Nhà Trắng vạch kế hoạch điều hành nước Mỹ mà không cần Quốc hội, ông Trump đoán mình sẽ thành ‘Ngài Phủ quyết’

Hãng thông tấn Reuters cho hay Nhà Trắng của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dành nhiều tháng chuẩn bị cho khả năng đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội. Họ đang xây dựng các phương án nhằm tiếp tục thúc đẩy những phần quan trọng trong chương trình nghị sự của ông thông qua quyền hành pháp, đồng thời chuẩn bị ứng phó với các cuộc điều tra nhằm vào chính quyền, theo một quan chức Nhà Trắng và hai người am hiểu kế hoạch.

Kể từ tháng 4, các quan chức cấp cao, trong đó có Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller và Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russell Vought, đã phối hợp với Văn phòng Cố vấn Nhà Trắng để xác định những biện pháp hành pháp liên quan đến nhập cư, thuế quan, chi phí nhà ở và chi tiêu liên bang mà ông Trump có thể triển khai mà không cần Quốc hội Mỹ phê chuẩn. Ba nguồn tin trên đề nghị giấu tên khi trao đổi về vấn đề này.

Quan chức Nhà Trắng cho biết Cố vấn Nhà Trắng Will Scharf cùng nhóm của ông cũng đang xem xét “những gì ông Trump có thể tự mình thực hiện một cách hợp pháp, những giới hạn quyền lực mà ông có thể tìm cách vượt qua và cách bảo vệ các quyết định đó trước tòa án”.

Công tác chuẩn bị này cho thấy một nghịch lý trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào ngày 3/11: giành quyền kiểm soát Quốc hội sẽ giúp đảng Dân chủ có khả năng điều tra ông Trump, ngăn chặn các dự luật và hạn chế những ưu tiên chi tiêu của ông. Tuy nhiên, ông Trump vẫn nắm giữ quyền hành pháp rộng lớn đối với thương mại, chính sách đối ngoại và bộ máy hành chính liên bang – những lĩnh vực mà vị nguyên thủ quốc gia này đã mạnh tay sử dụng quyền lực trong nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai.

Nếu đảng Cộng hòa của mình mất quyền kiểm soát Quốc hội, ông Trump cho biết ông dự kiến có thể sử dụng quyền phủ quyết trong “một hoặc hai tháng” trước khi đạt được các thỏa hiệp với đảng Dân chủ.

“Tôi đoán mình sẽ trở thành “Ngài Phủ quyết”. Và rồi đến một thời điểm nào đó, có lẽ chúng tôi sẽ đạt được các thỏa thuận”, ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn với chương trình podcast Pod Force One của tờ New York Post. Một đoạn trích cuộc phỏng vấn này được công bố hôm Chủ nhật (1/11).

Đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất 4 ghế tại Hạ viện và đồng thời giành đủ số ghế tại Thượng viện để đảo ngược thế đa số sít sao hiện nay của đảng Cộng hòa, với tỷ lệ 218-214 tại Hạ viện và 53-47 tại Thượng viện. Các cuộc thăm dò dư luận nghiêng về khả năng đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện, trong khi cuộc đua tại Thượng viện vẫn chưa thể dự đoán kết quả.

Trong tháng qua, ông Trump đã tổ chức các cuộc vận động tranh cử trên khắp nước Mỹ nhằm duy trì quyền kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa, ngay cả khi các trợ lý của vị Tổng thống này âm thầm chuẩn bị cho một bối cảnh chính trị hoàn toàn khác vào năm 2027.

Nhà Trắng đã bác bỏ khả năng đảng Cộng hòa của ông Trump thất bại, đồng thời cáo buộc truyền thông thúc đẩy một câu chuyện sai lệch.

“Chính quyền này cùng các nghị sĩ đảng Cộng hòa có tư duy thực tế sẽ tiếp tục bảo vệ biên giới, khôi phục luật pháp và trật tự, đưa thêm tiền trở lại túi những người Mỹ chăm chỉ và mang lại những thành quả thiết thực cho người dân Mỹ”, người phát ngôn Nhà Trắng Lauren Bis tuyên bố.

Theo quan chức Nhà Trắng, những biện pháp hành pháp đang được xem xét bao gồm áp thuế mới đối với hàng nhập khẩu là khoáng sản thiết yếu và tua-bin gió, siết chặt quy định cấp thị thực cho sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài tạm thời, đồng thời triển khai các biện pháp nhằm giảm chi phí nhà ở và xây dựng.

Một người nắm rõ kế hoạch cho biết các cơ quan liên bang đã gửi đề xuất và đánh giá pháp lý về những biện pháp mà chính quyền có thể đơn phương thực hiện.

Hai nguồn tin cho biết ông Vought, người đứng đầu Văn phòng Quản lý và Ngân sách Mỹ – cơ quan giám sát chi tiêu liên bang – đang xem xét những ưu tiên nào có thể tiếp tục được triển khai bằng nguồn ngân sách mà Quốc hội đã phân bổ trước đó.

Ông cũng muốn thay đổi các quy định về cấp ngân sách liên bang, trao cho những người được bổ nhiệm theo diện chính trị nhiều quyền quyết định hơn trong việc lựa chọn các chương trình của Chính phủ được nhận tiền thuế của người dân. Theo các nguồn tin, động thái này có thể giúp Nhà Trắng gia tăng ảnh hưởng đối với hoạt động chi tiêu liên bang mà không cần xin Quốc hội phê chuẩn.

