Canh bạc chip trị giá 1.000 tỷ USD của Hàn Quốc 'chọc giận' ông Trump

Lee Heung Soo, một nông dân trồng đào, đã chứng kiến Hàn Quốc trải qua thời kỳ trỗi dậy kinh tế thần kỳ. Nhưng từ nơi ông sinh sống ở phía Tây Nam đất nước, những đổi thay ấy dường như vẫn còn xa vời.

Người đàn ông 74 tuổi lớn lên cùng tiếng ồn không ngừng của các máy bay chiến đấu trên đầu, khi chúng cất cánh và hạ cánh tại sân bay quân sự và căn cứ không quân gần thành phố Gwangju.

Ông cho rằng tiếng ồn kéo dài có thể đã ảnh hưởng đến thính lực của mình. Sự hiện diện của quân đội cũng khiến các nhà phát triển bất động sản tránh xa khu vực này, ngay cả khi những vùng khác của Hàn Quốc đang công nghiệp hóa với tốc độ chóng mặt.

“Tôi từng nghĩ nơi này sẽ mãi là căn cứ không quân”, ông nói. “Tôi chưa bao giờ tưởng tượng được rằng một dự án như thế này sẽ xuất hiện ở đây”.

Giờ đây, sân bay quân sự tại Gwangju, cách Seoul khoảng 266km và có một số ít quân nhân Mỹ đồn trú, dự kiến được di dời trong khuôn khổ kế hoạch đầu tư trị giá 1.350 nghìn tỷ won (1.000 tỷ USD) vào các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo vật lý (physical AI) và trung tâm dữ liệu.

Khu đất sau khi bàn giao sẽ trở thành tâm điểm của kế hoạch đầu tư 800 nghìn tỷ won để xây dựng 4 nhà máy bán dẫn của Samsung và SK Hynix.

Kế hoạch của Tổng thống Lee Jae Myung nhằm biến Honam, khu vực phía Tây Nam Hàn Quốc, thành trung tâm sản xuất bán dẫn đầy tham vọng có thể giúp phân bổ thành quả từ cơn sốt AI đến một vùng vốn bị bỏ lại phía sau về kinh tế.

Nhưng dự án cũng có nguy cơ trở thành một điểm bất đồng mới với Mỹ, đồng minh thân cận nhất của Hàn Quốc, trong bối cảnh 2 nước đang căng thẳng về các cam kết đầu tư và việc chia sẻ thông tin tình báo.

Washington đã thẳng thừng tuyên bố muốn phần lớn hơn trong quá trình mở rộng ngành AI của Hàn Quốc diễn ra trên đất Mỹ.

“Họ sẽ xây dựng tại đây. Họ cần xây dựng tại đây. Việc họ xây dựng ở đây là vô cùng quan trọng”, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick tuyên bố, đồng thời cảnh báo về khả năng áp thuế mới nếu Seoul không đáp ứng yêu cầu.

Điều này đặt Chính phủ Hàn Quốc trước bài toán cân bằng đầy khó khăn.

“Cuối cùng, vấn đề nằm ở thời gian: liệu Hàn Quốc có thể hoàn thành dự án đúng hạn hay không”, Kim Tae Bong, giáo sư kinh tế tại Đại học Ajou, nhận định khi đề cập đến nhiệm kỳ 5 năm của Tổng thống.

Ông nói thêm: “Những trở ngại không chỉ nằm ở kinh tế mà còn liên quan đến an ninh quốc gia và quan hệ với Mỹ với tư cách đồng minh, khiến toàn bộ quá trình trở nên phức tạp hơn nhiều”.

Canh bạc bán dẫn thắp hy vọng cho vùng đất từng bị bỏ quên

Cho đến nay, ông Lee ít nhất có thể dựa vào sự ủng hộ của người dân đối với các dự án. Điều này trái ngược với làn sóng phản đối các trung tâm dữ liệu tại nhiều nơi trên thế giới.

Tại Gwangju, thành phố vốn quen với việc chứng kiến các khoản đầu tư lớn đổ dồn về vùng thủ đô, thông báo về dự án bán dẫn đã tạo nên bầu không khí phấn khởi trên diện rộng. Các biểu ngữ chào mừng khoản đầu tư được treo tại chợ, trên xe buýt và ở những tòa nhà chính quyền.

Park Minho, một nhà môi giới bất động sản địa phương, cho biết lượng khách hỏi mua và giao dịch đã tăng lên kể từ khi dự án được công bố.

Ông chia sẻ: “Ban đầu, tôi nghĩ đây có thể chỉ là lời hứa chính trị để lấy lòng dân. Nhưng giờ mọi thứ có vẻ thực sự đang diễn ra, và kỳ vọng rất lớn. Gwangju không có nhiều doanh nghiệp lớn, vì vậy việc Chính phủ thúc đẩy một dự án quy mô như thế này tại đây có ý nghĩa rất lớn”.

Ông hình dung Gwangju có thể trải qua sự chuyển mình tương tự Dongtan, thành phố quy hoạch ở phía Nam Seoul - nơi thị trường bất động sản thay đổi mạnh nhờ các nhà máy bán dẫn lân cận.

Được bao quanh bởi núi non, Gwangju có khoảng 1,4 triệu dân và là thành phố lớn thứ 6 Hàn Quốc. Thành phố được biết đến rộng rãi trên thế giới nhờ cuộc nổi dậy năm 1980, sự kiện có ý nghĩa bước ngoặt đối với phong trào dân chủ của đất nước.

Ngày nay, Gwangju đã trở thành một trung tâm ẩm thực và văn hóa. Dù có ga tàu cao tốc, các khu mua sắm ở trung tâm thành phố vẫn khá vắng vẻ, trong khi vùng ngoại ô nhanh chóng chuyển thành những cánh đồng.

Khu vực Honam chưa bao giờ xây dựng được nền tảng công nghiệp như phía Đông Nam Hàn Quốc, nơi tập trung các tập đoàn lớn trong ngành ô tô, đóng tàu và hóa dầu.

Năm ngoái, kinh tế Honam thậm chí suy giảm 0,9%, trái ngược với mức tăng trưởng 1,1% của cả nước. Trong nhiều năm, người trẻ liên tục rời khỏi khu vực để tìm kiếm cơ hội ở nơi khác.

Theo Jeong-Woo Park, chuyên gia kinh tế tại Nomura Holdings, kế hoạch tổng thể của Chính phủ có quy mô đủ lớn để cải thiện đáng kể tiềm năng tăng trưởng trung hạn của Hàn Quốc.

Tuy nhiên, ông chưa đưa toàn bộ tác động dự kiến của các khoản đầu tư vào mô hình dự báo, do vẫn chưa rõ bao nhiêu vốn sẽ thực sự được giải ngân, khi nào việc xây dựng bắt đầu và tốc độ đưa các nhà máy vào hoạt động sẽ ra sao.

Chính phủ cam kết triển khai nhanh kế hoạch đầu tư công nghệ. Nhà máy bán dẫn đầu tiên trong số 4 cơ sở dự kiến bắt đầu sản xuất hàng loạt vào năm 2030. Nhưng để thực hiện đúng cam kết, Hàn Quốc phải vượt qua hàng loạt trở ngại thực tế.

Căn cứ quân sự, nguồn nước: Những cửa ải chặn đường siêu dự án

Trên lý thuyết, sân bay quân sự là một trong những lợi thế lớn nhất của dự án. Chính phủ đã kiểm soát khu đất rộng 8,2 km2, nhờ đó không phải mất nhiều thời gian tập hợp hàng nghìn thửa đất tư nhân.

Tuy nhiên, việc bàn giao khu đất cho các nhà sản xuất chip lại phụ thuộc vào quá trình di dời căn cứ quân sự, vấn đề mà nhiều Chính phủ tiền nhiệm đã không thể giải quyết suốt hàng chục năm.

Chính quyền nước này từng lên kế hoạch di dời hoặc tạm thời phân tán các cơ sở quân sự trước giữa năm 2028. Kể từ khi nhậm chức, ông Lee đã yêu cầu các quan chức xem xét phương án đẩy nhanh tiến độ.

Dù vậy, quá trình này cần có sự phối hợp với Washington. Gwangju là một trong những căn cứ được chỉ định tiếp nhận các phương tiện không quân Mỹ trong tình huống khẩn cấp, và một phần khu vực vẫn được dành cho quân đội Mỹ sử dụng.

Seoul hiện chưa tiết lộ Washington - bên đang duy trì khoảng 28.000 binh sĩ tại Hàn Quốc - đã chấp thuận việc di dời các cơ sở này hay chưa.

Trong một tuyên bố, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết kể từ khi nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump bắt đầu, Hàn Quốc “đã là một trong những nhà đầu tư hàng đầu tại Mỹ, và giờ đây họ còn tăng gấp đôi cam kết”.

Tuyên bố nhấn mạnh các khoản đầu tư của doanh nghiệp Hàn Quốc hỗ trợ nỗ lực của ông Trump nhằm phục hồi ngành sản xuất Mỹ.

Nguồn nước cũng là một vấn đề đáng lo ngại tại Gwangju. Khi đi vào hoạt động, các nhà máy bán dẫn sẽ cần khoảng 650.000 tấn nước/ngày, trong khi khu vực này vừa trải qua một đợt hạn hán nghiêm trọng.

Chính phủ dự định lấy nước từ các hồ chứa lân cận và tái sử dụng nước thải đã qua xử lý để đáp ứng nhu cầu của tổ hợp bán dẫn.

Kang Boosik, giáo sư kỹ thuật xây dựng và môi trường tại Đại học Dankook, nhận xét: “Nếu đầu tư vào hạ tầng cấp nước, phát triển các nguồn cung thay thế và tăng cường tái chế, không có lý do gì khiến khu vực không thể được cung cấp đủ nước”.

Dù vậy, ông cho rằng vẫn cần làm rõ liệu Chính phủ có phương án dự phòng trong trường hợp khẩn cấp hay không.

