Chuyên gia: EVN đã có công cụ theo dõi tiêu thụ điện hằng ngày, nhưng nhiều người dân vẫn bỏ qua việc đo đếm

Tiêu thụ điện dân dụng chiếm khoảng 30% nhưng thói quen tiết kiệm điện còn hạn chế

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, nhiều quốc gia trên thế giới đã coi phần năng lượng tiết kiệm được là một "nguồn năng lượng mới" bởi chi phí tiết kiệm thường thấp hơn rất nhiều so với việc đầu tư xây dựng các nguồn điện mới. Theo các chuyên gia, tiết kiệm điện không chỉ là giải pháp giảm chi phí trước mắt mà còn là yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Chia sẻ tại Tọa đàm với chủ đề "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" sáng 22/6, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, cho biết ngay từ khi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được ban hành năm 2010, Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã triển khai nhiều chương trình truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng và doanh nghiệp về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Hằng năm, Thủ tướng Chính phủ cũng đều có các chỉ thị liên quan đến tiết kiệm điện.

Theo ông Sơn, nhìn một cách tổng thể, phần lớn doanh nghiệp hiện nay đã có nhận thức khá tốt về tiết kiệm điện bởi đây là vấn đề tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, lợi nhuận cũng như những rủi ro liên quan đến chất lượng nguồn điện cung ứng. Tuy nhiên, đối với khối hộ tiêu thụ dân cư, hiện chiếm khoảng 30% tổng nhu cầu sử dụng điện, nhận thức về tiết kiệm điện vẫn còn nhiều hạn chế.

Rào cản đầu tiên là tư duy "có tiền thì có quyền dùng nhiều", dẫn đến tâm lý cho rằng việc tiêu thụ điện lãng phí là quyền cá nhân nếu vẫn có khả năng chi trả. Trong khi đó, khi mức tiêu thụ điện vượt quá một ngưỡng công suất nhất định, hệ thống điện buộc phải huy động thêm các nguồn điện đắt đỏ hơn, kéo theo nhu cầu đầu tư rất lớn cho toàn hệ thống.

Tuy nhiên, người sử dụng điện lãng phí hiện chưa phải chịu đầy đủ trách nhiệm về tác động này thông qua cơ chế giá, bởi giá bán lẻ điện hiện nay vẫn được kiểm soát, còn tồn tại yếu tố bù chéo và chưa phản ánh đầy đủ chi phí công suất.

Một rào cản khác là tâm lý "dùng nhiều phải được rẻ hơn". Nhiều người dân thắc mắc vì sao các loại hàng hóa khác khi sử dụng với số lượng lớn thường có giá thấp hơn, trong khi điện càng dùng nhiều lại càng đắt. Theo ông Hà Đăng Sơn, đây là vấn đề rất khó giải thích với người tiêu dùng thông thường bởi họ chưa hiểu được những đặc thù của hệ thống cung ứng điện cũng như giá trị của mỗi kilowatt điện tiết kiệm được.

Mặc dù Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và nhiều quốc gia trên thế giới liên tục nhấn mạnh tiết kiệm điện chính là "nguồn nhiên liệu đầu tiên" (first fuel), song người dân vẫn chưa thực sự nhận thức đầy đủ điều này vì chưa thấy rõ chi phí thực tế của điện năng thông qua giá bán lẻ.

Bên cạnh đó, cơ chế điều chỉnh phụ tải điện cũng còn nhiều hạn chế. Theo ông Sơn, EVN hằng năm đều làm việc với các doanh nghiệp để điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện nhưng hiện chưa có một cơ chế tài chính cụ thể để định giá và chi trả cho những đóng góp của doanh nghiệp khi tham gia điều chỉnh phụ tải, qua đó bù đắp những "hy sinh" của doanh nghiệp.

Yếu tố đầu tư thiết bị cũng là một rào cản đáng chú ý. Từ doanh nghiệp đến người dân, nếu chưa có nhận thức đầy đủ về tiết kiệm điện thì cách tiếp cận phổ biến vẫn là ưu tiên các thiết bị giá rẻ. Tuy nhiên, những thiết bị này thường có hiệu suất năng lượng thấp, tiềm ẩn nhiều sự cố trong quá trình vận hành, gia tăng nguy cơ cháy nổ và không đáp ứng yêu cầu sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.

