Châu Phi chính thức lập ngân hàng riêng để tài trợ dầu khí , muốn giải bài toán đầu tư 200 tỷ USD

Ngân hàng Năng lượng châu Phi, AEB, được thành lập bởi Ngân hàng Xuất nhập khẩu châu Phi, Afreximbank, và Tổ chức Các nước Sản xuất Dầu mỏ châu Phi, APPO.

Thông báo được đưa ra tại đại hội đầu tiên của ngân hàng tổ chức ở Abuja, Nigeria, ngày 31/10. Tại đây, Helmy Ghazi được bổ nhiệm làm chủ tịch đầu tiên, đồng thời hội đồng quản trị nhiệm kỳ đầu cũng được thành lập.

Định chế mới sẽ hoạt động với tư cách một tổ chức tài chính liên quốc gia độc lập trên phạm vi châu Phi và tìm kiếm vốn từ chính phủ, các công ty dầu khí quốc gia, tổ chức tài chính và nhà đầu tư tư nhân.

Khoảng trống tài chính 200 tỷ USD

Theo tuyên bố chung, nhu cầu đầu tư cho lĩnh vực năng lượng tại châu Phi hiện được ước tính khoảng 200 tỷ USD.

Trong khi đó, nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính truyền thống đang giảm hoặc chấm dứt tài trợ cho các dự án nhiên liệu hóa thạch do áp lực từ quá trình chuyển dịch năng lượng và các mục tiêu khí hậu, trong khi dầu khí vẫn giữ vai trò quan trọng đối với hệ thống năng lượng của nhiều quốc gia châu Phi.

Theo Afreximbank và APPO, ngân hàng mới được thiết kế để lấp khoảng trống này, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng phù hợp với điều kiện của từng quốc gia trong khu vực.

Ngân hàng có vốn điều lệ 5 tỷ USD và dự kiến tài trợ cho toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng, từ thăm dò, khai thác, vận chuyển, chế biến, lọc hóa dầu đến phân phối. Mục tiêu là tăng năng lực sản xuất trong khu vực, giảm phụ thuộc vào các sản phẩm dầu mỏ nhập khẩu và thúc đẩy thương mại năng lượng giữa các nước châu Phi.

Tham vọng xây quy mô tài sản 120 tỷ USD

Quy mô 5 tỷ USD mới chỉ là vốn điều lệ ban đầu.

Reuters trước đó cho biết AEB đặt mục tiêu phát triển tổng tài sản lên khoảng 120 tỷ USD trong dài hạn, cho thấy tham vọng trở thành một nguồn vốn lớn cho ngành năng lượng châu Phi.

Kế hoạch thành lập ngân hàng đã được xúc tiến từ năm 2022, khi các nước sản xuất dầu mỏ tại châu Phi cùng Afreximbank bắt đầu thảo luận về một cơ chế tài chính riêng cho ngành năng lượng.

Theo Reuters, mô hình ban đầu dự kiến các quốc gia thành viên đóng góp tối thiểu khoảng 83 triệu USD mỗi nước, qua đó huy động khoảng 1,5 tỷ USD. Afreximbank và APPO dự kiến đóng góp lượng vốn tương ứng, trong khi phần còn lại có thể được huy động từ các nhà đầu tư bên ngoài, gồm cả các quỹ tài sản quốc gia Trung Đông.

Quá trình triển khai kéo dài lâu hơn dự kiến. Reuters từng đưa tin ngân hàng nhắm mục tiêu đi vào hoạt động giữa năm 2025, nhưng việc chính thức thành lập chỉ diễn ra cuối tháng 10/2026.

Nguồn tin mới đây cho biết các cổ đông đã thông qua ngày 4/1/2027 là thời điểm ngân hàng bắt đầu hoạt động chính thức.

Dầu khí vẫn là trọng tâm

Dù được gọi là ngân hàng năng lượng, dầu khí vẫn sẽ là một trong những trọng tâm tài trợ ban đầu.

APPO cho biết ngân hàng được lập trong bối cảnh nhiều nguồn vốn phương Tây rời khỏi các dự án nhiên liệu hóa thạch, trong khi các quốc gia châu Phi cho rằng dầu khí vẫn cần thiết để bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy công nghiệp hóa và giảm tình trạng thiếu điện.

Theo S&P Global, AEB dự kiến bắt đầu với khoảng 500 triệu USD vốn có thể triển khai và có khả năng tài trợ tối đa 3 dự án dầu khí trong năm 2027. Những dự án xuyên biên giới được cho là nằm trong nhóm ưu tiên ban đầu.

Việc thành lập AEB phản ánh nỗ lực của các nước châu Phi trong việc xây dựng nguồn vốn riêng cho ngành năng lượng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các ngân hàng quốc tế.

Nếu đạt được mục tiêu huy động vốn đề ra, AEB có thể trở thành một trong những công cụ tài chính quan trọng nhất của châu Phi trong bối cảnh nhu cầu đầu tư năng lượng lên tới hàng trăm tỷ USD, trong khi các nguồn tài trợ truyền thống dành cho dầu khí tiếp tục thu hẹp.