Cầu quay dây văng duy nhất tại Việt Nam: Do người Việt thiết kế, có thể quay ngang 90 độ để phục vụ hàng hải

Hơn 25 năm sau ngày khánh thành, cầu quay Sông Hàn vẫn là một trong những công trình đặc biệt nhất của TP. Đà Nẵng. Đây là cây cầu quay duy nhất tại Việt Nam, do chính kỹ sư, công nhân Việt Nam thiết kế và thi công, đồng thời từng giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối hai bờ sông Hàn và mở rộng không gian phát triển của thành phố.

Cây cầu có thể xoay 90 độ giữa lòng sông

Cầu quay sông Hàn (cầu sông Hàn) có chiều dài 487,7m, rộng 12,9m, gồm 11 nhịp. Công trình kết hợp kết cấu bê tông cốt thép dự ứng lực với 2 nhịp dây văng có tổng chiều dài 122,7m. Điểm đặc biệt nhất nằm ở phần giữa cầu. Nhờ hệ thống cơ khí được bố trí tại trụ quay, phần nhịp này có thể xoay 90 độ quanh trục, đưa cầu về vị trí gần song song với dòng sông để tạo khoảng thông thuyền cho tàu qua lại.

Khi cầu quay, giao thông đường bộ trên cầu phải tạm dừng để nhường đường cho phương tiện đường thủy bên dưới. Đây từng là giải pháp quan trọng để vừa duy trì tuyến đường bộ kết nối hai bờ, vừa bảo đảm giao thông đường thủy trên sông Hàn.

Chính khả năng “xoay mình” giữa lòng sông đã khiến cầu quay sông Hàn trở thành công trình giao thông có một không hai tại Việt Nam. Không chỉ giải quyết bài toán đi lại, cây cầu còn tạo nên một hình ảnh nhận diện rất riêng cho thành phố.

Từ cây cầu của lòng dân đến biểu tượng của TP. Đà Nẵng

Cầu quay Sông Hàn được khởi công ngày 2/9/1998 và khánh thành ngày 29/3/2000, đúng dịp kỷ niệm 25 năm ngày giải phóng TP. Đà Nẵng. Đáng chú ý, đây là cây cầu quay đầu tiên tại Việt Nam được kỹ sư, công nhân trong nước tự thiết kế và thi công. Công trình được hình thành từ quyết tâm của chính quyền cùng sự đóng góp của người dân thành phố.

Thời điểm đó, việc xây dựng cầu Sông Hàn có ý nghĩa vượt xa một dự án hạ tầng. Trước khi cầu hoàn thành, việc đi lại giữa hai bờ sông phụ thuộc nhiều vào các phương tiện vượt sông. Sự xuất hiện của cây cầu đã tạo một tuyến kết nối trực tiếp giữa khu vực trung tâm với phía Đông thành phố.

Theo Cổng thông tin điện tử TP. Đà Nẵng, cầu Sông Hàn từng được ví như một “chiếc chìa khóa” mở ra cánh cửa phát triển cho vùng đất phía Đông, tạo thuận lợi cho giao thông, du lịch và khai thác tiềm năng kinh tế của khu vực này. Đây cũng là một trong những công trình đặt nền móng cho quá trình mở rộng đô thị Đà Nẵng về phía biển. Sau cầu Sông Hàn, hàng loạt công trình vượt sông tiếp tục xuất hiện, từng bước hình thành mạng lưới kết nối Đông - Tây và góp phần tạo nên diện mạo của một đô thị hiện đại.

“Màn trình diễn” cơ khí giữa lòng sông

Khả năng xoay 90 độ từng được thiết kế trước hết để phục vụ giao thông đường thủy. Trước đây, cầu được xoay vào khoảng 1 giờ sáng để mở đường cho tàu thuyền, sau đó quay trở lại vị trí ban đầu vào khoảng 4 giờ.

Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của hệ thống cảng và luồng vận tải đường thủy, nhu cầu tàu lớn đi qua khu vực cầu giảm đáng kể. Việc quay cầu vì thế không còn diễn ra với tần suất như giai đoạn trước, chủ yếu phục vụ bảo dưỡng và các hoạt động phục vụ người dân, du khách.

Dù vậy, khoảnh khắc phần giữa cây cầu từ từ xoay ngang vẫn là một trong những trải nghiệm đặc trưng khi khám phá Đà Nẵng về đêm. Thành phố từng tổ chức vận hành quay cầu vào những dịp lễ, Tết để phục vụ người dân và du khách. Điều đáng nói là sau hơn hai thập niên, cơ chế quay cầu vẫn là chi tiết khiến công trình này khác biệt hoàn toàn so với những cây cầu còn lại trên sông Hàn.

Một dấu mốc của giao thông Đà Nẵng

Nhìn từ hiện tại, cầu Sông Hàn không phải cây cầu lớn nhất, dài nhất hay có năng lực thông xe cao nhất của Đà Nẵng. Nhưng xét về vai trò lịch sử, đây lại là một trong những công trình có sức ảnh hưởng lớn nhất tới quá trình phát triển đô thị của thành phố.

Cây cầu đã mở thêm một hướng kết nối giữa trung tâm và phía Đông, góp phần đưa những khu vực từng ở bên kia sông tiến gần hơn với lõi đô thị. Từ đó, giao thông, du lịch và các hoạt động kinh tế có thêm điều kiện lan tỏa sang phía Đông thành phố.

Ngày nay, vai trò của cầu Sông Hàn đã có sự thay đổi khi Đà Nẵng sở hữu thêm nhiều cây cầu lớn như Rồng, Trần Thị Lý, Thuận Phước, Tiên Sơn...

Hệ thống cầu ngày càng hoàn thiện giúp hai bờ sông Hàn được kết nối thuận lợi hơn, đồng thời hỗ trợ mở rộng không gian đô thị và phân bổ các hoạt động kinh tế, dịch vụ, du lịch. Theo thông tin của thành phố, hệ thống sông Hàn hiện có 9 cây cầu bắc qua, đảm nhận những hướng kết nối khác nhau.

Trong mạng lưới đó, cầu Sông Hàn vẫn giữ một vị trí đặc biệt bởi đây là công trình đặt dấu mốc đầu tiên cho quá trình biến sông Hàn từ một ranh giới tự nhiên thành một không gian kết nối của đô thị.

Nếu cầu Rồng gây ấn tượng với hình dáng rồng thép và khả năng phun lửa, cầu Thuận Phước nổi bật với kết cấu dây võng vươn ra cửa biển, thì cầu Sông Hàn lại mang một câu chuyện khác khi đây chính là cây cầu đầu tiên cho thấy Đà Nẵng có thể tự tạo ra một công trình hạ tầng mang dấu ấn riêng của mình.

Hơn hết, cầu Sông Hàn đánh dấu một bước chuyển trong tư duy phát triển của Đà Nẵng khi thay vì xem dòng sông là ranh giới chia cắt, thành phố từng bước biến sông Hàn thành trục cảnh quan và không gian kết nối. Đó cũng là lý do, giữa hàng loạt cây cầu hiện đại được xây dựng sau này, cầu Sông Hàn vẫn giữ một vị trí rất riêng, đánh dấu bước ngoặt giúp Đà Nẵng chuyển mình, từ một đô thị hai bờ thành một thành phố hướng ra biển.