Chủ tịch Quốc hội yêu cầu mở lối vay vốn cho doanh nghiệp không có tài sản thế chấp

Chiều 17/10, phát biểu tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tín dụng đang là một trong những nút thắt cốt tử đối với khu vực doanh nghiệp này. Dù chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa tương xứng với vai trò trong nền kinh tế.

Theo số liệu được Chủ tịch Quốc hội nêu, đến tháng 8/2026, dư nợ tín dụng đạt 4,1 triệu tỉ đồng, tăng 12,4% so với cuối năm 2025. Các ngân hàng cũng đã công bố những gói tín dụng ưu đãi có tổng quy mô trên 407.000 tỉ đồng, với lãi suất thấp hơn từ 1-2%/năm.

Tuy nhiên, dòng vốn vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp. Khoảng trống tài chính chưa được đáp ứng của doanh nghiệp nhỏ và vừa từng được ước tính khoảng 21,7 tỉ USD.

“Đây là nút thắt có thể gọi là cốt tử”, Chủ tịch Quốc hội nhận định.

Bốn nguyên nhân khiến doanh nghiệp khó vay vốn

Theo Chủ tịch Quốc hội, một trong những rào cản lớn nhất là các ngân hàng còn phụ thuộc nhiều vào tài sản thế chấp khi xét duyệt khoản vay. Trong khi đó, doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp mới thành lập thường không có bất động sản hoặc tài sản giá trị lớn để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ.

Rào cản tiếp theo là tính minh bạch tài chính và năng lực quản trị dòng tiền. Báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp chưa đạt chuẩn, việc tách bạch tài chính cá nhân với tài chính doanh nghiệp chưa rõ ràng, khiến ngân hàng khó đánh giá chính xác khả năng trả nợ.

“Nếu không đánh giá được khả năng trả nợ thực sự thì ngân hàng đâu bao giờ bỏ tiền ra cho vay”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Bên cạnh đó, năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn hạn chế. Một số doanh nghiệp chưa xây dựng được phương án kinh doanh rõ ràng, quản trị dòng tiền chưa tốt. Vì vậy, ngay cả khi có cơ hội tiếp cận tín dụng, doanh nghiệp vẫn có thể gặp khó trong việc chứng minh hiệu quả sử dụng vốn và khả năng hoàn trả khoản vay.

Những yếu tố này tạo thành vòng luẩn quẩn: thiếu vốn khiến doanh nghiệp khó mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh; hoạt động kinh doanh và dòng tiền yếu lại làm giảm khả năng tiếp cận vốn.

Chuyển từ cho vay thế chấp sang cho vay dựa trên dòng tiền

Từ thực tế trên, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc tháo gỡ khó khăn tín dụng không thể chỉ dừng ở mở rộng quy mô các gói vay ưu đãi, mà cần thay đổi cách đánh giá và cấp tín dụng.

“Phải chuyển từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch, hợp đồng đầu ra và vị trí trong chuỗi cung ứng”, ông nhấn mạnh.

Theo đó, cần thí điểm cơ chế cho vay không có hoặc có ít tài sản bảo đảm trên cơ sở dữ liệu. Cách tiếp cận này hướng tới việc đánh giá doanh nghiệp dựa nhiều hơn vào hoạt động kinh doanh thực tế, khả năng tạo dòng tiền và nguồn thu dự kiến, thay vì quá phụ thuộc vào tài sản đem thế chấp.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cải cách, tăng cường các quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch tài chính và năng lực quản trị dòng tiền thông qua kế toán, phần mềm quản lý và đào tạo.

Nguồn vốn cho doanh nghiệp cũng cần được đa dạng hóa, không chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng mà còn mở rộng khả năng tiếp cận quỹ đầu tư, trái phiếu và các kênh huy động vốn khác.

Tuy nhiên, thay đổi phương thức cho vay cũng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thông tin doanh nghiệp. Dữ liệu giao dịch, hợp đồng đầu ra và dòng tiền phải đủ tin cậy để ngân hàng có cơ sở đánh giá rủi ro, tránh việc mở rộng tín dụng nhưng không kiểm soát được khả năng thu hồi vốn.

Luật phải quy định rõ trách nhiệm thực thi và số hóa

Không chỉ tập trung vào tín dụng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được xây dựng theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, có chính sách hỗ trợ phù hợp với từng giai đoạn phát triển và chuyển từ tư duy cấp phát sang kiến tạo.

Theo ông, hệ thống luật pháp, nghị định và thông tư đã có, nhưng điều quyết định vẫn là khả năng tổ chức thực hiện. Chính sách hỗ trợ phải được thiết kế để doanh nghiệp có thể tiếp cận và sử dụng trong thực tế, thay vì chỉ dừng ở chủ trương.

Một yêu cầu đáng chú ý là phải quy định rõ việc số hóa ngay từ đầu trong luật, xác định cụ thể nội dung này tại điều, khoản, chương nào. Các chính sách hỗ trợ cần vận hành trên nền tảng dữ liệu liên thông, kết nối thông tin đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội và tín dụng.

Khi dữ liệu được kết nối và khai thác hiệu quả, cơ quan quản lý và ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá tình hình hoạt động, năng lực tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Đây cũng là điều kiện quan trọng để triển khai phương thức cho vay dựa trên dòng tiền, giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu gắn trách nhiệm giải trình của cơ quan thực thi với kết quả đầu ra rõ ràng, công khai. Theo ông, công tác minh bạch, công khai thời gian qua chưa được thực hiện tốt và cần có chuyển biến trong cách tổ chức, theo dõi, đánh giá hiệu quả chính sách.

Mục tiêu của Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là hỗ trợ doanh nghiệp tồn tại, mà còn phải tạo điều kiện để khu vực này nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.