Choi Kyung-mi, một thành viên hội đồng địa phương tại Gwangju, muốn Chính phủ tận dụng nước thải tái chế nhiều hơn thay vì phụ thuộc quá lớn vào các hồ chứa.

Theo bà, thành phố xả khoảng 300.000 tấn nước thải đã qua xử lý mỗi ngày, có thể tiếp tục được lọc để phục vụ các nhà máy bán dẫn.

Tình trạng hạn chế nguồn nước đã không ngăn được TSMC đưa nhà máy tại Arizona vào sản xuất hàng loạt, nhờ các khoản đầu tư lớn vào hạ tầng và hệ thống tái chế nước.

Trong khi đó, Hong Jong-ho, giáo sư kinh tế môi trường tại Đại học Quốc gia Seoul, lưu ý rằng tỷ lệ tái chế nước của Samsung và SK Hynix hiện chưa đạt 50% - thấp hơn nhiều so với mức 90% mà TSMC đạt được tại bang Arizona của Mỹ.

Nguồn điện dư thừa vẫn chưa đủ để vận hành đế chế chip

Ở chiều ngược lại, Honam có nguồn điện dồi dào. Được biết tỉnh Nam Jeolla sản xuất lượng điện gần gấp đôi nhu cầu tiêu thụ. Trong nhiều năm, phần điện dư thừa này chủ yếu được chuyển về khu vực Seoul, đòi hỏi hệ thống truyền tải tốn kém để đưa điện đi hàng trăm km về phía Bắc.

Tuy nhiên, việc cung cấp điện cho các nhà máy bán dẫn sẽ cần xây dựng thêm hạ tầng tại một khu vực vốn đã xảy ra nhiều cuộc biểu tình phản đối đường dây điện vì lo ngại tác động đến cộng đồng nông thôn và môi trường.

Các tuyến đường dây mới phải đi qua những vùng nông nghiệp và làng mạc để kết nối những địa điểm phát điện, trạm biến áp với tổ hợp bán dẫn.

Điều này đồng nghĩa các cột và dây truyền tải điện siêu cao áp có thể xuất hiện gần khu dân cư. Thủ tướng Han Seong-sook cam kết giảm thiểu ảnh hưởng đến người dân và bảo đảm các cộng đồng chịu tác động nhận được lợi ích thiết thực.

Tổ hợp bán dẫn tại Gwangju dự kiến cần khoảng 23.000 lao động, trong đó nhiều người có thể phải chuyển đến từ các địa phương khác. Việc thuyết phục họ chuyển nhà, đặc biệt khi phải đưa cả gia đình đi cùng, sẽ là một thách thức khác.

Gwangju có ít cơ hội học tập và việc làm hơn các trung tâm kinh tế lớn, trong khi các lựa chọn giải trí và hoạt động dành cho gia đình cũng còn hạn chế.

“Suốt nhiều thập kỷ, khu vực này chẳng nhận được bao nhiêu đầu tư, nên tôi tự hỏi liệu họ có chỉ đưa ra viễn cảnh này để chúng tôi vui mừng hay không”, Lim Joo, chủ một tiệm làm tóc, nói. Dự án này hiện là chủ đề được khách hàng của bà bàn tán liên tục.

Người phụ nữ nói thêm: “Ở đây có quá ít thứ để làm. Ngay cả khi dự án thành công, tôi vẫn nghi ngờ liệu mọi người có thực sự muốn định cư tại Gwangju hay không”.

Tổng thống Lee đã cam kết hỗ trợ không chỉ các nhà máy mà còn cả hệ thống hạ tầng và dịch vụ đi kèm. Ông cho rằng nhiều thập kỷ phát triển chậm đã để lại cho Honam những lợi thế ngày càng khó tìm thấy ở nơi khác, bao gồm quỹ đất dồi dào, nguồn điện tái tạo và tiềm năng cung cấp nước.

“Chúng tôi sẽ làm mọi thứ có thể để tạo ra những điều kiện tốt nhất, từ hỗ trợ tài chính, hạ tầng, nhà ở và giáo dục đến các dịch vụ văn hóa và chăm sóc sức khỏe”, ông Lee phát biểu tại một sự kiện về phát triển các ngành công nghiệp tiên tiến ở phía Tây Nam Hàn Quốc hồi tháng 6.

Trong khi đó, người nông dân Lee vẫn hy vọng nhưng không hoàn toàn tin tưởng. Ông muốn dự án thành công, song sau nhiều năm chứng kiến các kế hoạch di dời căn cứ quân sự không đi đến đâu, ông cần thấy công trường thực sự khởi công trước khi đặt niềm tin.

Ông cũng hiểu rằng những yếu tố quyết định tương lai của dự án không chỉ nằm ở Gwangju.

“Ai biết được ông Trump sẽ nói gì?”, ông nói. “Ngay cả khi họ không thể triển khai toàn bộ dự án, tôi chỉ mong ít nhất một nhà máy được khởi công”.