Bỏ đề xuất người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác

Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư và dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Sau phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan sẽ giải trình, làm rõ những vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm.

Thời gian qua, đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng, hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn nhận được sự quan tâm của dư luận. Nội dung này xuất phát từ dự thảo trình Quốc hội sáng 21/10, trong đó Chính phủ đề xuất mở rộng nguồn hiến.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cho phép người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống cho các thành viên trong gia đình. Với trẻ dưới 15 tuổi, đối tượng nhận mô được giới hạn ở cha, mẹ và anh, chị, em ruột. Các trường hợp đều phải đáp ứng những điều kiện nhất định.

Đề xuất này cũng đặt ra vấn đề về quyền đăng ký hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn của người chưa thành niên, qua đó nhận được nhiều ý kiến khác nhau.

Sau khi tiếp thu góp ý của đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã thay đổi phương án. Dự thảo mới nhất bỏ quy định tại điều 10 là "người đăng ký hiến là người dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện người hiến".

Đồng thời, bỏ quy định "người từ đủ 15 tuổi trở lên đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho người là thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp...".

Thay vào đó, dự thảo bổ sung "người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh ruột, chị ruột, em ruột chỉ khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và có văn bản đồng ý của cả cha đẻ và mẹ đẻ hoặc người còn lại trong trường hợp một trong hai người đã mất".

Người đại diện của người hiến đối với trường hợp người dưới 18 tuổi bao gồm một trong các trường hợp: Cha đẻ, mẹ đẻ của người đó; anh ruột, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại (trường hợp không còn cha mẹ đẻ).

Dự luật cũng quy định chặt chẽ cơ sở khám, chữa bệnh phải thực hiện tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe và đánh giá về tâm lý, xã hội cho cha đẻ, mẹ đẻ của người hiến đối với trường hợp người hiến dưới 18 tuổi. Bảo đảm cha đẻ, mẹ đẻ của người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép về việc hiến mô.

Đối với người trưởng thành, dự thảo quy định việc hiến mô khi còn sống được thực hiện trên cơ sở đăng ký hoặc văn bản đồng ý hiến cho người thân, gồm cha, mẹ đẻ, vợ, chồng, anh, chị, em ruột và con ruột. Người hiến phải bảo đảm điều kiện sức khỏe và được tư vấn độc lập trước khi thực hiện.

Việc điều chỉnh dự thảo xuất phát từ những băn khoăn về nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý của trẻ em, cũng như khả năng các em bị người thân gây sức ép khi quyết định hiến mô.

Trong quá trình thẩm tra và thảo luận, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị thu hẹp đối tượng được nhận mô từ người chưa thành niên. Cơ quan thẩm tra viện dẫn Công ước Oviedo, trong đó đề cập việc hiến mô tái sinh cho anh, chị, em. Một số đại biểu cũng đề xuất chỉ cho phép hiến những loại mô như tủy xương, tế bào gốc; thậm chí có ý kiến cho rằng cần cấm người dưới 18 tuổi hiến mô khi còn sống.

Các ý kiến đồng thời nhấn mạnh việc bảo vệ quyền lợi của trẻ trong suốt quá trình hiến. Theo đó, người hiến cần được đánh giá độc lập về sức khỏe và tâm lý, không chịu sự ép buộc, đồng thời có quyền từ chối hoặc rút lại quyết định trước khi lấy mô. Việc lấy mô chỉ nên tiến hành khi nguy cơ đối với người hiến nằm trong giới hạn chấp nhận được và không có phương án điều trị thay thế.

Trên cơ sở đó, Bộ Y tế bổ sung các yêu cầu tư vấn và đánh giá đối với cả người hiến dưới 18 tuổi lẫn cha mẹ đẻ. Nội dung tư vấn bao gồm các vấn đề pháp lý, sức khỏe, tâm lý và xã hội.

Dự thảo cũng yêu cầu cơ sở lấy mô thành lập Hội đồng tư vấn với sự tham gia của chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý. Thành viên hội đồng không được trực tiếp thực hiện việc lấy hoặc ghép mô trong trường hợp đang xem xét. Bác sĩ đánh giá điều kiện của người hiến cũng phải độc lập với bác sĩ chẩn đoán, chỉ định ghép và người trực tiếp tư vấn cho người hiến.

Những quy định này nhằm tăng tính độc lập trong quá trình đánh giá, hạn chế nguy cơ xung đột lợi ích và bảo đảm quyết định hiến mô của người chưa thành niên được xem xét thận trọng.