Gói tín dụng 409.000 tỷ đồng: Vì sao doanh nghiệp mới vay được chưa đầy 5%?

Vốn ngân hàng sẵn có, doanh nghiệp vẫn khó hấp thụ

Tại Vietnam Investment Forum 2027, bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO Công ty Cổ phần Quản lý quỹ PVI (PVI AM), cho biết trong 10 tháng năm 2026, giải ngân vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước tăng 19,8%, trong khi dòng vốn FDI và tín dụng cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.

Tuy nhiên, sự gia tăng của các dòng vốn này chưa tạo được sức lan tỏa tương xứng đến khu vực doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).

Một trong những dẫn chứng đáng chú ý là chương trình tín dụng dành cho SME với sự tham gia đăng ký của 9 ngân hàng, tổng quy mô khoảng 409.000 tỷ đồng. Dù nguồn vốn được thiết kế ở quy mô lớn, đến đầu tháng 10/2026, dư nợ mới đạt 18.600 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,5% tổng quy mô chương trình.

Khoảng cách lớn giữa nguồn vốn đăng ký và lượng vốn thực tế được hấp thụ cho thấy bài toán không chỉ nằm ở việc cung ứng tín dụng, mà còn ở khả năng tiếp cận và đáp ứng điều kiện vay của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng TPBank, cũng nhận định phần lớn dòng vốn hiện nay chưa lan tỏa mạnh đến khu vực tư nhân.

Theo ông, nhóm doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp xuất khẩu đang có tốc độ phát triển tốt hơn, trong khi hoạt động mở rộng sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khá hạn chế. Người dân và hộ gia đình cũng có xu hướng thận trọng hơn trong chi tiêu.

Một nguyên nhân đáng chú ý là năm 2026 chứng kiến nhiều thay đổi, khiến không ít doanh nghiệp lựa chọn tâm thế chờ đợi, quan sát thay vì nhanh chóng đưa ra quyết định đầu tư.

Bên cạnh những bất định từ môi trường quốc tế, các thay đổi trong nước liên quan đến công nghệ, hệ thống kế toán, kiểm soát kế toán và việc triển khai những dự án lớn cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải có thêm thời gian thích nghi.

Dù vậy, ông Nguyễn Việt Anh đánh giá Việt Nam đang sở hữu những điều kiện thuận lợi để phát triển. “Tôi cho rằng trong khoảng 15 năm trở lại đây, chưa khi nào kinh tế Việt Nam có được những điều kiện thuận lợi như hiện nay”, ông nhận định.

Theo đại diện TPBank, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho nền kinh tế. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là doanh nghiệp nhỏ và vừa có đủ năng lực để tham gia và hưởng lợi từ chu kỳ tăng trưởng này hay không.

Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, tiết giảm chi phí và nâng cao hiệu quả lập kế hoạch kinh doanh. Đây cũng là những yếu tố quan trọng giúp cải thiện năng lực cạnh tranh và khả năng mở rộng hoạt động.

Không thể chỉ trông chờ vào tín dụng ngân hàng

Nhìn rộng hơn về khả năng tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, cho rằng khó khăn của nhóm doanh nghiệp này không chỉ nằm ở vốn mà còn liên quan đến đất đai, tài nguyên, khoa học công nghệ và lao động.

Theo ông, Chính phủ đã nhận diện những điểm nghẽn trên. Định hướng sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đặt ra ba nhóm thay đổi đáng chú ý.

Thứ nhất, hỗ trợ đào tạo đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp thông qua hình thức cấp voucher, trước mắt hướng tới mục tiêu đào tạo 10.000 CEO.

Thứ hai, đặt mục tiêu hệ thống tài chính, tín dụng cung cấp vốn cho ít nhất 300.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa đến năm 2030.

Thứ ba, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Trong đó, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ lãi suất khoảng 2% đối với hoạt động chuyển đổi xanh. Một số địa phương cũng đã triển khai các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số, với mức hỗ trợ có thể lên tới 50% chi phí đầu tư, nâng cấp công nghệ.

Tuy nhiên, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh chính sách hỗ trợ của Nhà nước chỉ là một phần. Bản thân doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, hoạt động công khai, minh bạch và đa dạng hóa các kênh huy động vốn.

Một trong những kênh tài chính còn ít được doanh nghiệp nhỏ và vừa quan tâm là cho thuê tài chính. Theo chuyên gia, đây là hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn không yêu cầu tài sản thế chấp, qua đó giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực đầu tư máy móc, thiết bị và phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đáng chú ý, dư nợ tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, cao hơn mức bình quân 17% của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Điều này cho thấy khó khăn trong tiếp cận tài chính của SME không chỉ là vấn đề riêng tại Việt Nam mà còn xuất hiện ở nhiều nền kinh tế khác.

Theo TS. Cấn Văn Lực, bên cạnh tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp cần chuyên nghiệp hóa hoạt động, nâng cao năng lực quản trị và sẵn sàng niêm yết trên thị trường chứng khoán khi đáp ứng đủ điều kiện. Đây là cách để mở rộng khả năng huy động vốn từ thị trường, giảm sự phụ thuộc vào một kênh tài chính duy nhất.

Như vậy, tháo gỡ điểm nghẽn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đòi hỏi nỗ lực từ cả hai phía. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, đa dạng hóa các công cụ hỗ trợ; trong khi doanh nghiệp phải chủ động đổi mới, minh bạch hóa hoạt động và nâng cao năng lực hấp thụ vốn.