Bộ trưởng Y tế: Nghiêm cấm lấy tạng từ người dưới 18 tuổi còn sống

Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến đại biểu để chỉnh lý quy định về độ tuổi và điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể người.

Theo Bộ trưởng, dự thảo quy định không cho phép lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi còn sống. Đối với nhóm này, việc hiến tặng chỉ giới hạn ở một số loại mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi, với những điều kiện nghiêm ngặt.

Cụ thể, theo nội dung dự thảo chỉnh lý ngày 1/11, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột trong trường hợp không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người hiến phải bảo đảm điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có văn bản chấp thuận của cả cha và mẹ đẻ. Trường hợp một trong hai người đã qua đời, văn bản đồng ý của người còn lại là căn cứ xem xét.

Trên tinh thần cầu thị, Bộ trưởng Bộ Y tế cũng cho biết, cơ quan soạn thảo cũng đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu về việc bảo đảm tính tự nguyện của người hiến chưa thành niên. Theo đó, hoạt động tư vấn phải được tiến hành độc lập, đặc biệt với người dưới 18 tuổi. Việc cha mẹ chấp thuận phải dựa trên nguyện vọng và sự đồng ý của trẻ, trong đó ý chí của người hiến được đặt lên hàng đầu.

Dự thảo luật đưa ra các quy định nhằm bảo đảm tính khách quan trong quá trình hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Theo đó, hoạt động tư vấn cho người hiến phải được thực hiện độc lập, không gắn với hoạt động chẩn đoán, chỉ định hay tiến hành ghép. Bác sĩ chịu trách nhiệm đánh giá khả năng hiến của một người cũng không được đồng thời là người chẩn đoán, chỉ định ghép cho bệnh nhân hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến.

Về độ tuổi, thời gian qua, đây là vấn đề "nóng" nhận được nhiều luồng ý kiến trái chiều. Sau khi tiếp thu ý kiến của các đại biểu, Bộ Y tế giữ quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác, như luật hiện hành. Bởi đây là lựa chọn có ý nghĩa đặc biệt đối với mỗi cá nhân, người đăng ký cần có đủ độ tuổi và khả năng nhận thức để tự quyết định.

Ngoài ra, dự thảo cũng bổ sung nhiều cơ chế nhằm ngăn chặn tình trạng ép buộc, lừa dối, lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, tạng để trục lợi. Theo luật cũ, chỉ có 10 nhóm, song dự thảo đã tăng lên 21 nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Trong đó, dự thảo đề xuất xác minh kỹ thông tin cá nhân cũng như mối quan hệ giữa bên hiến và bên nhận. Các khâu thẩm định điều kiện của người hiến, tư vấn và tiến hành lấy, ghép mô, tạng phải được tổ chức theo nguyên tắc độc lập, hạn chế tối đa khả năng phát sinh lợi ích không phù hợp.

Phạm vi các hành vi bị cấm cũng được đề xuất mở rộng. Trong đó, dự thảo nghiêm cấm việc tổ chức hoặc hỗ trợ đưa công dân Việt Nam ra nước ngoài, đưa người nước ngoài vào Việt Nam nhằm thực hiện hoạt động hiến, ghép bộ phận cơ thể trái pháp luật.

Với quy trình xác định chết não và chết tuần hoàn, dự thảo hướng tới thiết lập cơ chế đánh giá riêng biệt, không phụ thuộc vào hoạt động điều trị hay vận động hiến, lấy và ghép mô, tạng. Thành viên hội đồng xác định không được là người trực tiếp điều trị, tham gia vận động hiến hoặc thuộc ê-kíp thực hiện lấy, ghép. Kết quả xác định chỉ có giá trị khi toàn bộ thành viên chuyên môn trong hội đồng cùng thống nhất.

Đối với trường hợp người đã chết não hoặc chết tuần hoàn nhưng trước đó không đăng ký hiến và cũng không để lại nguyện vọng, trong khi gia đình mong muốn hiến tặng, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết cơ quan soạn thảo đã ghi nhận ý kiến của các đại biểu. Quy định liên quan sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện để vừa bảo đảm ý nghĩa nhân văn của việc hiến tặng, vừa tôn trọng mong muốn của gia đình người đã mất.

Ở khâu điều phối, dự thảo yêu cầu việc phân bổ mô, bộ phận cơ thể phục vụ ghép tạng được triển khai thống nhất trên toàn quốc thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người. Mọi trường hợp hiến, ghép đều phải được cập nhật vào hệ thống, tạo cơ sở cho việc theo dõi, kiểm tra và truy xuất thông tin khi cần.

Bộ trưởng nhấn mạnh, người được lựa chọn nhận mô, bộ phận cơ thể phải đáp ứng các tiêu chí minh bạch, công bằng, dựa trên cơ sở chuyên môn y tế. Tuổi tác, giới tính, dân tộc hay nơi cư trú không được sử dụng làm căn cứ phân biệt đối xử. Dự thảo cũng đặt ra lệnh cấm đối với hành vi cố tình khai báo sai, sửa đổi dữ liệu trái phép hoặc lợi dụng quy trình điều phối để thu lợi bất chính.