Giới trẻ Nhật Bản giảm ăn ngoài, cắt đi du lịch để dồn tiền 'lướt sóng' chứng khoán

Những khao khát đi du lịch hay các bữa ăn McDonald’s quen thuộc mỗi cuối tuần đã không còn xuất hiện trong sinh hoạt của gia đình Rio Taniguchi. Bà mẹ 27 tuổi tại Nhật Bản quyết định thắt chặt chi tiêu tối đa sau khi sinh con thứ hai vào năm ngoái. Thay vì duy trì hợp đồng bảo hiểm giáo dục truyền thống cho con đầu, cô chuyển hướng sang tích lũy khoảng 20.000 yên (tương đương 123 USD) mỗi tháng thông qua NISA – chương trình đầu tư miễn thuế do chính phủ khởi xướng.

Sự chuyển dịch của Taniguchi không phải hiện tượng đơn lẻ. Bị bủa vây bởi vô số bài viết trên mạng xã hội cho rằng bảo hiểm giáo dục đã lỗi thời và không tham gia NISA là tự tước đi cơ hội, cô chấp nhận cắt giảm các khoản sinh hoạt cá nhân, dù vẫn cố giữ nguyên ngân sách học tập tương lai cho các con.

Làn sóng "Nghèo vì NISA"

Suốt nhiều thập kỷ, sự ổn định của giá cả khiến người dân xứ sở hoa anh đào duy trì thói quen gửi tiền tiết kiệm ngân hàng. Tuy nhiên, bối cảnh lạm phát liên tục vượt mức mục tiêu của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, kết hợp với đà bứt phá áp đảo của thị trường chứng khoán, đã khiến việc giữ tiền mặt dần mất đi vị thế.

Để kích thích dòng tiền dịch chuyển từ tiết kiệm sang các tài sản tài chính như cổ phiếu, chính phủ Nhật Bản đã triển khai NISA từ năm 2014 và tiếp tục thực hiện bước ngoặt cải tổ vào năm 2024. Phiên bản mới mang đến hạn mức đầu tư cao hơn cùng nhiều ưu đãi thuế dài hạn.

Chương trình vận hành với hai hạn mức riêng biệt: một loại tối đa 1,2 triệu yên/năm dành riêng cho các quỹ đầu tư tín thác; loại còn lại nâng hạn mức lên 2,4 triệu yên/năm, mở rộng cho phép rót vốn vào cả quỹ tín thác lẫn cổ phiếu trong và ngoài nước. Khách hàng là người nước ngoài sở hữu thẻ cư trú hợp lệ hoặc giấy chứng nhận thường trú đặc biệt kèm mã số My Number 12 chữ số cũng có thể mở tài khoản, dù nhóm công dân, chủ thẻ Xanh hay cư dân Mỹ sẽ chịu một số hạn chế nhất định do chính sách từ phía Mỹ.

Hiệu quả của chính sách được thể hiện rõ qua các con số từ Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản. Số lượng tài khoản NISA đã nhảy vọt từ 4,92 triệu (năm 2014) lên mốc 28,21 triệu vào cuối năm 2025. Quy mô tổng tài sản trong chương trình cũng ghi nhận mức tăng bùng nổ, từ 35.000 tỷ yên năm 2023 lên 71.000 tỷ yên vào năm 2025. Đáng chú ý, tính đến cuối tháng 6/2025, nhóm nhà đầu tư từ 40 tuổi trở xuống đã chiếm tới gần một nửa (49%) tổng giá trị giao dịch mua qua NISA.

Mặc dù vậy, việc chạy theo làn sóng này bằng mọi giá đã làm nảy sinh thuật ngữ "nghèo vì NISA" – cụm từ ám chỉ những cá nhân thắt lưng buộc bụng quá đà trong sinh hoạt thường nhật chỉ để tối đa hóa số tiền nạp vào tài khoản đầu tư.

Chủ đề này từng gây xôn xao tại phiên họp ủy ban quốc hội diễn ra vào giữa tháng 3, khi một nghị sĩ đối lập đặt câu hỏi cho Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama. Đáp lại, bà Katayama bày tỏ sự bất ngờ và khẳng định quan điểm của chính phủ là chưa bao giờ xem việc tích lũy tài sản như một mục tiêu tự thân.

Theo đánh giá từ ông Misa Tei, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Dai-ichi Life, "nghèo vì NISA" hiện vẫn là một khái niệm mang tính định tính nên rất khó để đo lường số lượng người chịu ảnh hưởng. Dù vậy, ông nhận định rằng trong bối cảnh áp lực giá cả ngày càng gay gắt so với giai đoạn đầu triển khai chương trình, tâm lý lo ngại về một tương lai khó khăn đã đẩy số lượng người rơi vào trạng thái này tăng lên đáng kể trong vòng hai năm qua.

Nỗi sợ đứng ngoài thị trường

Sự hưng phấn của giới trẻ càng được củng cố khi chứng khoán Nhật Bản chứng kiến đà thăng hoa lịch sử. Chỉ số Nikkei 225 từng chạm mốc kỷ lục hơn 72.000 điểm vào tháng trước, ghi nhận mức tăng gần gấp đôi so với năm ngoái nhờ sức kéo khổng lồ từ các mã cổ phiếu công nghệ thuộc lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn.

Sự bứt phá này tạo nên niềm tin lớn cho thế hệ mới. Tsubasa Abe, một sinh viên năm cuối đại học, hiện trích tới 30-40% thu nhập từ việc làm thêm để rót vào NISA. Anh thậm chí lên kế hoạch nâng cao tỷ lệ này ngay khi chính thức đi làm vào tháng 4/2027. Nam sinh viên chia sẻ bản thân không quá bận tâm về rủi ro vì hướng tới tầm nhìn dài hạn, đồng thời tin rằng lợi thế tuổi 20 sẽ giúp anh dễ dàng đứng dậy nếu chẳng may vấp ngã.

Thay vì tâm lý e ngại rủi ro như thế hệ trước, rủi ro lớn nhất trong mắt giới trẻ Nhật Bản lúc này lại là việc không nắm giữ tài sản. Theo khảo sát công bố vào tháng 4/2026 của đơn vị tuyển dụng JAIC, có 19,4% ứng viên cho biết sẽ trích ngay khoản lương đầu tiên để đầu tư vào các chương trình như NISA, tăng 5,5 điểm phần trăm so với kỳ khảo sát năm trước.

Sự chuyển dịch tư duy này bắt nguồn từ nỗi lo lắng bấp bênh về hệ thống an sinh xã hội. Cuộc khảo sát do Văn phòng Nội các Nhật Bản thực hiện vào tháng 11/2023 chỉ ra rằng có đến 24,7% người trong độ tuổi 18-29 dự định tự dựa vào tài sản tích lũy cá nhân thay vì trông chờ vào lương hưu nhà nước, trong khi tỷ lệ này ở nhóm tuổi 50-59 chỉ dừng lại ở mức 9,6%.

Đồng thời, số liệu từ Tập đoàn Giáo dục và Hiểu biết Tài chính Nhật Bản (J-FLEC) cho thấy tỷ lệ người ở độ tuổi 20 chọn chuẩn bị cho hưu trí làm mục tiêu tích lũy tài sản đã tăng mạnh từ 24,4% (năm 2016) lên 40,3% (năm 2025).

Seiya Nakamura, một công nhân 24 tuổi tại tỉnh Aichi, thừa nhận anh chịu ảnh hưởng lớn từ các cuộc trò chuyện giờ nghỉ trưa của đồng nghiệp về nguy cơ suy giảm trợ cấp hưu trí công. Sự xuất hiện dày đặc của các nội dung đầu tư trên Instagram cùng tâm lý sợ loay hoay một mình khiến anh cảm thấy bắt buộc phải nhập cuộc.

Sức ép tâm lý FOMO còn lan rộng mạnh mẽ thông qua mạng xã hội. Một bài đăng trên nền tảng X khoe tài khoản NISA tăng trưởng gấp đôi chỉ trong giai đoạn từ tháng 4 đến cuối tháng 6 đã nhanh chóng thu hút tới 1,87 triệu lượt hiển thị cùng 3.745 lượt thích.

Ông Misa Tei phân tích rằng những nội dung khoe lợi nhuận hay công khai danh mục đầu tư trên không trung mạng rất dễ tạo ra áp lực đồng lứa, thôi thúc người xem phải xuống tiền nhiều hơn để không bị bỏ lại phía sau.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng đưa ra cảnh báo rằng làn sóng sóng đầu tư nhiệt thành này vẫn chưa thực sự trải qua bài kiểm tra sức bền nào từ một đợt suy thoái kéo dài. Phần lớn nhà đầu tư trẻ tuổi mới chỉ gia nhập thị trường sau đợt cải tổ NISA năm 2024 – khoảng thời gian trùng hợp trọn vẹn với chu kỳ tăng trưởng dốc đứng của thị trường chứng khoán Nhật Bản.