Ngoài ra, theo ông Hà Đăng Sơn, cả người dân và doanh nghiệp hiện vẫn chưa hình thành được thói quen theo dõi, đo đếm số liệu tiêu thụ điện. Mặc dù EVN đã xây dựng các công cụ giúp người sử dụng có thể kiểm tra lượng điện tiêu thụ hằng ngày, nhưng số lượng người thường xuyên theo dõi các chỉ số này vẫn còn hạn chế.

Theo ông, chỉ khi đo đạc, đánh giá và theo dõi số liệu thường xuyên, người sử dụng mới có thể quản lý hiệu quả việc tiêu dùng và tiết kiệm điện.

Mỗi 2% điện năng tiết kiệm được tương đương giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW

Ở góc độ đơn vị cung cấp điện, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc EVN, cho rằng cần nhìn nhận tiết kiệm điện không chỉ đơn thuần là giảm chi phí tiền điện mà còn mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều, đó là góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Theo ông Hải, với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện hiện nay, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000-5.000 MW công suất mới. Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho ngành điện.

Chẳng hạn, để bổ sung 1.000 MW từ các dự án điện gió ngoài khơi hoặc điện khí LNG, sau khi hoàn tất các thủ tục cũng phải mất từ 3-4 năm mới có thể đưa vào vận hành. Trong khi đó, nếu tiết kiệm được khoảng 2% công suất tiêu thụ thì đã tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW. Điều này cho thấy tiết kiệm điện là giải pháp nhanh chóng, hiệu quả và ít tốn kém hơn rất nhiều.

Theo đại diện EVN, mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn làm giảm chi phí chung của toàn xã hội. Hiện nay, đơn vị vận hành hệ thống điện phải huy động các nguồn điện theo thứ tự từ chi phí thấp đến chi phí cao để đáp ứng nhu cầu phụ tải. Khi nhu cầu sử dụng điện tăng lên, hệ thống buộc phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành cao hơn. Vì vậy, tiết kiệm điện sẽ góp phần giảm chi phí vận hành chung của toàn hệ thống.

Trong mùa nắng nóng, điều hòa là thiết bị tiêu thụ điện lớn nhất ở nhiều hộ gia đình. EVN khuyến nghị người dân nên cài đặt nhiệt độ ở mức khoảng 26 độ C để vừa bảo đảm sự thoải mái vừa tiết kiệm điện, đồng thời đóng kín cửa để hạn chế thất thoát hơi lạnh. Hệ thống điều hòa cũng cần được kiểm tra, vệ sinh và bảo dưỡng định kỳ nhằm duy trì hiệu suất vận hành tối ưu.

Đối với những không gian không sử dụng điều hòa, người dân có thể ưu tiên các giải pháp thông gió tự nhiên hoặc sử dụng các thiết bị chống nóng để nâng cao hiệu quả làm mát.

Bên cạnh đó, người dân và doanh nghiệp nên hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị điện có công suất lớn, đặc biệt trong khung giờ cao điểm của hệ thống điện, thường kéo dài từ khoảng 18h đến 22h-23h vào mùa hè. Điều này không đồng nghĩa với việc không được sử dụng điện trong thời gian trên, mà nên cân nhắc chuyển các thiết bị không thực sự cần thiết sang các khung giờ khác để giảm áp lực cho hệ thống.

Đối với việc đầu tư thiết bị điện, EVN khuyến nghị người dân và doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao. Hiện EVN cũng đang cung cấp nhiều công cụ trực tuyến hỗ trợ tính toán mức tiêu thụ điện, đánh giá hiệu quả sử dụng năng lượng và thực hiện kiểm toán năng lượng. Thực tế cho thấy, trong nhiều trường hợp, chi phí đầu tư ban đầu có thể được hoàn vốn chỉ sau vài năm nhờ lượng điện năng tiết kiệm được.

Đối với các vấn đề cần tư vấn, giải đáp hoặc hỗ trợ liên quan đến sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả, EVN hiện có hệ thống 5 tổng công ty điện lực với 5 trung tâm chăm sóc khách hàng hoạt động thường xuyên cùng các đường dây nóng hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.

"Khi có bất kỳ vướng mắc nào, người dân có thể liên hệ trực tiếp với các trung tâm chăm sóc khách hàng để được tư vấn và giải đáp cụ thể", ông Hải chia sẻ.