Quan chức Nhà Trắng cho biết ông Trump đã được báo cáo về những công tác chuẩn bị này và trực tiếp tham gia các cuộc thảo luận liên quan.

Khi được hỏi ông Trump sẽ cảm thấy thế nào nếu phải điều hành nước Mỹ bằng quyền hành pháp trong bối cảnh Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát, một trong những nguồn tin trả lời: “Rất thoải mái”.

Video bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ 2026: Điều gì xảy ra nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội? Ông Trump đối mặt với các cuộc điều tra, tranh chấp thuế quan và sức ép về vấn đề Iran - Nguồn clip: Times Now World

Điều hành nước Mỹ mà không cần Quốc hội

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1 năm 2025, ông Donald Trump đã nhiều lần thử thách giới hạn quyền lực của Tổng thống Mỹ, sử dụng quyền hành pháp để áp đặt các mức thuế quan trên diện rộng, tăng cường thực thi chính sách nhập cư, thu hẹp lực lượng lao động liên bang và theo đuổi các mục tiêu đối ngoại, trong đó có cuộc chiến chống Iran mà không cần Quốc hội phê chuẩn hoặc ban hành luật mới.

Một ngoại lệ lớn là gói cắt giảm thuế và chi tiêu quy mô lớn của ông Trump. Gói này được Quốc hội Mỹ do đảng Cộng hòa kiểm soát thông qua và được Tổng thống ký ban hành vào tháng 7 năm 2025.

“Trong hai năm qua, về cơ bản, Tổng thống Trump đã phớt lờ Quốc hội và tìm cách thực hiện càng nhiều chính sách càng tốt thông qua các sắc lệnh và quyền hành pháp. Tôi cho rằng ông ấy sẽ tiếp tục làm như vậy nếu đảng Dân chủ chiếm đa số”, Nathan Gonzales, biên tập viên của Inside Elections – tổ chức cung cấp các phân tích chính trị phi đảng phái – nhận định.

Ông Trump nhiều lần viện dẫn tình trạng khẩn cấp quốc gia để mở rộng khả năng hành động mà không cần luật mới. Quốc hội có thể bỏ phiếu chấm dứt các tình trạng khẩn cấp này, nhưng ông Trump có thể phủ quyết quyết định đó. Khi ấy, cần có ít nhất 2/3 số phiếu tại cả Hạ viện và Thượng viện để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống.

Dù vậy, một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát vẫn có thể tạo ra những trở ngại đáng kể cho ông Trump.

Việc kiểm soát Thượng viện sẽ cho phép đảng Dân chủ ngăn chặn các đề cử nhân sự của ông Trump vào hệ thống tư pháp và các cơ quan hành pháp, bao gồm cả bất kỳ ứng viên nào được ông lựa chọn cho Tòa án Tối cao.

“Tôi dự đoán họ sẽ rất miễn cưỡng trong việc phê chuẩn bất kỳ đề cử nhân sự nào của Tổng thống”, Andrew Busch, Giáo sư chính sách công tại Đại học Tennessee, Knoxville, đồng thời là tác giả một cuốn sách về lịch sử các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhận định.

Đảng Dân chủ cũng có thể từ chối thông qua các dự luật do Tổng thống Trump hậu thuẫn. Tuy nhiên, ông Trump có thể phủ quyết những dự luật của phe Dân chủ mà bản thân không đồng tình, trong khi đảng Dân chủ khó có đủ số phiếu tại Hạ viện để vô hiệu hóa quyền phủ quyết này.

Các tòa án cũng có thể ngăn chặn những biện pháp hành pháp vượt quá thẩm quyền pháp lý của ông Trump. Một trong những nguồn tin cho biết Nhà Trắng dự định đề nghị Bộ Tư pháp Mỹ đưa ra các ý kiến pháp lý nhằm xác định những gì ông Trump có thể thực hiện mà không cần Quốc hội cũng như cách bảo vệ các biện pháp đó nếu bị đưa ra tòa.

Đảng Dân chủ chuẩn bị điều tra nghi án lạm quyền của ông Trump

Tuy nhiên, có một thách thức mà ông Trump không thể né tránh bằng các biện pháp hành pháp: Những cuộc điều tra của Quốc hội.

Reuters trước đó đưa tin các nghị sĩ đảng Dân chủ cấp cao tại Hạ viện và trợ lý các ủy ban đã thảo luận về việc sử dụng các phiên điều trần, trát triệu tập và yêu cầu cung cấp tài liệu để điều tra liệu ông Trump có lợi dụng quyền lực Tổng thống nhằm mang lại lợi ích cho bản thân, đồng minh hoặc các nhà tài trợ hay không.

Cả ba nguồn tin cho biết các trợ lý của ông Trump đã chuẩn bị cho khả năng này trong nhiều tháng qua.

Một nguồn tin tiết lộ các luật sư Nhà Trắng đã tổ chức phổ biến hướng dẫn cho những người được bổ nhiệm theo diện chính trị và lãnh đạo các cơ quan về cách xử lý các yêu cầu chất vấn, yêu cầu cung cấp tài liệu và trát triệu tập từ Quốc hội. Các quan chức được khuyến cáo thận trọng với những nội dung họ ghi lại bằng văn bản.

Theo nguồn tin này, Nhà Trắng cũng đã đề nghị Bộ Tư pháp Mỹ đưa ra ý kiến pháp lý có thể cho phép ông Trump viện dẫn đặc quyền hành pháp (executive privilege) để ngăn Quốc hội tiếp cận các cuộc trao đổi giữa ông và những cố vấn tư nhân.