Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản chạm vào ‘điều cấm kỵ’

“Đây là vấn đề khó để Nhật Bản thảo luận, nhưng chúng ta không thể né tránh. Đó là vũ khí hạt nhân”, ông Koizumi phát biểu trong chương trình tin tức được ghi hình hôm 19/7, trước chuyến công du châu Âu.

Chính phủ Nhật Bản đang xem xét cập nhật các văn kiện quan trọng về chính sách an ninh, trong đó có khả năng sửa đổi cam kết kéo dài nhiều thập kỷ của nước này về không sản xuất, không sở hữu và không cho phép triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ.

“Ba nguyên tắc phi hạt nhân” được đưa ra từ năm 1967 và luôn được các chính phủ Nhật Bản duy trì kể từ đó.

Các quan chức cấp cao của chính phủ Nhật từ trước đến nay thường tránh bình luận công khai về những vấn đề liên quan đến vũ khí hạt nhân, bởi Nhật Bản là quốc gia duy nhất từng bị tấn công bằng bom nguyên tử và vẫn mang những ký ức đau buồn sau hơn 80 năm xảy ra thảm họa Hiroshima và Nagasaki.

Theo cuộc khảo sát do báo Asahi Shimbun thực hiện hồi tháng 4, có tới 75% người được hỏi cho rằng ba nguyên tắc phi hạt nhân cần được duy trì, trong khi 21% ủng hộ sửa đổi.

Tháng 12 năm ngoái, cố vấn an ninh cấp cao của Thủ tướng Sanae Takaichi đã gây tranh cãi dữ dội khi bày tỏ quan điểm cá nhân, rằng Nhật Bản nên sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, những cuộc thảo luận về việc cho phép triển khai vũ khí hạt nhân Mỹ tại Nhật Bản ngày càng sôi nổi, sau khi bà Takaichi né tránh trả lời câu hỏi tại Quốc hội, rằng liệu bà có cam kết duy trì đầy đủ ba nguyên tắc phi hạt nhân hay không.

Cho phép tàu mang vũ khí hạt nhân cập cảng

Trong phát biểu vừa qua, Bộ trưởng Koizumi cho rằng cuộc xung đột Nga - Ukraine đã thúc đẩy Pháp tăng cường năng lực hạt nhân và Phần Lan cho phép triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ của họ. Những thay đổi lớn này được thực hiện trên cơ sở giả định nghiêm túc về khả năng xảy ra tình huống khẩn cấp.

“Xét trong bối cảnh đó, tôi cho rằng chúng ta cần nỗ lực hơn nữa để giải thích rằng môi trường an ninh mà Nhật Bản đang đối mặt đòi hỏi phải tiếp cận mọi chính sách với tinh thần cảnh giác cao độ, thảo luận và triển khai mà không có bất kỳ điều cấm kỵ nào”, ông nói.

Các quan chức cấp cao Nhật Bản nhiều lần so sánh cuộc xung đột ở Ukraine với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cho rằng “Ukraine hôm nay có thể là Đông Á ngày mai”.

Thủ tướng Takaichi đang thúc đẩy những thay đổi mạnh mẽ trong chính sách quốc phòng, nhằm ứng phó với điều mà chính phủ gọi là “môi trường an ninh khu vực ngày càng bất ổn”.

Đầu năm nay, khi được hỏi về khả năng sửa đổi ba nguyên tắc phi hạt nhân, ông Koizumi cho rằng để tăng cường năng lực răn đe, “xem xét mọi lựa chọn mà không loại trừ bất kỳ khả năng nào là điều hoàn toàn tự nhiên”.

Một phương án đang được cân nhắc là chính thức cho phép các tàu chiến mang vũ khí hạt nhân cập cảng Nhật Bản, mở rộng quy định chỉ cho phép chính phủ quyết định tạm cho tàu Mỹ mang vũ khí hạt nhân vào Nhật trong các tình huống khẩn cấp.

Nếu được sửa đổi theo hướng này, ba nguyên tắc phi hạt nhân sẽ phù hợp với quan điểm của Thủ tướng Takaichi.

Trong cuốn sách xuất bản năm 2024 mang tên Kokuryoku Kenkyu (Nghiên cứu về sức mạnh quốc gia), bà Takaichi viết rằng hai nguyên tắc không sở hữu và không sản xuất vũ khí hạt nhân nên được duy trì, nhưng cho rằng việc không cho phép triển khai là “không thực tế nếu Nhật Bản kỳ vọng Mỹ tiếp tục cung cấp lá chắn răn đe hạt nhân mở rộng.”

“Tôi lo ngại việc khăng khăng duy trì ba nguyên tắc phi hạt nhân có thể trở thành rào cản nếu Nhật Bản phải đối mặt với cuộc khủng hoảng cực kỳ nghiêm trọng”, bà viết.

Trong thời gian tới, dư luận sẽ tập trung vào việc liệu Chính phủ Nhật Bản có đưa vấn đề sửa đổi ba nguyên tắc phi hạt nhân vào quá trình cập nhật các văn kiện an ninh quan trọng trước cuối năm hay không.

Một hội đồng chuyên gia đã bắt đầu thảo luận về vấn đề này, song nhiều thành viên vẫn tỏ ra thận trọng với khả năng sửa đổi các nguyên tắc.

Ông Koizumi chưa đưa ra lập trường dứt khoát, nhưng trong cuộc phỏng vấn vừa qua đã chỉ trích các nghị sĩ đối lập vì họ cho rằng “một số chủ đề không được phép đem ra thảo luận”.