Bị Mỹ đưa vào danh sách đen suốt 25 năm, trường đại học Trung Quốc vẫn mua được chip AI hàng đầu của Nvidia

Theo Reuters ngày 11/11, hồ sơ mua sắm công khai cho thấy Đại học Công nghiệp Tây Bắc, có trụ sở tại thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, đã mua 2 chip AI H200 của Nvidia trong tháng 10/2026 với tổng giá trị 874.700 nhân dân tệ, tương đương khoảng 123.000 USD.

Đáng chú ý, ngôi trường này đã nằm trong danh sách hạn chế thương mại của Bộ Thương mại Mỹ từ năm 2001 do những cáo buộc liên quan đến nghiên cứu quân sự và phổ biến công nghệ tên lửa.

Theo hồ sơ ngày 21/10, đơn vị mua thiết bị là khoa Quản lý, còn bên cung cấp là công ty công nghệ Trung Quốc Shaanxi Bosuan Network Technology, thay vì Nvidia trực tiếp bán hàng.

H200 thuộc nhóm chip mạnh nhất của Nvidia, được sử dụng để huấn luyện và vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến. Việc xuất khẩu loại chip này sang Trung Quốc phải được Washington cấp phép, trong khi những tổ chức nằm trong danh sách đen như Đại học Công nghiệp Tây Bắc thường không được chấp thuận.

Tuy nhiên, Reuters chưa xác định được nguồn gốc của 2 chip H200, cũng như cách chúng được đưa tới nhà cung cấp Trung Quốc.

Đại học Công nghiệp Tây Bắc thuộc nhóm "Thất tử Quốc phòng", gồm 7 trường đại học có quan hệ mật thiết với ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc. Trường thực hiện nhiều nghiên cứu liên quan đến máy bay quân sự, tên lửa và vệ tinh.

Mỹ đưa cơ sở này vào Danh sách Thực thể (Entity List) năm 2001, sau đó tiếp tục siết chặt các hạn chế vào năm 2019.

Nhiều đại học Trung Quốc tiếp cận chip Nvidia bị hạn chế

Không chỉ mua trực tiếp 2 chip H200, Đại học Công nghiệp Tây Bắc còn ký 5 hợp đồng thuê năng lực tính toán từ các doanh nghiệp Trung Quốc trong năm 2026, qua đó tiếp cận những máy chủ sử dụng chip Nvidia thuộc diện kiểm soát xuất khẩu.

Riêng trong tháng 1, khoa An ninh mạng của trường ký 2 hợp đồng thời hạn 7 tháng, mỗi hợp đồng cho phép sử dụng máy chủ trang bị 8 chip H200.

Giá trị 2 hợp đồng lần lượt là 441.700 nhân dân tệ và 441.000 nhân dân tệ, phục vụ hoạt động tinh chỉnh mô hình AI và huấn luyện bằng phương pháp học tăng cường.

Trường cũng thuê các máy chủ sử dụng chip A100 và A800 của Nvidia, những bộ xử lý đã bị Mỹ cấm xuất khẩu sang Trung Quốc.

Trong tháng 4, một viện nghiên cứu khác thuộc trường ký hợp đồng trị giá 375.000 nhân dân tệ để sử dụng năng lực tính toán tương đương ít nhất 24 chip A100, phục vụ mô phỏng kết cấu và động lực học chất lưu.

Những hợp đồng này cho thấy các tổ chức Trung Quốc có thể tiếp cận sức mạnh tính toán của chip Mỹ mà không nhất thiết phải trực tiếp sở hữu thiết bị.

Mở rộng điều tra, Reuters rà soát 26 hồ sơ mua sắm và tài liệu doanh nghiệp tại Trung Quốc trong năm 2026, phát hiện nhiều trường đại học và viện nghiên cứu mua hoặc thuê sử dụng các dòng chip Nvidia bị hạn chế.

Chẳng hạn, Đại học Thâm Quyến mua 3 chip H100 với giá 769.800 nhân dân tệ trong tháng 9. Đại học Công nghệ Vũ Hán mua một máy chủ chứa chip H100 trị giá 355.000 nhân dân tệ vào tháng 6, cùng một giao dịch riêng gồm 4 chip A100 với giá 344.000 nhân dân tệ.

Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh, cũng thuộc nhóm "Thất tử Quốc phòng", mua 4 chip A800 với tổng giá trị 489.000 nhân dân tệ trong tháng 4. Trường này có quan hệ lâu năm với ngành hàng không và quốc phòng Trung Quốc.

Trong khi đó, các hồ sơ mua sắm vào tháng 7 và tháng 9 cho thấy Đại học Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ tính toán sử dụng chip H800 và A800. Một thông báo đưa ra mức giá thuê H800 là 10 nhân dân tệ cho mỗi giờ sử dụng một chip.

Các hợp đồng được trao cho nhiều doanh nghiệp công nghệ nội địa, nhưng hồ sơ không cung cấp đầy đủ thông tin về nguồn gốc chip hoặc vị trí đặt máy chủ.

Trước đó, Reuters từng ghi nhận các trường đại học Trung Quốc có liên hệ với quân đội mua máy chủ tích hợp chip Nvidia bị kiểm soát thông qua đại lý trong nước. Hãng tin cũng phát hiện thị trường giao dịch chip không chính thức, với hàng hóa được đưa vào Trung Quốc qua các kho hàng nước ngoài và bên trung gian tại quốc gia thứ ba.

Phát hiện mới gia tăng sức ép lên Nvidia tại Mỹ

Những thông tin trên xuất hiện khi Nvidia và CEO Jensen Huang đang chịu sự giám sát ngày càng chặt chẽ tại Washington liên quan đến chính sách xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc.

Từ tháng 1/2026, chính quyền Tổng thống Donald Trump bắt đầu cho phép xuất khẩu một số chip H200 sang Trung Quốc theo từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, chính sách này không gỡ bỏ những hạn chế riêng đối với các tổ chức thuộc Danh sách Thực thể, trong đó có Đại học Công nghiệp Tây Bắc.

Quy định của Mỹ cũng yêu cầu áp dụng biện pháp bảo vệ nhằm ngăn những tổ chức bị hạn chế và người sử dụng cuối có liên quan đến quân đội truy cập từ xa các chip được xuất khẩu theo cơ chế mới.

Jensen Huang nhiều lần lập luận rằng việc tiếp tục bán chip cho Trung Quốc sẽ giúp Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu công nghệ, đồng thời khiến khách hàng Trung Quốc tiếp tục phụ thuộc vào hệ sinh thái sản phẩm Mỹ.

Ngược lại, một số nghị sĩ lo ngại những bộ xử lý AI tiên tiến có thể hỗ trợ Trung Quốc phát triển các hệ thống phục vụ thiết kế vũ khí, phân tích tình báo và hiện đại hóa quân đội.

Các nghị sĩ thuộc cả đảng Dân chủ và Cộng hòa đã kêu gọi tăng cường kiểm soát, bao gồm theo dõi vị trí chip và giám sát chặt hơn người sử dụng cuối.

Ba chủ tịch ủy ban thuộc đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ cũng đã yêu cầu ông Huang tham gia buổi cung cấp thông tin ngày 18/11, liên quan đến những cáo buộc ông từng bị một phụ nữ nghi có liên hệ với tình báo Trung Quốc tiếp cận.

Nvidia đã mở cuộc điều tra độc lập về vụ việc, khẳng định hiện chưa có bằng chứng cho thấy bí mật doanh nghiệp hoặc an ninh quốc gia Mỹ bị xâm phạm.

Phát hiện mới của Reuters cho thấy việc hạn chế xuất khẩu thiết bị không đồng nghĩa Washington có thể ngăn hoàn toàn các tổ chức Trung Quốc tiếp cận công nghệ AI tiên tiến, đặc biệt khi thị trường tồn tại nhiều nhà cung cấp trung gian và dịch vụ cho thuê năng lực tính toán.

Dù vậy, chưa có bằng chứng cho thấy Nvidia trực tiếp cung cấp chip H200 cho Đại học Công nghiệp Tây Bắc hoặc những giao dịch được ghi nhận đã dẫn tới việc chuyển giao công nghệ quân sự.

Vấn đề đặt ra đối với Mỹ không chỉ là kiểm soát những con chip được bán ra, mà còn là khả năng theo dõi chúng sau khi rời nhà sản xuất và ngăn các tổ chức bị hạn chế tiếp cận năng lực tính toán thông qua bên thứ ba.