiện phát triển sẽ được xem xét trước khi đưa ra phương án cụ thể.

Từ "đủ chuẩn" sang yêu cầu có dư địa phát triển

Điểm đáng chú ý trong định hướng mới không chỉ nằm ở việc xử lý các đơn vị có quy mô nhỏ. Bộ Nội vụ cho biết Trung ương đang nghiên cứu việc hình thành các xã, phường hạt nhân, trọng điểm nhằm tạo thêm các cực tăng trưởng cho từng tỉnh, thành phố.

Theo hướng này, việc tổ chức lại đơn vị hành chính cấp xã không chỉ nhằm đưa các địa bàn về đúng chuẩn diện tích, dân số. Quy mô đơn vị còn cần được đặt trong mối quan hệ với khả năng cung ứng dịch vụ công, tổ chức không gian phát triển, hạ tầng và năng lực khai thác các lợi thế sẵn có.

Đây cũng là lý do các địa phương có thể chủ động nghiên cứu phương án đối với những đơn vị quy mô nhỏ, chưa đáp ứng tiêu chuẩn và thiếu dư địa phát triển, thay vì chờ một phương án áp dụng chung cho tất cả.

Địa phương sẽ rà soát sau khi có hướng dẫn

Việc điều chỉnh, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã vẫn cần chờ kết luận chính thức của Trung ương và hướng dẫn triển khai của Chính phủ, Bộ Nội vụ.

Sau khi có cơ sở này, các địa phương sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá và đề xuất phương án đối với những đơn vị thực sự cần điều chỉnh. Việc xem xét không chỉ dựa trên hai chỉ tiêu dân số và diện tích mà còn tính đến vị trí địa lý, điều kiện hạ tầng, tiềm năng phát triển, quốc phòng - an ninh cùng các yếu tố đặc thù của từng địa bàn.

Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng chia nhỏ nguồn lực và chi phí quản lý, đồng thời bảo đảm việc tổ chức không gian hành chính gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Với 705 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn, bài toán đặt ra vì thế không đơn thuần là tiếp tục "sáp nhập bao nhiêu xã, phường", mà là xác định địa bàn nào thực sự cần điều chỉnh, địa bàn nào cần được giữ lại vì đặc thù và nơi nào có thể trở thành hạt nhân phát triển mới. Nếu được triển khai theo hướng này, quá trình rà soát tiếp theo sẽ chuyển trọng tâm từ việc đáp ứng các tiêu chí về quy mô sang tổ chức lại không gian cấp xã theo hướng tinh gọn, phù hợp đặc điểm từng địa phương và tạo thêm dư địa cho phát triển.