Bộ trưởng Bộ Tài chính đề xuất thu hồi ưu đãi với nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết

Trước sức ép cạnh tranh thu hút vốn quốc tế, Việt Nam cần hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư đủ sức hấp dẫn, đồng thời gắn hỗ trợ với kết quả đầu ra có thể lượng hóa, kiểm tra và giám sát. Nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết cần bị chấm dứt hoặc thu hồi ưu đãi.

Sáng 2/11, sau khi Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã giải trình về những vấn đề đại biểu quan tâm, trong đó nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện môi trường đầu tư, tăng sức cạnh tranh trong thu hút vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Sửa đổi Luật Đầu tư để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng

Giải trình về phạm vi, đối tượng điều chỉnh và lý do Luật Đầu tư phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Đầu tư đã trải qua 16 lần sửa đổi, bổ sung. Nếu trước đây, việc sửa đổi chủ yếu tập trung loại trừ các điều kiện, thủ tục đầu tư, kinh doanh thì lần này, mục tiêu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn và khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển.

Theo Bộ trưởng, trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải đạt tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên. Để đáp ứng mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng khoảng 2,21 lần so với giai đoạn 2021-2025. Riêng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân thực tế phải đạt bình quân khoảng 30-40 tỷ USD mỗi năm.

Việc sửa đổi Luật Đầu tư cũng nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, trong đó có Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Một trong những lý do quan trọng thúc đẩy sửa đổi luật là sức ép cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Dẫn thực tế cạnh tranh thu hút đầu tư, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Malaysia đang thiết lập nhiều hành lang lớn để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực điện tử, máy tính, điện thoại, chip bán dẫn và chuyển đổi số. Philippines cũng triển khai các chính sách ưu đãi nhằm thu hút đầu tư vào những lĩnh vực này.

Trong khi đó, Ấn Độ là quốc gia cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam, với tham vọng trở thành trung tâm sản xuất điện thoại di động của thế giới và đã ban hành chính sách hỗ trợ trực tiếp cho sản phẩm sản xuất tại nước này.

“Để cạnh tranh thu hút các nguồn lực này, chúng ta buộc phải sửa đổi, hoàn thiện môi trường đầu tư và đưa ra các chính sách ưu đãi đầu tư”, Bộ trưởng nêu rõ.

Ưu đãi nhà đầu tư phải gắn với kết quả thực hiện cam kết

Trước yêu cầu nâng cao sức cạnh tranh, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư hướng tới quy định rõ chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, tập trung thu hút vốn vào các ngành, nghề, lĩnh vực ưu tiên như đổi mới sáng tạo, chuyển giao khoa học công nghệ, chuyển đổi số và công nghệ cao.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, thu hút đầu tư không chỉ chú trọng quy mô vốn, thời gian hay lĩnh vực ưu đãi mà còn phải nâng cao chất lượng dự án, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với khu vực sản xuất trong nước.

Dự thảo luật đặt ra các tiêu chí khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và tác động lan tỏa của nguồn vốn đầu tư.

Tiếp thu ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận, cơ quan soạn thảo sẽ hoàn thiện quy định theo hướng hỗ trợ đầu tư phải gắn với kết quả đầu ra có thể lượng hóa, kiểm tra và giám sát.

Về cơ chế quản lý ưu đãi đầu tư, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc hỗ trợ, ưu đãi phải gắn với kết quả đầu tư thực tế, có cơ chế kiểm tra, giám sát và lượng hóa cụ thể. Trường hợp nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết sau khi được hưởng ưu đãi, phải có chế tài thu hồi ưu đãi, qua đó hạn chế nguy cơ phát sinh khiếu kiện, tranh chấp đầu tư quốc tế phức tạp.

Theo Bộ trưởng, cơ chế này cần được thiết kế chặt chẽ ngay từ đầu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, hạn chế khiếu kiện và tranh chấp đầu tư quốc tế vốn thường phức tạp.

Đối với Quỹ Hỗ trợ đầu tư, Bộ trưởng cho biết quỹ được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 110/2023/QH15 năm 2023 và Luật Đầu tư sửa đổi năm 2025. Đến nay, bước đầu hoạt động của quỹ đã đi vào ổn định và có hiệu quả.

Hằng năm, dự toán bổ sung cho quỹ được xây dựng theo đúng quy trình ngân sách. Chính phủ quyết định mức đầu tư tổng thể, địa phương ra quyết định hỗ trợ và cơ quan quản lý quỹ cấp tiền.

Để bảo đảm nguồn hỗ trợ được sử dụng đúng đối tượng, điều kiện và mang lại hiệu quả thực chất, Bộ trưởng đề nghị bổ sung quy định kiểm toán nhà nước hằng năm đối với hoạt động của quỹ, đồng thời tổ chức thanh tra định kỳ nhằm bảo đảm việc sử dụng nguồn lực đúng quy trình, chặt chẽ và hiệu quả.

Liên quan đến mối quan hệ giữa Luật Đầu tư với các luật khác, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn bày tỏ đồng tình với đề nghị tổng kết, xem xét lại phạm vi và đối tượng điều chỉnh của Luật Đầu tư.

Trong đó, cần phân định rõ giữa điều kiện đầu tư kinh doanh và điều kiện tiếp cận, gia nhập thị trường, bảo đảm luật phù hợp với các quy định pháp luật khác và có tính ổn định lâu dài.

Đối với điều kiện tiếp cận thị trường, Bộ trưởng cho biết, khi nới lỏng các điều kiện thuộc thẩm quyền của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ sẽ tổng hợp, báo cáo Quốc hội sửa đổi, bổ sung theo quy trình rút gọn, nhằm bảo đảm đúng thẩm quyền và thời gian thực hiện.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ các điểm nghẽn thể chế trong hoạt động đầu tư, bảo đảm dự thảo Luật đồng bộ với pháp luật về đất đai, đấu thầu, ngân sách và thuế.

Đặc biệt, cần quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí và điều kiện áp dụng ưu đãi đầu tư đặc biệt, gắn hỗ trợ với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư.

Các ý kiến tại nghị trường sẽ được tổng hợp, gửi Chính phủ tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm chất lượng, tiến độ trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp.