Bất ngờ phát hiện chiếc bình đồng 2.300 năm tuổi được chôn gần Vạn Lý Trường Thành

“Chưa từng đến Vạn Lý Trường Thành thì chưa phải là bậc trượng phu” - cựu lãnh đạo Trung Quốc Mao Trạch Đông từng viết trong một bài thơ khi đi qua dãy núi Lục Bàn ở Cố Nguyên, tỉnh Cam Túc.

Vạn Lý Trường Thành mà ông nhắc tới là đoạn Trường Thành do nước Tần xây dựng trong thời Chiến Quốc (325-251 trước Công nguyên), có lịch sử khoảng 2.300 năm. Đây là một trong những hệ thống Trường Thành cổ được xây dựng sớm nhất tại Trung Quốc.

Mới đây, các nhà khảo cổ phát hiện một chiếc bình đồng đựng rượu được bảo quản đặc biệt tốt tại khu nghĩa địa Sơn Gia Bảo, cách Trường Thành thời Chiến Quốc của nước Tần khoảng 2 km. Theo một nghiên cứu được công bố trong số tháng 6 của Journal of Archaeological Science (Tạp chí Khoa học Khảo cổ), chiếc bình có niên đại từ thời Chiến Quốc vẫn còn được niêm phong nguyên vẹn và bề mặt vẫn ánh lên vẻ sáng bóng.

“Công trình nghiên cứu này giúp làm rõ việc sử dụng các loại ngũ cốc và kỹ thuật nấu rượu của người Tần, qua đó góp phần tái dựng công nghệ sản xuất đồ uống có cồn của Trung Quốc cổ đại, đồng thời bổ sung những hiểu biết về quá trình phát triển của kỹ thuật này”, Chen Ruru, nghiên cứu sinh Tiến sĩ tại Đại học Tây Bắc và là tác giả chính của nghiên cứu, viết.

Dọc theo đoạn Trường Thành của nước Tần dài 170 km có rất nhiều pháo đài, thành lũy và đồn phòng thủ với quy mô khác nhau. Trong thời Chiến Quốc, binh lính biên phòng cùng gia đình sinh sống bên trong các cửa ải kiên cố, thành lũy và đồn phòng thủ này.

Viện Khảo cổ Ninh Hạ bắt đầu khai quật khu nghĩa địa Sơn Gia Bảo từ tháng 3/2024.

Tổng cộng 183 ngôi mộ có niên đại thời Chiến Quốc đã được khai quật, trong đó 179 ngôi thuộc về văn hóa Tần. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể là một nghĩa địa công cộng dành cho binh lính đồn trú và cư dân sinh sống tại các cứ điểm phòng thủ dọc Trường Thành.

Tại ngôi mộ số 39, các nhà khảo cổ đã thu được 3.740 ml chất lỏng còn sót lại từ thời cổ đại bên trong một chiếc bình đồng hình củ tỏi - kiểu hiện vật đặc trưng của văn hóa Tần. Kết quả phân tích xác nhận chất lỏng này là rượu.

“Chiếc bình đồng này sử dụng kỹ thuật niêm phong hai lớp, với lớp lót bên trong bằng vật liệu dệt và lớp phủ bên ngoài bằng đất sét hữu cơ. Nhờ đó, loại rượu cổ có tuổi đời hơn 2.000 năm vẫn được bảo quản gần như nguyên vẹn”, Wang Xiaoyang, trưởng nhóm dự án khai quật nghĩa địa Sơn Gia Bảo thuộc Viện Di tích Văn hóa và Khảo cổ Ninh Hạ, cho biết trong cuộc phỏng vấn với Chinese Social Sciences Today ngày 30/7.

“Đây hiện là di vật rượu được bảo quản tốt nhất và chứa đựng nhiều thông tin nhất về thời kỳ nước Tần từng được công bố công khai tại Trung Quốc”.

Để xác định chính xác công thức và kỹ thuật chế biến loại rượu cổ này, nhóm nghiên cứu đã phối hợp gửi các mẫu vật tới Đại học Tây Bắc để tiến hành phân tích chuyên sâu.

Trung Quốc là một trong những khu vực sớm nhất trên thế giới biết sử dụng đồ uống có cồn. Ngày càng có nhiều mẫu cặn đồ uống có cồn cổ đại được phát hiện tại Trung Quốc, thu hút sự quan tâm rộng rãi đối với nguồn gốc của nghề nấu rượu cũng như quá trình phát triển các kỹ thuật sản xuất rượu.

Tuy nhiên, nguyên liệu dùng để nấu rượu có sự khác biệt giữa miền Nam và miền Bắc Trung Quốc. Ở miền Nam, gạo thường được sử dụng để sản xuất rượu, trong khi ở miền Bắc, các loại ngũ cốc như kê và kê đuôi cáo phổ biến hơn.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện tổng cộng 24 loại hợp chất trong chất lỏng được khai quật tại địa điểm khảo cổ, bao gồm axit hữu cơ và các dẫn xuất của chúng, axit amin và các dẫn xuất, cùng carbohydrate.

Mô hình phân bố các axit hữu cơ tương đồng với loại rượu vàng được ủ nhân tạo lâu năm, qua đó xác nhận chất lỏng này là một loại đồ uống có cồn làm từ ngũ cốc, chứ không phải rượu trái cây như rượu nho.

Thông qua phân tích cặn tinh bột trong chất lỏng bên trong chiếc bình đồng hình củ tỏi, các nhà nghiên cứu xác định hơn 92% lượng tinh bột có nguồn gốc từ kê - một loại ngũ cốc sử dụng ít nước và đã được con người ở miền Bắc Trung Quốc tiêu thụ trong hơn 10.000 năm. Phần tinh bột còn lại có nguồn gốc từ lúa mì và lúa mạch.

Phát hiện này lấp đầy một khoảng trống trong khảo cổ học về lịch sử sản xuất rượu tại khu vực Ninh Hạ dưới thời nước Tần trong thời Chiến Quốc.

Nó cũng gợi lên một câu chuyện đầy tính nhân văn: Hơn 2.300 năm trước, tại một cửa ải biên giới trên Trường Thành của nước Tần, có lẽ từng có một người lính yêu thích rượu. Khi ông qua đời và được an táng, gia đình đã đặt đầy loại rượu hảo hạng vào chiếc bình đồng mà ông trân quý nhất, để ông có thể mang theo thức uống yêu thích của mình vào cõi vĩnh hằng.